Τους αποκλεισμούς παγκόσμιων οδών εμπορίου πάντα πληρώνουν οι πολίτες – Λιοντάρια που βρυχώνται και ποντίκια που πεινάνε

Στον μακραίωνο βίο της Ιστορίας, αποκλεισμοί- σαν τον πρόσφατο των Στενών του Ορμούζ- που επιβάλλονται με στρατιωτικά μέσα, ή δια πολιτικών αποφάσεων, έχουν επηρεάσει βαθιά το παγκόσμιο εμπόριο, αναδιαμορφώνοντας Οικονομίες, υποχρεώνοντας έθνη να αλλάξουν πορεία, να συμβιβαστούν ή να παραμείνουν αμετακίνητα με όποιο- μικρό ή μεγάλο- κόστος.

Αυτά τα, στρατηγικής έμπνευσης, εμπόδια έχουν αποκλείσει ζωτικές εμπορικές οδούς, οδηγώντας σε σημαντικές οικονομικές αναταράξεις, προκαλώντας διεθνείς αντιδράσεις. Η κατανόηση του ιστορικού πλαισίου ανάλογων αποκλεισμών είναι απαραίτητη για να αντιληφθούμε τη σημαντική επιρροή τους στη δυναμική του παγκόσμιου εμπορίου.

Ο αποκλεισμός του Βερολίνου 

Τον Ιούνιο του 1948, η Σοβιετική Ένωση άρχισε τον Αποκλεισμό του Βερολίνου, κόβοντας όλες τις χερσαίες και υδάτινες οδούς προς το Δυτικό Βερολίνο, σε μια προσπάθεια να υποχρεώσει τους Δυτικούς Συμμάχους να εγκαταλείψουν την πόλη. Εκείνη η στρατηγική κίνηση απομόνωσε περίπου 2 εκατομμύρια πολίτες, σταματώντας τις απαραίτητες προμήθειες. Σε απάντηση, οι Δυτικοί Σύμμαχοι έσπασαν τον αποκλεισμό από αέρος παραδίδοντας πάνω από 2,3 εκατομμύρια τόνους προμηθειών αεροπορικώς σε διάστημα 11 μηνών. Ο αποκλεισμός έληξε στις 12 Μαΐου 1949 δίχως να πετύχει η ΕΣΣΔ τον στόχο της. Οι πολίτες του Βερολίνου δεινοπάθησαν!

Η κρίση του Σουέζ

Τον Ιούλιο του 1956, ο αιγύπτιος πρόεδρος Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ εθνικοποίησε τη Διώρυγα του Σουέζ, σημαντικότατη αρτηρία για το παγκόσμιο εμπόριο και τη μεταφορά πετρελαίου. Αυτή η κίνηση του Νάσερ διέκοψε τη ροή καυσίμων προς την Ευρώπη. Η Βρετανία, η Γαλλία και το Ισραήλ απάντησαν με στρατιωτική επέμβαση για να καταλάβουν τον έλεγχο της διώρυγας. Η σύγκρουση προκάλεσε διεθνή καταδίκη, οδηγώντας σε κατάπαυση του πυρός και τελικά στην επαναλειτουργία της διώρυγας τον Μάρτιο του 1957. Η κρίση εκείνη υπογράμμισε τη στρατηγικής σημασίας Διώρυγα του Σουέζ για το παγκόσμιο εμπόριο. Την όλη υπόθεση «πλήρωσαν» οι απανταχού πολίτες, που είδαν είδη πρώτης ανάγκης να πιάνουν δυσθεώρητες τιμές. 

Τα Στενά που είναι… στενά

Το Στενό του Ορμούζ, ένα κομβικό σημείο για τις παγκόσμιες εξαγωγές πετρελαίου, έχει δεχθεί επανειλημμένες ιρανικές απειλές και ενέργειες που αποσκοπούν στη διακοπή της ναυσιπλοΐας προς και από τον Περσικό Κόπλο. Τα τελευταία χρόνια, το Ιράν έχει- ουσιαστικά- κλείσει τα Στενά σε όλα τα πλοία εκτός από των «ημετέρων», οδηγώντας σε μείωση της θαλάσσιας κυκλοφορίας και απότομες αυξήσεις στις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου. Αυτά τα περιστατικά καταδεινύουν την εύθραυστη ασφάλεια κρίσιμων εμπορικών οδών- κυρίως- ενέργειας, πυροδοτούν περιφερειακές εντάσεις και τονίζουν τη στρατηγική σημασία των Στενών για την παγκόσμια ασφάλεια και επάρκεια σε ενέργεια.
Στις μέρες μας, το Στενό έχει αναδειχθεί ως το πιο αποτελεσματικό όπλο του Ιράν στον ασύμμετρο πόλεμό του με τις ΗΠΑ, οι οποίες, μαζί με το Ισραήλ, άρχισαν τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Οι επιθέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ προκάλεσαν σημαντικές ζημιές και απώλειες ανθρωπίνων ζωών, αλλά δεν κατάφεραν να ανατρέψουν το καθεστώς της Τεχεράνης ('ηταν το πρόσχημα) ή να τερματίσουν τις πυρηνικές της φιλοδοξίες των Μουλάδων· αντίθετα, προκάλεσαν παγκόσμια οικονομική κρίση, καθώς το Ιράν ουσιαστικά. έκλεισε τη ζωτικής σημασίας πλωτή οδό, μέσω της οποίας διακινούνταν προηγουμένως περίπου το 20% του παγκόσμιου εφοδιασμού με πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Η επακόλουθη άνοδος της τιμής του πετρελαίου έχει τροφοδοτήσει φόβους για εκτίναξη του πληθωρισμού, ενώ οι εξαγωγές άλλων ζωτικών αγαθών, όπως τα λιπάσματα που απαιτούνται για την παραγωγή τροφίμων, έχουν καταρρεύσει. Και οι τιμές των καυσίμων, στην Ελλάδα τουλάχιστον; Άπιαστες!

«Λουκέτο» στη Λιθουανία

Τον Απρίλιο του 1990, η Σοβιετική Ένωση επέβαλε οικονομικό αποκλεισμό στη Λιθουανία για να καταστείλει το κίνημα ανεξαρτησίας της, διακόπτοντας τις προμήθειες καυσίμων και πρώτων υλών. Εκείνο το εμπάργκο οδήγησε σε σημαντικές ελλείψεις και οικονομικές δυσκολίες εντός Λιθουανίας. Ωστόσο, ο αποκλεισμός είχε αντίθετα αποτελέσματα από εκείνα που περίμεναν οι Σοβιετικοί: αύξησε τη διεθνή υποστήριξη για την ανεξαρτησία της Λιθουανίας και ανέδειξε τις καταπιεστικές τακτικές της Σοβιετικής Ένωσης. Ο αποκλεισμός άρθηκε τον Ιούλιο του 1990, αφού η Λιθουανία συμφώνησε σε ένα προσωρινό μορατόριουμ για την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της, οδηγώντας σε διαπραγματεύσεις για το μέλλον της δημοκρατίας. Σε όλο εκείνο το διάστημα, ο λαός πείνασε... Αλλά απελευθερώθηκε- τυπικά- από την ΕΣΣΔ. Σήμερα η Λιθουανία είναι ένας από τους ένθερμους υποστηρικτές της Ουκρανίας και παρακολουθεί με αγωνία την επεκτατική πολιτική του Πούτιν.

Παιχνίδια πολέμων…

Κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, το Βρετανικό Βασιλικό Ναυτικό επέβαλε αυστηρό αποκλεισμό της Γερμανίας, με στόχο τη διακοπή ζωτικών προμηθειών τροφίμων και πρώτων υλών. Ο αποκλεισμός οδήγησε σε σοβαρά προβλήματα των αμάχων στη Γερμανία, με εκτεταμένο υποσιτισμό και οικονομικές δυσκολίες. Ο ανθρωπιστικός αντίκτυπος του αποκλεισμού πυροδότησε σημαντικές αντιδράσεις και οδήγησε στην εκπόνηση διεθνών νόμων που διέπουν τον ναυτικό πόλεμο, τονίζοντας την ανάγκη διάκρισης μεταξύ στρατιωτικών και πολιτικών στόχων για την ελαχιστοποίηση των θυμάτων μεταξύ των αμάχων.

Ξεφυλλίζοντας το βιβλίο της Ιστορίας, διαβάζουμε για αποκλεισμούς, που επιβλήθηκαν είτε μέσω στρατιωτικών συγκρούσεων, ή λόγω οικονομικών κυρώσεων ή ακόμα και απρόβλεπτων γεγονότων, ανάμεσά τους: ο αποκλεισμός της Κούβας από τον πρόεδρο Κένεντι, ο αποκλεισμός της Ιαπωνίας από τις ΗΠΑ κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ο αποκλεισμός του Ναπολέοντα με στόχο τη βρετανική οικονομία (Ηπειρωτικό Σύστημα), ο αποκλεισμός της Υεμένης από τη Σαουδική Αραβία, ο Βρετανικός Ναπολεόντειος Ναυτικός Αποκλεισμός και άλλοι πολλοί...

Οι αποκλεισμοί έχουν επηρεάσει βαθιά το παγκόσμιο εμπόριο και διαμορφώσει πολιτικά τοπία. Αυτές οι κινήσεις συχνά οδηγούν σε οικονομική αστάθεια, ανθρωπιστικές κρίσεις και δραματικές αλλαγές στις διεθνείς σχέσεις. Τα διδάγματα που αντλούνται από τέτοια γεγονότα είναι σαφή: αρνητικές οι επιπτώσεις σε ολόκληρο τον Κόσμο από ανάλογους αποκλεισμούς· οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, όταν σπάνε βίαια και αναπάντεχα, προκαλούν στρες στην οικονομία και κατ’ επέκταση σε κοινωνική και ανθρωπιστική δυσλειτουργία.

Ο σημερινός πόλεμος στο Ιράν, τι προκάλεσε ουσιαστικά; Εκτίναξε την τιμή των καυσίμων, τιμή που- στην Ελλάδα τουλάχιστον- δεν πρόκειται να επιστρέψει στα προ της κρίσης επίπεδα. Η 10ήμερη εκεχειρία που ανακοινώθηκε προχθές από τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ και συμφωνήθηκε από τον Λίβανο και το Ισραήλ τέθηκε σε ισχύ και αναμένονται οι εξελίξεις. Άρα; Τα Στενά του Ορμούζ ανοίγουν Πέμπτη και κλείνουν Σάββατο! Λοιπόν;

Η αδήριτη ανάγκη για διεθνή συνεργασία ώστε να διασφαλιστεί η αδιάλειπτη ροή του εμπορίου στο τέλος κυριαρχεί και οι λεονταρισμοί (τύπου Τραμπ) καταγράφονται στα ευτράπελα της Ιστορίας. Ηθικό δίδαγμα: όταν στον βάλτο μαλώνουν τα βουβάλια, την πληρώνουν τα βατράχια…