Και Βασιλιάς να ήσουν στην Ελλάδα κινδύνευες να καείς ζωντανός – Πυρκαγιά σκότωσε 33 ανθρώπους και απείλησε τη βασιλική οικογένεια

Τι κι’ αν ήσουν Βασιλιάς στην Ελλάδα, κινδύνευες να γίνεις στάχτη από πυρκαγιές σαν κοινός θνητός…

Ένα φύλλο εφημερίδας διπλώνεται προσεκτικά και μπορεί να  μρτασκευαστεί σε καραβάκι που θα σε ταξιδέψει στον χρόνο, πίσω. Έτος 1916. Πόσα καλοκαίρια στην πρύμνη του χάρτινου σκάφους; 110! Ένας αιώνας και βάλε, δηλαδή.
Και τι διαβάζουμε; Για πόλεμο! Ο Κόσμος ολόκληρος στροβιλίζεται στο μάτι της καταιγίδας του Μεγάλου Πολέμου. Η Ελλάδα, ακόμα, παρακολουθεί από μακριά. Η Ευρώπη μετράει νεκρούς και σκάβει τάφους. Και στην Ελλάδα; Τι άλλο από τις καλοκαιρινές μάχες με τις δασικές πυρκαγιές. Από τότε και εις τους αιώνας των αιώνων ίδια και’ όμοια χρόνια μπρος χρόνια μετά…
Κάηκε το Τατόι (και) τότε. Και ο Βασιλιάς ο ίδιος κινδύνεψε από τις φλόγες.

Διαβάζουμε* στην εφημερίδα ΕΘΝΟΣ με ημερομηνία 5 Ιουλίου (μια μέρα σαν σήμερα δηλαδή) του 1916.
«Έπειτα από καθησυχαστικές πληροφορίες για κατάσβεση της πυρκαγιάς στο δάσος του Τατοϊου, η Α.Μ. ο Βασιλεύς (σ.τ.σ. Κωνσταντίνος) μετά της βασιλικής οικογενείας εγκαταστάθηκαν από σήμερα στα παλαιά ανάκτορα. Στην Αθήνα παραμένει μόνον η Α.Υ. ο Διάδοχος (σ.τ.σ. Γεώργιος) διότι αναπληροί τον διοικητή του πρώτου συντάγματος που έχει λάβει αναρρωτική άδεια. Στο Τατόι έχει αποσταλεί, εκτός της συνηθισμένης φρουράς, και δύναμη 100 ανδρών για την φρούρηση των ανακτόρων».
Ακόμα και ο Βασιλιάς στην Ελλάδα κινδύνευε να καεί με την οικογένειά του! «Τότε», θα σκεφτείτε. «Και τώρα», θα απαντήσουμε. Ευτυχώς δεν υπάρχει Βασιλιάς… Πυρκαγιές, όμως…

Μία από τις πιο καταστροφικές δασικές πυρκαγιές

Εκείνη η πυρκαγιά, του 1916, υπήρξε μία από τις πιο καταστροφικές δασικές πυρκαγιές στην ιστορία της Αττικής· ξέσπασε στις 30 Ιουνίου (με το ισχύον παλαιό ημερολόγιο), αρχίζοντας ως μικρή εστία από το Κατσιμίδι και εξαιτίας των ισχυρών ανέμων (ο στρατηγός άνεμος…), επεκτάθηκε αστραπιαία, καταστρέφοντας το μεγαλύτερο μέρος του πευκοδάσους και των τότε βασιλικών κτημάτων του Τατοΐου. Δεκάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Οι ίδιοι οι Βασιλείς, καθώς και ο Ιωάννης Μεταξάς, γλίτωσαν την τελευταία στιγμή με ελαφρά εγκαύματα. Η φωτιά είχε εγκλωβίσει τον βασιλιά Κωνσταντίνο με την συνοδεία του- φάλαγγα τεσσάρων αυτοκινήτων- που κάηκαν ολοσχερώς. Κάηκε και το ιστορικό βασιλικό αυτοκίνητο των Βαλκανικών Πολέμων του 1912-13.
Οι Βασιλείς διέφυγαν τον θάνατο, κάηκε όμως ο οδηγός του Βασιλιά δεκανέας Β. Γιαννούλης, αλλά και ο οδηγός της βασίλισσας Σοφίας στρατιώτης Χ. Κατωμέρης. Έχασαν τη ζωή τους και τρεις εύζωνοι του 1ου Συντάγματος που προσπάθησαν να σώσουν τον Βασιλιά. Τραγικό θάνατο βρήκαν και τρεις ανώτατοι αξιωματικοί της συνοδείας του βασιλιά Κωνσταντίνου: ο συνταγματάρχης Επαμεινώνδας Δελλαπόρτας- παιδικός φίλος του Βασιλιά και διοικητής των μηχανοκίνητων των ανακτόρων- που αναγνωρίστηκε από το σπαθί του. Ο Ηλίας Χρυσοσπάθης Διοικητής της ασφαλείας του βασιλέως, αναγνωρίστηκε από το λιωμένο χρυσό ρολόι του, αποτεφρωμένος ανασύρθηκε και ο υπολοχαγός του Μηχανικού Θεόδωρος Κουλουμόπουλος.
Η φωτιά κατέκαψε ιστορικά και αρχιτεκτονικής αξίας κτίρια, τις εγκαταστάσεις των βασιλικών κτημάτων, καθώς και το παλάτι του Τατοΐου. Επίσης αποτεφρώθηκαν χιλιάδες στρέμματα πευκοδάσους, ενώ κάηκε ανυπολόγιστος αριθμός αγρίων ζώων της Πάρνηθας, αλλά και οικόσιτα ζώα των κτημάτων. Σχεδόν όλοι οι βασιλικοί αγριόχοιροι κάηκαν μαζί με δεκάδες βασιλικά ελάφια που βρέθηκαν καμένα και στοιβαγμένα στο συρματόπλεγμα του κτήματος πάνω στην προσπάθεια τους να γλιτώσουν από την φωτιά.

«Να τους τουφεκίζουν όλους αυτούς...»

Ο συγγραφέας, ιστορικός, ερευνητής και δημοσιογράφος Πλάτων Ροδοκανάκης έγραφε στο «ΕΘΝΟΣ» της 3ης Ιουλίου: «Εκεί, όπου χθες ακόμη εκελαϊδούσαν τα αηδόνια και η φλογέρα του τσομπάνη ετόνιζεν ύμνους εις τον Πάνα, ένα παχύ στρώμα πυρακτωμένων υλών, κάτι τι σαν λάβα μετά έκρηξιν ηφαιστείου, θα απλώνει για χρόνια πολλά, την απελπισίαν της ερημώσεώς της. Μοναδική και αυτή η ατυχία της ελληνικής φύσεως. Είναι τάχα η αστοργία και η έλλειψις μορφώσεως κουτοπόνηρων χωρικών η αιτία, η οποία σήμερα το ένα και αύριον το άλλο, υπόσχεται να μαδήσει σύρριζα όλα τα δάση της χώρας αυτής, για να την μεταβάλει εις μίαν πετραίαν Αραβίαν ή και κάτι απελπιστικώτερον; Και θα υπάρχει μεγαλειτέρα ειρωνεία αυτής, η οποία αφ’ ενός μεν δια της Φιλοδασικής Εταιρίας προσπαθεί να φυτεύσει μερικά δενδράκια, εδώ και εκεί, ενώ από το άλλο μέρος η φλόγα απλώνει τα κόκκινα δρεπάνια της και ξυραφίζει βουνά ολόκληρα; Τι θα απογίνει λοιπόν; Την ερώτησιν αυτήν είχον εκ συμπτώσεως αποτείνει φίλαι κυρίαι προς τον κ. Πέτρον Καλλιγάν, ήδη υπουργόν της Εθνικής Οικονομίας. Προ ολίγων ημερών κάποιο άλλο δάσος εκαίετο. Η κυρίες εφώναζαν: να τους τουφεκίζουν όλους αυτούς, οι οποίοι βάζουν φωτιά εις τα πεύκα, για να μεταβάλουν το δάσος εις βοσκήν.
»Ο κ. υπουργός εφάνη φρονών ότι αι δρακόντιαι τιμωρίαι δεν θα είναι δυνατόν να εφαρμόζονται. Πρέπει όμως να ψηφισθούν ποιναί αυστηραί και οι δικαστές εις παρομοίας περιστάσεις να αναδεικνύωνται αμείλικτοι. Αλλά και πάλιν, με την σημερινήν κατάστασιν, είχε παρατηρήσει ο κ. υπουργός, η σύλληψις των εμπρηστών δεν είναι εύκολος».
Τι 1916 τι 2026, ετούτος ο τόπος δεν θα αλλάξει ποτέ!

Παράσημο στον σωτήρα του Βασιλέως...

Γράφει το ΕΘΝΟΣ: «Aπό τις μέχρι τώρα ανακρίσεις για την πυρκαγιά του Tατοϊου εξακριβώθηκε ότι η φωτιά προήλθε από ένα συγκεκριμένο σημείο στο Kατσιμίδι. Σύμφωνα με καταθέσεις αυτοπτών μαρτύρων η φωτιά εξαπλώθηκε γρήγορα λόγω της μεγάλης θερμότητας της ημέρας και του ισχυρού πνέοντος ανέμου. Ήταν τόσο μεγάλη η ταχύτητα της ώστε ούτε άνθρωπος που θα έτρεχε με όλες τις δυνάμεις του θα μπορούσε να την προφθάση. Από το πόρισμα των ανακρίσεων καταφαίνεται το τυχαίο της πυρκαγιάς. Μέσα στην ημέρα θα εξεταστή και ο συλληφθείς ζητιάνος Γεώργιος Βασιλάκης»…
Και στην τελευταία σελίδα της εφημερίδας, κάτω δεξιά στην έξοδο προς τον κάδο των αχρήστων πέφτει το μάτι μας σε κάτι ενδιαφέρον: «Η Α. Μ. ο Βασιλεύς απένειμε σήμερα το πρωί στο Τατόι το παράσημο του Σταυρού του Σωτήρος στον χωροφύλακα κύριο Καστόρχη ο οποίος με τον δεκανέα κ. Αλεξιάδη έσωσαν Αυτόν εκ της πυρκαγιάς. Εις τον χωροφύλακα εδόθη και χρηματικό δώρο».
Ένας χωροφύλακας διέσωσε τον βασιλιά Κωνσταντίνο! Σκεφτείτε πόσα δεινά θα είχε (ίσως) γλυτώσει η Ελλάδα αν ο χωροφύλαξ Καστόρχης δεν «έπεφτε στη φωτιά» για τον αφέντη του. Μικρασιατική Καταστροφή, Εθνικός Διχασμός δεν θα υπήρχαν ως κεφάλαια στα βιβλία της Ιστορίας και σαν λαβωματιές στο κορμί της Ελλάδας. Αν…

Στο μεταξύ μπορεί να είχε σβήσει στις 5 Ιουλίου η πυρκαγιά του Τατοΐου, όμως μαινόταν μια άλλη στην περιοχή Κινέττας και Βιλλίων· διαβάζουμε: «Σύμφωνα με τα τηλεγραφήματα του αστυνομικού σταθμάρχη Βιλλίων προς τη Διεύθυνση της αστυνομίας, ή πυρκαγιά του δάσους του Λυμικού εξακολουθεί να έχει μεγάλες διαστάσεις. Έχει σταλεί αστυνομική δύναμη (το Πυροσβεστικό Σώμα ιδρύθηκε το 1930 στην Ελλάδα!) προς κατάσβεση του πυρός. Επίσης τηλεγράφημα από τα Μέγαρα προς το υπουργείο των Εσωτερικών πληροφορεί ότι η πυρκαγιά της Κινέττας, στη θέση Πίκα, που είχε κατασβεσθή με τη βοήθεια αγήματος ναυτών και στρατιωτών, αναζωπυρώθηκε και έχει λάβει μεγάλες διαστάσεις. Δασάρχης και πολίτες βοηθούν στην κατάσβεση της».
Και, όπως και στις μέρες μας, οι πολιτικοί ξεπηδούν μέσα από τα αποκαΐδια μαυροντυμένοι ωσάν ιερείς μοιράζοντας αντίδωρα αισιοδοξίας και ευχές υποσχέσεων… «Ο υπουργός της εθνικής οικονομίας κ. Καλλιγάς μεταβείς χθες το απόγευμα στο Τατόι μετά του διευθυντού των δημοσίων έργων κ. Καλλία επιθεώρησε το κατακαμένο δάσος και υποσχέθηκε πως θα λάβει τα αναγκαία μέτρα δια την αναδάσωση και φρούρηση αυτού…».

Πόσες φορές κάηκε το Τατόι;

Ουδέποτε εφρουρήθει δάσος στην Ελλάδα. Το δε Τατόι έχει καεί- εκτός από το 1916- το 1945, στις 10ετίες ’70 και ΄80 με μικρές πυρκαγιές σε μεμονωμένα σημεία και το 2021, όταν ξέσπασε η πλέον ισοπεδωτική πυρκαγιά που κατέκαψε σχεδόν ολόκληρη την έκταση των 42.000 στρεμμάτων και τον πυρήνα του ιστορικού δάσους!
Όσον αφορά εκείνους που έχασαν τη ζωή τους στις πυρκαγιές; Και τότε έπρεπε να περάσουν μέρες για να διακριβωθεί ο αριθμός τους (θυμηθείτε Μάτι 2018). Και τότε υπάρχουν δικαιολογίες: ας μην ξεχνάμε ότι γράφουμε για έναν αιώνα πίσω.
«Όσον αφορά τον αριθμό των θυμάτων της πυρκαγιάς του Τατοΐου, ούτος ούτε σήμερα κατορθώθηκε να εξακριβωθεί. Φαίνεται δε ότι θα παρέλθουν ακόμη 2 ή 3 ημέρες μέχρι τις εξακριβώσεως τούτου».
Για την Ιστορία: περίπου 33 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους (και γράφουμε περίπου γιατί τόσοι αναγνωρίστηκαν), στρατιώτες, χωροφύλακες και υπάλληλοι των κτημάτων, στην προσπάθειά τους να σβήσουν τις φλόγες, αλλά και να προστατεύσουν τα ανάκτορα.

Πόλεμος ατελεύτητος στην Ελλάδα...

Επίσης για την Ιστορία παραθέτουμε το χρονικό της πυρκαγιάς: στις 30 Ιουνίου του 1916, ημέρα Πέμπτη, στις 10:30 το πρωί, μικρή φωτιά από το Κατσιμίδι με την βοήθεια του αέρα και της ξηρασίας επεκτάθηκε και κατέκαψε το μεγαλύτερο μέρος του βασιλικού κτήματος του Τατοΐου και των πέριξ ιδιόκτητων δασών. Η φωτιά φούντωσε γρήγορα και οι χίλοι εύζωνοι και στρατιώτες που μεταφέρθηκαν με τρένο από την Αθήνα δεν μπόρεσαν να κάνουν τίποτα.
Ο υπουργός Στρατιωτικών Κωνσταντίνος Καλλάρης που επισκέφθηκε τον Βασιλιά για υπηρεσιακούς λόγους αντελήφθη την φωτιά και διέταξε να σταλούν 300 στρατιώτες για την κατάσβεσή της. Πολύ σύντομα η φωτιά έλαβε μεγάλες διαστάσεις».
Μεγάλος Πόλεμος στην Ευρώπη; Πόλεμος ατελεύτητος στην Ελλάδα. Και τα χρόνια γίνονται στάχτη και μαζί τους τα δάση και οι υποσχέσεις που σπέρνονται σε καμένα εδάφη απλά δεν καρποφορούν ποτέ.
«Πάντα πάντα περνάς τη φωτιά για να φτάσεις τη λάμψη» γράφει ο Ελύτης. Και η Ελλάδα πάντα πάντα μετά τις φωτιές στο απόλυτο σκοτάδι· πάντα!

* Έχουμε προσαρμώσει τη γλώσσα της γραφής στη σημερινή καθομιλουμένη.