Γιατί οι άνθρωποι βλέπουν τα ίδια πράγματα πριν πεθάνουν; Οι επιστήμονες απαντούν

Ο θάνατος είναι η μία εμπειρία για την οποία κανείς δεν μπορεί πραγματικά να προετοιμαστεί.

Ωστόσο, ένας εκπληκτικά μεγάλος αριθμός ανθρώπων έχει φτάσει αρκετά κοντά ώστε να επιστρέψει και να περιγράψει τι βίωσε.

Περίπου το 10% των ανθρώπων σε 35 χώρες αναφέρουν ότι είχαν μια επιθανάτια εμπειρία (Near-Death Experience - NDE), σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό PeerJ. Το ποσοστό αυτό δεν είναι καθόλου μικρό. Πρόκειται για εκατομμύρια ανθρώπους που βρέθηκαν τόσο κοντά στον θάνατο ώστε να περιγράψουν μια εμπειρία «από την άλλη πλευρά».

Και οι περιγραφές τους ακολουθούν ένα εντυπωσιακά κοινό μοτίβο, σύμφωνα με το VICE: αίσθηση ότι εγκαταλείπουν το σώμα τους, κίνηση προς ένα έντονο φως, επανένωση με κάποιον που είχε πεθάνει πριν από αυτούς, ένα βαθύ αίσθημα γαλήνης και, τελικά, επιστροφή στη ζωή.

Η νευρολογική σκοπιά του θανάτου

Από νευρολογική σκοπιά, ο θάνατος δεν μοιάζει με το να κλείνει κάποιος έναν διακόπτη. Μελέτες σε ασθενείς τη στιγμή του θανάτου δείχνουν ότι ο εγκέφαλος παρουσιάζει μια ξαφνική έξαρση κυμάτων Γάμα - των υψηλότερης συχνότητας εγκεφαλικών κυμάτων, τα οποία σχετίζονται με την έντονη συνειδητή επεξεργασία πληροφοριών και την αντίληψη.

Μια μελέτη του 2023 διαπίστωσε ότι αυτές οι εξάρσεις συγκεντρώνονται σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την οπτική επεξεργασία και την ανάκληση αναμνήσεων. Ό,τι κι αν προκαλεί τις επιθανάτιες εμπειρίες, η εγκεφαλική δραστηριότητα που τις συνοδεύει φαίνεται να είναι απολύτως πραγματική.

Οι περισσότεροι άνθρωποι τη χαρακτηρίζουν ευχάριστη

Η συναισθηματική εικόνα που προκύπτει από τις μαρτυρίες είναι κυρίως θετική. Έρευνες από τη Γαλλία και το Βέλγιο έδειξαν ότι το κυρίαρχο συναίσθημα ήταν η γαλήνη, ενώ πολλοί ανέφεραν και μια ξαφνική αίσθηση ότι κατανοούσαν τα πάντα ταυτόχρονα. Μια μεγάλη πολυκεντρική μελέτη σε επιζώντες καρδιακής ανακοπής διαπίστωσε ότι ορισμένοι ασθενείς ανέφεραν πως ένιωσαν βαθιά γαλήνη και αγάπη κατά τη διάρκεια της καρδιοπνευμονικής αναζωογόνησης (ΚΑΡΠΑ).

Περίπου το 14% των επιθανάτιων εμπειριών περιλαμβάνουν δυσάρεστα ή τρομακτικά στοιχεία, επομένως δεν πρόκειται πάντα για μια ευχάριστη εμπειρία. Ωστόσο, η πλειονότητα όσων θυμούνται κάτι, περιγράφουν μια κατάσταση από την οποία δεν ήθελαν να επιστρέψουν.

Μια νέα θεωρία που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Frontiers in Psychology το 2026 επιχειρεί να εξηγήσει το γιατί. Ο ερευνητής Καγίς πρότεινε τη λεγόμενη «υπόθεση του ονείρου της στιγμής του θανάτου» (dying-moment dream hypothesis), σύμφωνα με την οποία η εμπειρία είναι ουσιαστικά μια ονειρική κατάσταση που δημιουργεί ο εγκέφαλος ως αντίδραση στη στέρηση οξυγόνου. Όταν ο εγκέφαλος παύει να λαμβάνει ερεθίσματα από τον εξωτερικό κόσμο, στρέφεται προς τα μέσα, κατακλύζοντας τη συνείδηση με αναμνήσεις και συναισθήματα που προέρχονται από τη ζωή του ατόμου.

Πώς μπορεί να εξηγείται το συναίσθημα

Ο πιο προκλητικός ισχυρισμός της θεωρίας είναι ότι ο συναισθηματικός τόνος της εμπειρίας - είτε γαλήνιος είτε εφιαλτικός - διαμορφώνεται από το συνολικό συναισθηματικό ιστορικό του ανθρώπου. Μια ζωή γεμάτη αγάπη και ουσιαστικές σχέσεις θα μπορούσε, θεωρητικά, να οδηγήσει σε μια πολύ διαφορετική τελική εμπειρία από μια ζωή επιβαρυμένη με τραύματα και άλυτες ενοχές. Ρόλο φαίνεται να παίζει και το πολιτισμικό πλαίσιο: στις χριστιανικές κοινωνίες το έντονο φως συχνά ερμηνεύεται ως μια θεϊκή ή πνευματική παρουσία, ενώ στην Ιαπωνία περιγράφεται συχνότερα ως ένα άψυχο αντικείμενο.

Το συγκεκριμένο σκέλος της θεωρίας δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί πειραματικά και παραμένει υποθετικό. Εκείνο που γνωρίζουμε είναι ότι λιγότερο από το 40% των ανθρώπων που έφτασαν πολύ κοντά στον θάνατο αναφέρουν οποιαδήποτε συνειδητή εμπειρία. Υπάρχει, επομένως, μια σημαντική πιθανότητα να μη βιώνει κανείς απολύτως τίποτα. Ωστόσο, για όσους επιστρέφουν με μια ιστορία να διηγηθούν, οι εμπειρίες αυτές παραμένουν εξαιρετικά συναρπαστικές.

Διαβάστε ακόμη

Καλύτερη η εικόνα στο Ωραιόκαστρο μετά την εφιαλτική νύχτα - Μεγάλες ζημιές σε επιχειρήσεις και κτίρια

Το πακέτο μέτρων της κυβέρνησης για τους συνταξιούχους: Οι 4 άξονες για αυξήσεις και συντάξεις χηρείας

Από τον Τσακαλώτο στον Καραμέρο: Πώς ο ΣΥΡΙΖΑ έχασε τους μισούς βουλευτές του χωρίς εκλογές - Το χρονικό του ντόμινο

Και Βασιλιάς να ήσουν στην Ελλάδα κινδύνευες να καείς ζωντανός – Πυρκαγιά σκότωσε 33 ανθρώπους και απείλησε τη βασιλική οικογένεια