«Τους άφηναν, σκαρφάλωναν στα καράβια και τους ξανάριχναν στη θάλασσα. Άγγλοι, Γάλλοι και Ιταλοί γλεντούσαν στα καφενεία»!

Ήταν μια μέρα σαν σήμερα, 13 Σεπτεμβρίου (31 Αυγούστου σύμφωνα με το Ιουλιανό Ημερολόγιο) του 1922 όταν ξέσπασε η πυρκαγιά η οποία κατέστρεψε την ελληνική και την αρμενική συνοικία στη Σμύρνη· ήταν ο επίλογος της τραγωδίας!

Η Σμύρνη κάηκε, κάηκε και ο Ελληνικός Πολιτισμός της Μικρασίας. Η καταστροφή άφησε πίσω της χιλιάδες νεκρούς και έσυρε πάνω από ένα εκατομμύριο ανθρώπους στην προσφυγιά.

Εκείνη την ημέρα, τα τελευταία ελληνικά στρατεύματα αποχώρησαν από την Προύσα· οχυρώθηκαν στη Χερσόνησο της Ερυθραίας, με ισχυρή στρατιωτική δύναμη να φυλάει το λεπτότερο σημείο του ισθμού- μήκους 11 χιλιομέτρων. Από εκεί άρχισε η οργανωμένη αποχώρηση των ελληνικών στρατευμάτων.

Από τις 5 Σεπτεμβρίου τα τελευταία τμήματα του Γ' Σώματος Στρατού είχαν εγκαταλείψει τη Μικρά Ασία εγκαταλείποντας τούς Μικρασιάτες στη μοίρα τους. Οι Ελληνικές Αρχές, προεξάρχοντος του Ύπατου Αρμοστή Αριστείδη Στεργιάδη, διαβεβαίωναν τους κατοίκους ότι δεν υπήρχε κανένας κίνδυνος και ουδείς λόγος ανησυχίας. Ο υπουργός Στρατιωτικών Νικόλαος Θεοτόκης υποσχόταν ότι: «η Σμύρνη δεν θα εγκαταλειφθεί»! Στις 8 Σεπτεμβρίου οι πρώτοι τούρκοι στρατιώτες μπήκαν στη Σμύρνη και τα υπόλοιπα είναι θάνατος, θρήνος, φωτιά και συμφορά! Χιλιάδες κάτοικοι της Σμύρνης κατέφυγαν πανικόβλητοι στο λιμάνι («Χιλιάδες Έλληνες συνωστίζονται στο λιμάνι [της Σμύρνης], προσπαθώντας να μπουν στα πλοία και να φύγουν για την Ελλάδα...» σύμφωνα με ελληνίδα ιστορικό που έγραψε το βιβλίο της Στ’ Δημοτικού)… αναζητώντας «σανίδα» σωτηρία, ενώ τα πληρώματα πολεμικών πλοίων ξένων δυνάμεων παρέμεναν απλοί παρατηρητές. Οι νεκροί, χιλιάδες!

Η μαρτυρία του Παναγιώτη Μαρσέλου («Η έξοδος», τομ. Α΄, εκδ. Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών) είναι συνταρακτική: «Η φωτιά προχωρούσε. Ο κόσμος, που ήταν χωμένος μέσα στα σπίτια, εξαναγκάστηκε και βγήκε στους δρόμους και τραβήξαν όλοι στην παραλία. Στο λεγόμενο Κορδόνι συγκεντρώθηκε όλος ο πληθυσμός. Και εκεί έφταξε η φωτιά. Από τη μια μεριά και την άλλη του δρόμου είχαν βάλει φωτιές. Όταν έφταξε η φωτιά κι εκεί, ο κόσμος προσπαθούσε να βγει όξω από την πόλη, πηγαίνοντας στην φρουρά κοντά. Οι φρουροί τούς σκοτώναν και δεν τους άφηναν να σπάσουν την ζώνη, να βγούνε όξω και να φύγουν από κει. Από την άλλη μεριά ήταν η φωτιά, δεν μπορούσαν να περάσουν, να φύγουν.

»Τότε όσοι ξέραν μπάνιο πέφταν στην θάλασσα. Αν τους βλέπαν οι Τούρκοι, τους σκότωναν μέσα εκεί. Εάν δεν τους βλέπαν, έφταναν στα συμμαχικά πολεμικά καράβια που ήταν αραγμένα και υποστήριζαν τους Έλληνες. Τους άφηναν και σκαρφάλωναν απάνω στα καράβια και μόλις μπαίναν μέσα, τους ξανάριχναν στη θάλασσα. Άλλοι πνιγόντουσαν κι άλλοι έβγαιναν πάλι όξω. Οι Άγγλοι, οι Γάλλοι και Ιταλοί καθόντουσαν στα καφενεία και γλεντούσαν»… Μικρασία, αιωνία η μνήμη Σου!

Επίσης σαν σήμερα...

1944: Μάχη του Μελιγαλά: σφαγή αμάχων ή εκκαθάριση ταγματασφαλιτών;
1953: Μετά τον θάνατο του Στάλιν, ο Νικίτα Χρουστσόφ ορίζεται Γενικός Γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης.
1986: Η Καλαμάτα δονείται από σεισμό μεγέθους 6 βαθμών της κλίμακας ρίχτερ! Ο σεισμός άφησε πίσω του 22 νεκρούς και 80 τραυματίες.
1993: Υπογράφονται επίσημα οι Συμφωνίες του Όσλο, που αφορούν την ειρήνευση μεταξύ του Ισραήλ και των Παλαιστινίων.