«Μαμααά, θέλουν να με ορκίσουν Πρωθυπουργό»…-Παιδί μου, έρχομαι στην Αθήνα, μην κάνεις τίποτα αν δεν σου πω!

«Μαμά, ο Βασιλιάς θέλει να με κάμει Πρωθυπουργό»… Αυτό θρυλείται ότι ψέλλισε στο αγωνιώδες τηλεφώνημα του ο (ετών 67!) Στέφανος Στεφανόπουλος στην, σχεδόν αιωνόβια, μητέρα του. 

Η κυρία Φανή και ο Στέφανος είχαν μια σχέση που- το δίχως άλλο- ένας ψυχολόγος θα χαρακτήριζε ως οιδιπόδειο σύμπλεγμα· ο όρος οφείλει το όνομά του στον αρχαίο ελληνικό μύθο του Οιδίποδα, ο οποίος σκότωσε τον πατέρα του, Λάιο, χωρίς να γνωρίζει ότι είναι πατέρας του και παντρεύτηκε τη μητέρα του, Ιοκάστη επίσης δίχως να γνωρίζει τη σχέση αίματος· όλα τούτα τα ιστορεί ο Σοφοκλής στην τραγωδία του «Οιδίπους Τύραννος».

Η τραγωδία για τη μεταπολεμική Ελλάδα είχε τον τίτλο «Αποστασία». Έτος 1965, Ιούλιος- καλή ώρα- και απερίγραπτη πολιτική αστάθειας που ακολούθησε την αποπομπή της Κυβέρνησης του Γεωργίου Παπανδρέου από τον βασιλιά Κωνσταντίνο.
Πρωταγωνιστές του σύγχρονου δράματος, ο άναξ Κωνσταντίνος ή Κοκός, η βασιλομήτωρ Φρειδερική- Φρίκη για τον λαό, τότε- και οι πολιτικοί που ενεπλάκησαν στην όλη υπόθεση: Γεώργιος Παπανδρέου, Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, Πέτρος Γαρουφαλιάς, ένας εκδότης εφημερίδας («Ελευθερία»), ο Πάνος Κόκκας και πολυμελής θίασος που προκαλούσε οργή, θυμηδία, γέλιο και κλάμα.
Κι’ ανάμεσά τους, ο Στέφανος Στεφανόπουλος και η μητέρα του, η κυρία Φανή το γένος Βακαλοπούλου, ετών 95, τότε που η Ελλάδα συνταράσσεται από τους αλλεπάλληλους πολιτικούς σεισμούς.

Ο Στεφανόπουλος είχε γεννηθεί το 1899 στον Πύργο της Ηλείας και ήταν γιος του γιατρού- δημάρχου της πόλης και βουλευτή Χρήστου Στεφανόπουλου και της Φανής Βακαλοπούλου, μιας γυναίκας με έντονη προσωπικότητα και κοινωνική δράση. Ο Στέφανος είχε σπουδάσει Νομικά στην Αθήνα και Οικονομικά στο Παρίσι, όπου έλαβε και διδακτορικό· ήταν γόνος ιστορικής πολιτικής οικογένειας προερχόμενης από τη Δίβρη Ηλείας και το αρχικό επώνυμό της οικογενείας ήταν Σκανδαμής· μέλη της, πριν από την Επανάσταση, ήταν προεστοί της Δίβρης ενώ μετά την Εθνική Παλιγγενεσία ασχολήθηκαν με την πολιτική εκλεγόμενοι βουλευτές και δήμαρχοι. Η οικογένεια Στεφανόπουλου είχε εκπροσώπους στο Κοινοβούλιο από την ίδρυση του ελληνικού κράτους έως τη δεκαετία του 1990. Υπουργοί της ιδίας πολιτικής οικογένειας κατά τον 20ο αιώνα ήταν ο Βάσος Στεφανόπουλος, πρώτος εξάδελφος του Στέφανου, καθώς και ο Γεώργιος Στεφανόπουλος, αδερφός του. Τελευταίος εκπρόσωπος της πελοποννήσιας πολιτικής οικογένειας υπήρξε ο βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας και της Πολιτικής Άνοιξης, Στέφανος Β. Στεφανόπουλος.

Τον «λέρωσε» η Αποστασία

Ο Στέφανος Στεφανόπουλος, για πρώτη φορά εισήλθε στην Κυβέρνηση μετά την επάνοδό του στην Ελλάδα από το Παρίσι, το 1929. Το 1930, έχοντας αντίπαλο τον ισχυρό Βενιζελισμό, ο Στεφανόπουλος, εξελέγη Βουλευτής Ηλείας με το Λαϊκό Κόμμα· οι γνώσεις του στο σταφιδικό ζήτημα και η ρητορική δεινότητά του τον έκαναν διάσημο. Ο Στέφανος Στεφανόπουλος ήταν- όπως λέγεται- σπουδαίος ρήτωρ και ηθικός πολιτικός.
Το 1951 λόγω αποκαλύψεων σκανδάλου σε βάρος του Λαϊκού Κόμματος και για λόγους «ηθικής τάξης», μαζί με 27 Βουλευτές, ο Στεφανόπουλος, αποχωρεί και προσχωρεί στο νεοσυσταθέν Κόμμα του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, το Λαϊκό Ενωτικό Κόμμα και αργότερα προσχωρούν όλοι τους στο υπό τον στρατάρχη Παπάγο «Συναγερμό του Ελληνικού Λαού» υπό του οποίου και εκλέχθηκε Βουλευτής. Ο Αλέξανδρος Παπάγος διόρισε τον Στεφανόπουλος Αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και υπουργό Εξωτερικών.
Λίγες ώρες πριν αφήσει την τελευταία του πνοή, ο Αλέξανδρος Παπάγος, έχρισε, δια χειρογράφου, τον Στεφανόπουλο διάδοχό του στην ηγεσία του Εθνικού Συναγερμού. Ο βασιλιάς Παύλος και η σύζυγός του Φρειδερίκη «έσχισαν» την ιδιόχειρη διαθήκη του Στρατάρχη και έστεψαν Πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή· αλλά αυτή είναι μια άλλη τραγωδία της ελληνικής πολιτικής δραματουργίας…

Και ο Στεφανόπουλος- ισχυρός πολιτικός παράγων της Ηλείας- προσχώρησε στην Ένωση Κέντρου του Γεωργίου Παπανδρέου.
Στις κυβερνήσεις του Γέρου της Δημοκρατίας, ο Στεφανόπουλος, διορίστηκε Αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός άνευ Χαρτοφυλακίου· το 1964 διετέλεσε και υπουργός Συντονισμού με αναπληρωτή υπουργό τον Ανδρέα Παπανδρέου.
Όμως, αν και πολιτικός εξαιρετικών δεξιοτήτων με πλούσιο υπόβαθρο, μόρφωση και παιδεία, η Ιστορία κράτησε για τον Στέφανο Στεφανόπουλο ένα σκοτεινό κεφάλαιο της με έναν απεχθή τίτλο: «Αποστασία». Η ιστορία γνωστή...
Μετά την παραίτηση του Παπανδρέου και τις διαβουλεύσεις του Βασιλιά με τους πολιτικούς αρχηγούς, και ενώ ο Γεώργιος Παπανδρέου επέμενε ότι η μόνη λύση ήταν ο διορισμός υπηρεσιακής κυβέρνησης και η διεξαγωγή εκλογών, τελικά ορκίστηκε πρωθυπουργός ο Στέφανος Στεφανόπουλος, που στην αρχή αρνήθηκε, μετά είπε θα το σκεφτεί και τέλος για να τον πείσουν να λάβει εντολή σχηματισμού Κυβέρνησης, έφεραν τη μητέρα του, την 95χρονη κυρία Φανή από τον Πύργο για να τον καθοδηγήσει!

Ένας καλός «δεύτερος» του πολιτικού θεάτρου

Γράφει ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Γιάννης Κάτρης στο βιβλίο του «Η Γέννηση του Νεοφασισμού στην Ελλάδα»: «Στέφανος Στεφανόπουλος ήταν το όνομα του υπ’ αριθμόν 3 πρωθυπουργού, που είχε ανασυρθεί από το βασιλικό ψυγείο. Η φήμη του ήταν αρκετά καλή χωρίς να έχει την ασημαντότητα του Νόβα ή την ευφυία του Τσιριμώκου. Ο Στεφανόπουλος ήταν ένα είδος ουδέτερου πολιτικού όντος. Διαλλακτικός, μετριοπαθής, συντηρητικός, χωρίς ιδανικά και χωρίς εξάρσεις, κατόρθωνε να είναι ανεκτός από όλους, χωρίς όμως και να αγαπιέται από κανέναν. Ήταν ένας καλός «δεύτερος» του πολιτικού θεάτρου. Δέχτηκε αδιαμαρτύρητα, μετά τον θάνατο του στρατάρχη Παπάγου, την ιστορική κλωτσιά των ανακτόρων που προτίμησαν για νέο αρχηγό της δεξιάς, αντί για αυτόν, τον Καραμανλή. Έμεινε άβουλος, αναποφάσιστος, ανέκφραστος και άνευρος. Ποτέ δεν παντρεύτηκε. Ακόμα και όταν είχε περάσει τα 60 εξακολουθούσε να είναι το «παιδί της μαμάς του». Και όχι μόνο η ιδιωτική του ζωή, αλλά και η πολιτική του σταδιοδρομία ήταν εμπιστευμένη στα χέρια της δυναμικής μητέρας του. Όταν ορκίστηκε η κυβέρνηση Νόβα όλοι οι βουλευτές του Κέντρου υπόγραψαν μια ομαδική δήλωση που άρχιζε ως εξής: «Στιγματίζομεν την προδοσίαν…». Πρώτη φιγουράριζε η υπογραφή Στέφανος Στεφανόπουλος. Αργότερα, οι συνωμότες τον πλησίασαν και του υποδαύλισαν όλες τις απωθημένες φιλοδοξίες του. Αντιστάθηκε. Και ίσως να αντιστεκόταν ως το τέλος. Αλλά οι συνωμότες γνώριζαν την αχίλλειο πτέρνα του. Και επιστράτευσαν τη μαμά. Όταν η αιωνόβια κυρία Φανή ξεκίνησε από τον Πύργο Ηλείας για να έρθει στην Αθήνα κανένας δεν αμφέβαλλε ότι ο Στέφανος θα έλεγε το ναι. Όπως και το είπε!».

«Δεν έκανε τίποτα χωρίς να ρωτήσει τη μαμά του»

Γράφει ο Βασίλης Ραφαηλίδης: «Ο Τσιριμώκος έπεσε και αυτός στη Βουλή κατά την ψηφοφορία της 28ης Αυγούστου του 1965. Έλειπαν τότε 16 κεντρώα κεφάλια από τα 20 που έλειπαν στον Νόβα (σ.τ.σ ο πρώτος δοτός Πρωθυπουργός μετά την παραίτηση Παπανδρέου, που δεν έλαβε ψήφο εμπιστοσύνης). Θα τα βρει ο Στέφανος Στεφανόπουλος, κεντρώος και αυτός εκείνη την εποχή. Πιο σωστά, θα τα βρει η περίπου αιωνόβια μαμά του Στέφανου, η περιβόητη κυρία Φανή, που ζούσε στον Πύργο και που την φέρνουν με φορείο γιατί ο Στέφανος ήταν τόσο μαλάκας που δεν έκανε τίποτα χωρίς να ρωτήσει τη μαμά του! Κύριοι, έχετε συνείδηση σε τι χώρα ζούμε; Στη χώρα της κυρίας Φανής· η οποία και παίρνει επιτέλους δια του υιού ψήφο εμπιστοσύνης στις 24 Σεπτεμβρίου του 1965. Η Αποστασία συμπληρώθηκε, τα προβλεπόμενα κονδύλια δαπανήθηκαν, η δημοκρατία ενίκησε!»…

«Ο γιός της κυρίας Φανής»

Έγραφαν οι «New York Times» σε άρθρο τους τον Ιούλιο του 1965: «Πριν από 35 χρόνια, όταν η κυρία Φανή Στεφανοπούλου «έσπρωξε» τον γιο της Στέφανο Στεφανόπουλο στις εκλογές για το Κοινοβούλιο, εν αγνοία του, πιθανότατα ονειρευόταν ότι κάποια μέρα θα τον καμάρωνε Πρωθυπουργό. Ο γιός της κυρίας Φανής, αντίθετα, έγινε γνωστός ως ο πολιτικός που έχασε το λεωφορείο [για τον πρωθυπουργικό θώκο]. Απόψε τελικά το πρόλαβε...». Με καθυστέρηση μιας δεκαετίας, θα συμπληρώναμε.
Και συνεχίζει η αμερικανική εφημερίδα: «Ο κ. Στεφανόπουλος χρειάστηκε πολύ χρόνο, αλλά αυτή είναι η συνήθης μοίρα των πολιτικών που έχουν ως δυνατό τους χαρτί τον συμβιβασμό παρά την ηγετική προσωπικότητα. Ο κ. Στεφανόπουλος, ένας φαλακρός, καλοπροαίρετος, εργένης, με γυαλιά, στα 66 του χρόνια θεωρείται εδώ και καιρό «ο τρίτος άνθρωπος» στην ελληνική πολιτική σκηνή· οι ψηφοφόροι στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την Ηλεία, τον συμπαθούν· σε 13 εκλογικές αναμετρήσεις έχει ηττηθεί μόνο μία φορά· έχει λειτουργήσει σε διάφορες υπουργικές θέσεις, κυρίως στα οικονομικά». Ο Στέφανος Στεφανόπουλος ανέλαβε την πρωθυπουργία της Ελλάδας από τις 17 Σεπτεμβρίου του 1965 έως τις 22 Δεκεμβρίου 1966.
Η παρεμβάσεις της κυρίας Φανής στη ζωή και στην καριέρα του ιού της είναι κάτι μεταξύ αστικού μύθου και πραγματικότητας.

Ο θηλυκός «Γκρούεζας»...

Λέγεται ότι η κυρία Φανή ήταν η κομματάρχισα της Ηλείας. Ο Στέφανος βρισκόταν στην Αθήνα για τις δουλειές του και όταν «κατέβαινε» στον Πύργο δεχόταν τους ψηφοφόρους του στο Γραφείο του, όπου η κυρία Φανή υποδεχόταν τον καθένα με το όνομά του· τους γνώριζε όλους! Η κυρία Φανή- Φανιώ την φώναζαν οι δικοί της- ήταν η ισχυρή κομματική ηγέτιδα που δίχως χωρίς τη δική της εύνοια δεν γινόταν διορισμός.
Επίσης θρυλείται για τον Στέφανο Στεφανόπουλο, ότι ήταν αναβλητικός και αναποφάσιστος. Λέγεται ότι, ο Στέφανος, όταν έχτιζαν ένα πολυτελές σπίτι είχε απαιτήσει να φτιάξουν 10 τουαλέτες, μία σε κάθε δωμάτιο· η μητέρα του, η κυρία Φανή, είχε προστάξει: «μόνο μία να φτιάξετε, γιατί μέχρι να αποφασίσει ο Στέφανος σε ποια θα πάει, θα τα κάνει πάνω του»!
Ο Στέφανος Στεφανόπουλος δεν παντρεύτηκε ποτέ και έζησε με την μητέρα του στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής του· λόγω της τεράστιας επιρροής που είχε πάνω του και στις παρεμβάσεις της στις πολιτικές του αποφάσεις, οι Ηλείοι την αποκαλούσαν «Χάμκω», παρομοιάζοντάς την με τη σκληρή μάνα του Αλή Πασά. Όταν πέθανε η κυρία Φανή, κοντά στα 100, ο Στέφανος πέσε σε βαριά κατάθλιψη, μάλιστα είχε εκμυστηρευθεί σε δικούς του ότι δεν έχει πλέον κανένα νόημα η ζωή του!

Το ηχηρό χαστούκι του πρέσβη και το κλάμα του... μικρού

Υπάρχει και μια ακόμα ιστορία με πρωταγωνιστή τον Στέφανο Στεφανόπουλο· αστικό μύθο να την αποκαλέσεις, τραγική αλήθεια; Πάντως δεν διαψεύστηκε ποτέ. Τι είχε συμβεί;
Η εφημερίδα της ελληνικής ομογένειας του Σικάγου «The Greek Star», δια των αναμνήσεων του Ουίλιαμ Ρούσις, Ελληνοαμερικανού που υπηρετούσε στην Ελλάδα ως αξιωματούχος του οργανισμού που συντόνιζε το έργο της αμερικανικής βοήθειας προς την Ευρώπη, απότοκο του το Δόγματος Τρούμαν, περιγράφει τον τότε αμερικανό πρέσβη στη χώρα μας Πολ Πόρτερ: «Όταν πήγε στην Αθήνα [το 1947] έγινε ένας διαφορετικός άνθρωπος, ένας δικτάτορας. Η συμπεριφορά του προς τους έλληνες αξιωματούχους, αρχίζοντας από τον πρωθυπουργό, ήταν βλοσυρή και κάποτε τραχιά, προκαλώντας αλγεινή εντύπωση στη σκέψη του ελληνικού λαού. Ο Πόρτερ, συζητώντας για οικονομικό θέμα με τον Στέφανο Στεφανόπουλο, τότε υπουργό Συντονισμού, οργίστηκε τόσο ώστε σήκωσε το χέρι του και του κατάφερε ένα ηχηρό ράπισμα στο πρόσωπο, τόσο που ο υπουργός ξέσπασε σε κλάματα! Ο υπουργός αποχώρησε από το γραφείο και λίγες ημέρες αργότερα δώρισε στην κυρία Πόρτερ ένα διαμαντένιο περιδέραιο, για να κατευνάσει τον Πόρτερ». Και χαστούκι στον υπουργό!

Παραγκωνισμένος, μετά τη Μεταπολίτευση, ο 80χρονος πλέον Στέφανος Στεφανόπουλος, ηγήθηκε της χουντοβασιλικής Εθνικής Παράταξης το 1977· στις εκλογές έφτασε το 6,82% και εξέλεξε 5 βουλευτές. Ο Στέφανος Στεφανόπουλος πέθανε τον Οκτώβριο του 1982 στην Αθήνα σε ηλικία 84 χρονών.
Το έχει γράψει κάποιος: «Το χέρι που κουνάει την κούνια, είναι το χέρι που κυβερνά τον κόσμο»! Η κυρά Φανή λίκνισε έναν ταπεινό και άβουλο βουλευτή, που όμως ευτύχησε να τον καμαρώσει Πρωθυπουργό της Ελλάδας, έστω δεμένο ακόμα από τον ομφάλιο λώρο της…