Μέσα στα «sweatshops» όπου κατασκευάζονται οι επίσημες ποδοσφαιρικές φανέλες για 1 ευρώ την ώρα

Εργαζόμενοι αμείβονται με βασικό μισθό μικρότερο από 1 λίρα (περίπου 1,18 ευρώ) την ώρα για την κατασκευή επίσημων ποδοσφαιρικών εμφανίσεων για ορισμένους από τους μεγαλύτερους συλλόγους του κόσμου, όπως αποκαλύπτει το BBC.

Έρευνα που πραγματοποίησε το μέσο εντόπισε αυθεντικές εμφανίσεις-αντίγραφα σε δύο εργοστάσια στην Καμπότζη, όπου οι συνθήκες περιγράφηκαν ως «ζοφερές». Ακολούθησε την εφοδιαστική αλυσίδα πίσω από τις επίσημες εμφανίσεις, αφού οπαδοί είπαν ότι είναι απογοητευμένοι από την αύξηση των τιμών, με πολλούς να στρέφονται σε φθηνότερες απομιμήσεις.

Εικόνες που εξασφάλισε το BBC από το εσωτερικό των εργοστασίων Bowker Garment Factory και Trax Apparel δείχνουν να κατασκευάζονται εμφανίσεις για συλλόγους όπως η Άρσεναλ, η Σέλτικ, η Λίβερπουλ και η Ρεάλ Μαδρίτης. Εργαζόμενοι στα δύο εργοστάσια είπαν ότι δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα και ότι εργάζονται πάνω σε έως και 700 προϊόντα την ημέρα στο πλαίσιο μιας γραμμής παραγωγής.

Σε σπάνιες συνεντεύξεις, οι οποίες υποστηρίζονται από έγγραφα και δημοσιεύονται ανώνυμα, οι εργαζόμενοι περιέγραψαν επίσης:

• Θερμοκρασίες άνω των 35 βαθμών Κελσίου μέσα στα εργοστάσια.
• Λεκτική κακοποίηση όταν δεν επιτυγχάνονταν οι στόχοι.
• Ανησυχίες για την ασφάλεια του ηλεκτρικού εξοπλισμού.

Η Clean Clothes Campaign, ένα παγκόσμιο δίκτυο για τα δικαιώματα των εργαζομένων, δήλωσε ότι τα ευρήματα αποτυπώνουν μια «πολύ ζοφερή εικόνα». «Πρόκειται για ζητήματα που αντιμετωπίζουν καθημερινά πολλοί εργαζόμενοι στη βιομηχανία ένδυσης σε όλο τον κόσμο», πρόσθεσε η εκπρόσωπος Έμμα Βογκτ.

Παρόμοια προβλήματα, όπως οι χαμηλοί μισθοί και οι υψηλές θερμοκρασίες, έχουν καταγραφεί σε ολόκληρη τη βιομηχανία ένδυσης της Καμπότζης. Έρευνα που δημοσιεύθηκε πέρυσι έδειξε ότι, σε μια εμφάνιση που κοστίζει συνήθως 85 λίρες (100 ευρώ), οι 8,50 λίρες (περίπου 10 ευρώ) αφορούν το ύφασμα, τη ραφή και τη μεταφορά, 37,45 λίρες (περίπου 44 ευρώ) καταλήγουν στον λιανοπωλητή, 16,25 λίρες (περίπου 19 ευρώ) στον κατασκευαστή, 9,50 λίρες (περίπου 11 ευρώ) στο μάρκετινγκ και 13,60 λίρες (περίπου 16 ευρώ) στον ΦΠΑ.

Οι τιμές των εμφανίσεων έχουν αυξηθεί σημαντικά την τελευταία δεκαετία, αν και ειδικοί του κλάδου υποστηρίζουν ότι η πρόοδος της τεχνολογίας και τα ακριβά συμβόλαια αθλητικού εξοπλισμού με κορυφαίους συλλόγους έχουν συμβάλει στην αύξηση. Η Adidas δεν είναι ιδιοκτήτρια κανενός από τα δύο εργοστάσια, ωστόσο και τα δύο αποτελούν βασικούς προμηθευτές της και υπόκεινται στα πρότυπα εργασίας της. Ο κολοσσός αθλητικών ειδών προμηθεύει οκτώ από τις 20 ομάδες της Premier League.

Η Adidas δήλωσε: «Έχουμε λάβει μια σειρά μέτρων για να διασφαλίσουμε δίκαιες και ασφαλείς συνθήκες εργασίας για τους εργαζομένους σε ολόκληρη την εφοδιαστική μας αλυσίδα εδώ και περισσότερα από 25 χρόνια. Μέσω περίπου 1.200 ελέγχων σε εργοστάσια κάθε χρόνο, εξετάζουμε και αξιολογούμε τη συμπεριφορά των προμηθευτών, συνεργαζόμαστε μαζί τους για την αντιμετώπιση προβλημάτων και προχωρούμε σε βελτιώσεις όπου είναι απαραίτητο».

Η ζωή στη γραμμή παραγωγής

Σε απόσταση άνω των 9.600 χιλιομέτρων από τα καταστήματα των συλλόγων όπου θα πωλούνται αυτές οι εμφανίσεις, πραγματοποιείται μια συνάντηση μέσα στο εργοστάσιο Bowker Garment Factory. Σε φωτογραφία που εξασφάλισε το BBC Sport, κούκλες βιτρίνας παρουσιάζουν εμφανίσεις της Μπενφίκα, της Άστον Βίλα και της Σέλτικ, κάτω από ένα λογότυπο της Adidas στον τοίχο.

Περίπου 3.400 άνθρωποι - κατά βάση γυναίκες - εργάζονται εδώ, στα περίχωρα της Πνομ Πενχ. Άλλοι 3.200 εργάζονται 16 χιλιόμετρα ανατολικότερα, στην Trax Apparel. Το ύφασμα εισάγεται από την Ταϊλάνδη και το Βιετνάμ, προτού ένας εξειδικευμένος ράφτης κατασκευάσει ένα δείγμα που χρησιμοποιούν ως πρότυπο οι υπόλοιποι εργαζόμενοι.

Μεγάλο μέρος της διαδικασίας κατασκευής των εμφανίσεων πραγματοποιείται στη συνέχεια σε αυτά τα εργοστάσια, συμπεριλαμβανομένων της ραφής, του σιδερώματος και της συσκευασίας.

«Οι εμφανίσεις περιέχουν τον ιδρώτα των εργαζομένων»

Οι εργαζόμενοι συνήθως δουλεύουν έξι οκτάωρες βάρδιες την εβδομάδα και, σύμφωνα με πέντε εκκαθαριστικά μισθοδοσίας που είδε το BBC, λαμβάνουν βασικό μηνιαίο μισθό 210-220 δολαρίων (περίπου 187-196 ευρώ).

Οι μισθοί συμμορφώνονται με την τοπική νομοθεσία περί κατώτατου μισθού, ενώ τρία από τα εκκαθαριστικά δείχνουν συνολικές μηνιαίες απολαβές περίπου 300 δολαρίων (268 ευρώ), όταν συνυπολογίζονται οι υπερωρίες και τα επιδόματα, αν και για την επίτευξη αυτού του ποσού απαιτούνται σημαντικές επιπλέον ώρες εργασίας.

«Είναι δύσκολο να ζεις με αυτό το ποσό», είπε μια εργαζόμενη στην Bowker, εξηγώντας ότι μετά το ενοίκιο, το φαγητό και τους λογαριασμούς κοινής ωφέλειας της μένουν ελάχιστα χρήματα. «Θέλω οι διεθνείς πελάτες να ακούσουν ότι μία εμφάνιση που αγοράζουν κοστίζει περισσότερο από τον μισθό δύο εβδομάδων ενός εργαζομένου», είπε ένας άλλος εργαζόμενος στην Trax. «Κάθε μία από αυτές τις εμφανίσεις περιέχει τον ιδρώτα των εργαζομένων της Καμπότζης».

Η Trax δήλωσε ότι οι μέσες μηνιαίες απολαβές των εργαζομένων της κυμαίνονται από 305 έως 342 δολάρια (273-306 ευρώ) φέτος. Η Adidas δήλωσε ότι οι μέσοι καθαροί μισθοί σε δείγμα των προμηθευτών της στην Καμπότζη ήταν κατά 34% υψηλότεροι από το σημείο αναφοράς για τον μισθό διαβίωσης του Anker Research Institute, προσθέτοντας ότι οι εργαζόμενοι «συνήθως αμείβονται σημαντικά υψηλότερα από τον τοπικό κατώτατο μισθό».

«Δεν δίνουν σχεδόν τίποτα στους εργαζόμενους»

Σε άλλη φωτογραφία που τραβήχτηκε μέσα στην Bowker, ένα θερμόμετρο δείχνει 35,2 βαθμούς Κελσίου και υγρασία 57,6%. «Η θερμική καταπόνηση επηρεάζει πραγματικά την υγεία μας», είπε ένας εργαζόμενος στη γραμμή σιδερώματος.

Εργαζόμενοι και στα δύο εργοστάσια περιέγραψαν την πίεση που δέχονται για να πετύχουν ομαδικούς στόχους παραγωγής μεταξύ 300 και 700 τεμαχίων την ημέρα. «Απλώς σκεφτείτε το», πρόσθεσαν. «Αν μία εμφάνιση πωλείται για 120 δολάρια (106 ευρώ) στο κατάστημα, πόσα βγάζουν από 600; Βγάζουν πάρα πολλά χρήματα, αλλά δίνουν σχεδόν τίποτα στους εργαζομένους».

Άλλοι εργαζόμενοι περιέγραψαν λεκτική κακοποίηση όταν δεν επιτυγχάνονταν οι στόχοι. «Όταν δεν μπορούμε να ολοκληρώσουμε την ποσόστωση, μας μαλώνουν, μας φωνάζουν και μας λένε να παραιτηθούμε», είπε ένας τρίτος εργαζόμενος στην Bowker. Ο ίδιος εργαζόμενος είπε ότι υπέστη δύο ηλεκτροπληξίες από εκτεθειμένο καλώδιο. «Προσπάθησα να το αναφέρω πολλές φορές, αλλά έλαβαν μέτρα μόνο αφού έπαθα ηλεκτροπληξία για δεύτερη φορά», είπε.

Η Adidas μας δήλωσε ότι και τα δύο εργοστάσια διαθέτουν «μέτρα διαχείρισης της θερμότητας», ότι τα πρότυπά της «δεν επιτρέπουν οποιαδήποτε μορφή παρενόχλησης» και ότι «δεν είχαν καταγραφεί περιστατικά ηλεκτρικών ατυχημάτων» στα αρχεία της Bowker. Η Trax αναγνώρισε ότι υπήρχαν «περίοδοι αυξημένης θερμοκρασίας», αλλά δήλωσε ότι υπάρχουν συστήματα ψύξης και επέμεινε ότι η προσέγγισή της «δεν βασίζεται στην επιβολή στόχων παραγωγής».

Τέτοιες ανησυχίες είναι ευρέως διαδεδομένες στη βιομηχανία ένδυσης της Καμπότζης, με έκθεση της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας του 2024 να διαπιστώνει ότι το 69% των εργοστασίων αντιμετώπιζε προβλήματα με τη θερμότητα και το 84% προβλήματα που αφορούσαν την προστασία των εργαζομένων.

Από την Καμπότζη στο κατάστημα του συλλόγου

Είναι η αργία του Αυγούστου στην Αγγλία και δύο από τις κορυφαίες ομάδες της Premier League - η Άστον Βίλα και η Άρσεναλ - ετοιμάζονται να αναμετρηθούν. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι βρίσκονται στο Villa Park - πολλοί φορώντας εμφανίσεις που κατασκευάστηκαν στην Καμπότζη.

Η τελευταία εμφάνιση της Άρσεναλ για τους εντός έδρας αγώνες κυκλοφόρησε τον Μάιο, αλλά στο BBC εστάλησαν φωτογραφίες που την έδειχναν μέσα στην Trax ήδη αρκετούς μήνες νωρίτερα. Οπαδοί και των δύο συλλόγων είπαν ότι οι επίσημες εμφανίσεις έχουν γίνει υπερβολικά ακριβές.

Ένας οπαδός της Βίλα μόλις πλήρωσε 95 λίρες (112 ευρώ) για τη δική του, μαζί με το σήμα του Champions League. «Αγοράζεις το εισιτήριο διαρκείας σου. Τρεις εμφανίσεις, περίπου 300 λίρες (354 ευρώ) επιπλέον. Είναι παράλογο», είπε. Ένας οπαδός της Άρσεναλ δυσκολεύεται να καλύψει το κόστος για ολόκληρη την οικογένειά του. «Έχω πλέον μικρά παιδιά και άρχισα να τους αγοράζω εμφανίσεις, οπότε έχει αρχίσει να γίνεται ακριβό», είπε. «Δεν είναι φθηνές αν πάρεις τις επίσημες».

Διάφορες μελέτες εκτιμούν ότι η παγκόσμια αγορά επίσημων ποδοσφαιρικών εμφανίσεων αξίζει αρκετά δισεκατομμύρια λίρες. «Το περιθώριο κέρδους στις ποδοσφαιρικές φανέλες... είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς μια πιο επικερδή αγορά για ένα εμπορικό σήμα», δήλωσε ο Ντέιβ Γουέλς από το Solidarity Center, μια αμερικανική οργάνωση για τα δικαιώματα των εργαζομένων.

Ωστόσο, ο πρώην σχεδιαστής εμφανίσεων των Puma και Umbro, Ρομπ Γουόρνερ, δήλωσε στο BBC πέρυσι ότι τα οικονομικά δεδομένα πίσω από τις τιμές των εμφανίσεων είναι πιο περίπλοκα. «Μεγάλο μέρος του περιθωρίου κέρδους προέρχεται από τον λιανοπωλητή, επειδή εξαρτάται τόσο πολύ από την επιτυχία της ομάδας... είναι ένα ρίσκο», είπε. «Στη συνέχεια συνυπολογίζεις το κόστος των συμφωνιών για τις εμφανίσεις, το οποίο αυξάνεται, και το γεγονός ότι οι εταιρείες πρέπει να προσπαθήσουν να ανακτήσουν μέρος των χρημάτων που καταβάλλουν στους κορυφαίους συλλόγους».

Η Adidas προμηθεύει οκτώ από τις 20 ομάδες της Premier League, καθώς και τις εθνικές ομάδες της Βόρειας Ιρλανδίας και της Σκωτίας. Η ανταγωνίστρια εταιρεία αθλητικών ειδών Nike προμηθεύει τρεις ομάδες της Premier League, καθώς και την εθνική ομάδα της Αγγλίας. Οι ποδοσφαιρικές εμφανίσεις της έχουν κατασκευαστεί στην Ταϊλάνδη και το Βιετνάμ και, πιο πρόσφατα, στη Γεωργία.

Η Nike δεν δημοσιεύει στοιχεία για τους μισθούς ανά χώρα, αλλά στο BBC δήλωσε ότι το 71% των βασικών προμηθευτών της καταβάλλει μισθούς ίσους ή υψηλότερους από τα σημεία αναφοράς για τον μισθό διαβίωσης που ισχύουν στην αντίστοιχη περιοχή.

«Ο σεβασμός πρέπει να αποτελεί τη βάση στον αθλητισμό»

Η μέση τιμή μιας εμφάνισης της Premier League για ενήλικες έχει αυξηθεί κατά 50,7% την τελευταία δεκαετία, ενισχύοντας τη ζήτηση για απομιμήσεις που πωλούνται ακόμη και για 12 λίρες (14 ευρώ). Πολλές από αυτές τις απομιμήσεις προέρχονται από την Κίνα.

Οι οπαδοί έχουν προειδοποιηθεί να μην αγοράζουν απομιμήσεις, με την αστυνομία να επισημαίνει ότι μπορεί να «κατασκευάζονται χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα πρότυπα ασφαλείας ή τα δικαιώματα των εργαζομένων» και την υπηρεσία Trading Standards να προειδοποιεί ότι «οι παραχαράκτες δεν έχουν ούτε ηθική ούτε πρότυπα».

Η Premier League αναμένει από τους συλλόγους να πραγματοποιούν τον απαραίτητο έλεγχο στους κατασκευαστές των εμφανίσεων και στις εφοδιαστικές τους αλυσίδες.  «Ο σεβασμός πρέπει να αποτελεί τη βάση στον αθλητισμό», δήλωσε η Άννα Μπράιερ από τη βρετανική εκστρατεία Labour Behind the Label. «Οι σύλλογοι πρέπει να στείλουν ένα πραγματικά ισχυρό μήνυμα ότι δεν πρόκειται να βάλουν το όνομά τους σε μια εμφάνιση, αν οι εργαζόμενοι δεν αντιμετωπίζονται με σεβασμό».

Διαβάστε ακόμη

F-35, F-16 Viper και πύραυλοι: Τι περιλαμβάνει η συμφωνία της Ελλάδας με τις ΗΠΑ - Το κρίσιμο σημείο

Μαχαίρωσαν 32χρονο στην Ελευσίνα - Καταγγέλλουν επίθεση από φασίστες

Η Ουκρανία «χτύπησε» στη Σιβηρία: Επίθεση σε δύο από τα μεγαλύτερα διυλιστήρια πετρελαίου της Ρωσίας

Μέσα στα «sweatshops» όπου κατασκευάζονται οι επίσημες ποδοσφαιρικές φανέλες για 1 ευρώ την ώρα