Γιατί αν δεν υπήρχε το Ισλάμ η Ευρώπη θα ήταν φτωχότερη - Ο Πολιτισμός και η Ιστορία προσκυνούν με ευλάβεια προς την Ανατολή

Αν δεν υπήρχε το Ισλάμ η Ευρώπη θα ήταν φτωχότερη!  Ο Μωυσής θα ‘πρεπε να τιμωρηθεί από τον Θεό του: τοποθέτησε τη Γη της Επαγγελίας λίγο πιο πάνω από τη σωστή θέση της… Τα πετρέλαια της αραβικής χερσονήσου ορίζουν μια οιονεί Γη της Επαγγελίας, όπου κυριαρχεί το Ισλάμ και όχι ο Ιουδαϊσμός… Ο Θεός, όπως φαίνεται- δεν κάτεχε από πετρέλαια και τέτοια ταπεινά… τότε.

Και το Ισλάμ απλώθηκε σαν τις παπαρούνες στα λιβάδια την άνοιξη, κι’ από τον προφήτη Μωάμεθ τον 7ο αιώνα, μέχρι σήμερα μετράει κάπου 1,6 δισεκατομμύρια πιστούς. Και τι είναι Ισλάμ, εκτός από τα στερεότυπα που μας διδάσκουν οι απαίδευτοι-μισομαθείς τηλεοπτικοί... καθηγητές; Ισλάμ εκτός από μάρτυρες αυτοκτονίας, από σφαγές, Κοράνι, Σουνίτες και Σιίτες, σαούμ και μπούρκα, γυναίκα-μίασμα και σαλάχ είναι και παιδεία και καλλιέργεια και κοινωνική εξέλιξη και τρόπος ζωής και πολιτισμός.

Σε ολόκληρη την Ιστορία (από τον 7ο αιώνα κι’ έπειτα), οι ισλαμικοί πολιτισμοί έχουν επηρεάσει βαθιά τις ευρωπαϊκές κοινωνίες, διαμορφώνοντας πολλές διαστάσεις του πολιτισμού, της επιστήμης, αλλά και της καθημερινής ζωής. Από τη διατήρηση και την επέκταση της αρχαίας γνώσης έως την εισαγωγή νέων καλλιτεχνικών τάσεων, οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ του ισλαμικού κόσμου και της Ευρώπης ήταν πολύπλευρες και διαρκείς. Ας θυμηθούμε κάποιους σημαντικούς τρόπους με τους οποίους το Ισλάμ έχει αφήσει ανεξίτηλο σημάδι στον ευρωπαϊκό πολιτισμό και την Ιστορία. Γιατί Ισλάμ δεν είναι πάντα εχθρός, γιατί Ισλάμ δεν είναι μοναχά ο «απέναντι» βίαιος δογματικός· είναι και πολιτισμός!

Μεταφράσεις που «καίνε»

Το Μεταφραστικό Κίνημα, με επίκεντρο ιδρύματα όπως ο Οίκος της Σοφίας στη Βαγδάτη, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση και μετάδοση αρχαίων ελληνικών, περσικών και ινδικών κειμένων στα αραβικά. Αυτή η επιστημονική προσπάθεια όχι μόνο διαφύλαξε την κλασική γνώση, αλλά την εμπλούτισε και με ισλαμικές γνώσεις. Εκείνα τα μεταφρασμένα έργα έφτασαν αργότερα στην Ευρώπη μέσω Ισπανίας και Σικελίας, προκαλώντας την πυρκαγιά της Ευρωπαϊκή Αναγέννησης που έκαψε (αρκετό κομμάτι από) το θρησκόληπτο κατεστημένο επανεισάγοντας την χαμένη κλασική σοφία και προωθώντας την πνευματική αναγέννηση.

5+5 κάνουν 10 και όχι… V+V=X…

Η εισαγωγή των αραβικών αριθμών και των αλγεβρικών μεθόδων στην Ευρώπη (από τον μαθηματικό Φιμπονάτσι) έφερε επανάσταση στις μαθηματικές πρακτικές. Το πρωτοποριακό έργο του Αλ-Χουαρίζμι, «Al-Kitab al-Mukhtasar fi Hisab al-Jabr wal-Muqabala» (al-Jabr=άλγεβρα), που μεταφράζεται στα λατινικά ως «Άλγεβρα και Αλμουκαμπάλα», καταπιάνεται με λύσεις γραμμικών και δευτεροβάθμιων εξισώσεων, θέτοντας τα θεμέλια για τη σύγχρονη άλγεβρα. Η πραγματεία του «Σχετικά με τον υπολογισμό με ινδουιστικούς αριθμούς» εισήγαγε το δεκαδικό σύστημα αριθμών στην Ευρώπη, αντικαθιστώντας τους λιγότερο χρηστικούς ρωμαϊκούς αριθμούς. Αυτές οι καινοτομίες βελτίωσαν σημαντικά τους μαθηματικούς υπολογισμούς και ενσωματώθηκαν στα ευρωπαϊκά προγράμματα σπουδών, επηρεάζοντας βαθιά την ανάπτυξη των μαθηματικών.

Αλλαγή στο αστικό τοπίο…

Η ισλαμική αρχιτεκτονική εισήγαγε ιδιαίτερα στοιχεία στις ευρωπαϊκές δομές, κυρίως καμάρες και περίπλοκα γεωμετρικά μοτίβα. Στην Ισπανία και τη Σικελία, αυτά τα χαρακτηριστικά είναι εμφανή σε εμβληματικά κτίρια όπως το Μεγάλο Τζαμί της Κόρδοβα και η Αλάμπρα στη Γρανάδα. Η εκκλησία του Αγίου Κατάλντο στο Παλέρμο της Σικελίας αποτελεί παράδειγμα αυτής της συγχώνευσης Ανατολής και Δύσης με τους κόκκινους τρούλους και τις αραβικού στιλ πολεμίστρες, που αντανακλούν το αραβο-νορμανδικό αρχιτεκτονικό στιλ.

Η ιατρική δεν έχει θρησκεία…

Η μετάδοση της ιατρικής γνώσης από τον ισλαμικό κόσμο στην μεσαιωνική Ευρώπη μεταμόρφωσε σημαντικά τις πρακτικές υγειονομικής περίθαλψης. Ισλαμιστές λόγιοι όπως ο Αβικέννας (Ιμπν Σίνα) συνέγραψαν ολοκληρωμένα ιατρικά κείμενα όπως: «Ο Κανόνας της Ιατρικής», τα οποία αποτέλεσαν τον πυρήνα της ευρωπαϊκής ιατρικής εκπαίδευσης για αιώνες. Επιπλέον, η ίδρυση των «μπιμαριστάν» ή «σπίτι των ασθενών» ( δηλαδή νοσοκομείων) στον ισλαμικό κόσμο εισήγαγε προηγμένες χειρουργικές τεχνικές και συστηματική φροντίδα των ασθενών, επηρεάζοντας την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών ιατρικών ιδρυμάτων. Αυτό που σήμερα θεωρούμε σύγχρονα κέντρα υγείας (ξέρει καλά ο Άδωνις…) που παρέχουν ιατρική φροντίδα και θεραπεία εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην Αίγυπτο τον 9ο αιώνα. Το πρώτο Ιατρικό Κέντρο πιστεύεται ότι κατασκευάστηκε στο Κάιρο το 872 από τον Αχμάντ ιμπν Τουλούν, τον «Αββασίδη κυβερνήτη της Αιγύπτου».

Γεννημένος το 936, ο γιατρός Αλ Ζαχράουι, από τη νότια Ισπανία, εξέδωσε μια εικονογραφημένη εγκυκλοπαίδεια 1.500 σελίδων που περιείχε χειρουργικές τεχνικές και εργαλεία με τίτλο «Kitab al Tasrif». Το βιβλίο εκείνο χρησιμοποιήθηκε σαν «ιατρικό εργαλείο» στην Ευρώπη για 500 χρόνια. Παράλληλα με τις χειρουργικές του έρευνες, ο Αλ Ζαχράουι ανέπτυξε χειρουργικά εργαλεία για καισαρικές τομές και χειρουργικές επεμβάσεις καταρράκτη και εφηύρε μια συσκευή για την ασφαλή σύνθλιψη λίθων στα νεφρά. Σε μια 50χρονη καριέρα, ο Αλ Ζαχράουι, διερεύνησε γυναικολογικά ζητήματα, πραγματοποίησε την πρώτη τραχειοτομή και μελέτησε τα μάτια, τα αυτιά και τις μύτες με μεγάλη λεπτομέρεια. Ο Ζαχράουι ανακάλυψε επίσης τη χρήση διαλυόμενων νημάτων για τη συρραφή τραυμάτων!

Ούτε η γαστρονομία έχει θρησκεία

Ο ισλαμικός κόσμος επηρέασε βαθιά την ευρωπαϊκή κουζίνα εισάγοντας μια ποικιλία συστατικών και μαγειρικών τεχνικών. Μέσω αλληλεπιδράσεων στην Ισπανία, τη Σικελία και κατά τη διάρκεια των Σταυροφοριών, οι Ευρωπαίοι υιοθέτησαν:
Το ρύζι: Έγινε βασικό συστατικό σε πιάτα όπως η παέγια και το ρυζόγαλο.
Σαφράν: Απαραίτητο σε μαγειρευτά και πιάτα με ρύζι.
Αμύγδαλα: Χρησιμοποιούνται σε φαγητά, αρτοσκευάσματα και σάλτσες.
Εσπεριδοειδή: Λεμόνια, πορτοκάλια και λάιμ, χρησιμοποιούνται συνήθως στη μεσογειακή κουζίνα.
Ζαχαροκάλαμο: Η προέλευση της ραφιναρισμένης ζάχαρης που χρησιμοποιείται στα παραδοσιακά αρτοσκευάσματα.
Μελιτζάνα: Ένα σπουδαίο κηπευτικό που αποτελεί σήμερα τον πυλώνα της ανατολίτικης κουζίνας και έχει κατακτήσει τη νότια Ευρώπη. Μελιτζάνες ιμάμ, παπουτσάκια, τηγανητές με σάλτσα και ο Αλλάχ είναι μεγάλος...
Κύμινο και κανέλα: Μπαχαρικά που χρησιμοποιούνται σε μαγειρευτά και επιδόρπια. Αυτή η ανταλλαγή εμπειριών και προϊόντων εμπλούτισε τους ευρωπαϊκούς ουρανίσκους και έθεσε τα θεμέλια για πολλές αγαπημένες γαστρονομικές παραδόσεις.

Πάμε για καφέ… στην Υεμένη

Και μην λησμονούμε: ο καφές βοηθούσε τους Σούφι και τους Μουλάδες να μένουν ξύπνιοι τις νύχτες της θρησκευτικής ευλάβειας και σήμερα, το πλαστικό κύπελλο με καφέ είναι η προέκταση του χεριού των Ελλήνων... Μέχρι τον 13ο αιώνα, ο καφές είχε φτάσει στην Τουρκία, αλλά μόλις 300 χρόνια αργότερα το ρόφημα, στις διάφορες μορφές του, άρχισε να παρασκευάζεται στην Ευρώπη. Η Υεμένη είναι ο τόπος όπου η- πανταχού παρούσα- παρασκευή καφέ από σκούρους κόκκους  έχει τις ρίζες της γύρω στον 9ο αιώνα. Ο καφές μεταφέρθηκε για πρώτη φορά στην Ιταλία από έναν βενετό έμπορο.

Όταν η Ευρώπη ντύθηκε… μουσουλμάνα

Η χλιδή των ισλαμικών υφασμάτων επηρέασε βαθιά την ευρωπαϊκή αριστοκρατία, και προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση στην Ιταλία και τη Γαλλία. Κατά τον 12ο αιώνα, η βιομηχανία μεταξιού της Σικελίας άνθισε υπό τον Ρογήρο Β΄, ο οποίος εισήγαγε υφαντές από τη βόρεια Αφρική στο Παλέρμο, θέτοντας τα θεμέλια για την παραγωγή μεταξιού υψηλής ποιότητας. Ιταλικές πόλεις όπως η Βενετία, η Γένοβα και η Φλωρεντία έγιναν κόμβοι παραγωγής και εμπορίου για αυτά τα πολυτελή υφάσματα, ενσωματώνοντας περίπλοκα ισλαμικά σχέδια στις δικές τους υφαντικές παραδόσεις. Οι Σταυροφορίες διευκόλυναν αυτή την ανταλλαγή, με τους ευρωπαίους τεχνίτες να υιοθετούν μοτίβα όπως στυλιζαρισμένα λουλουδάτα «ντεσέν» και γεωμετρικά σχέδια από ισλαμικά «μπροκάρ». Στη Γαλλία, το φαινόμενο «Turquerie» τον 18ο αιώνα είδε την αριστοκρατία να ασπάζεται τη μόδα εμπνευσμένη από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, ενσωματώνοντας πλούσια μετάξια και έντονα μοτίβα στην ενδυμασία της. Αυτή η διαπολιτισμική ανταλλαγή όχι μόνο εμπλούτισε την ευρωπαϊκή μόδα, αλλά και δημιούργησε μια διαρκή κληρονομιά ισλαμικής επιρροής στις δυτικές υφαντικές τέχνες.

Ταξιδεύοντας με το Ισλάμ καραβοκύρη…

Ο αστρολάβος, ένα αρχαίο όργανο που βελτιώθηκε από ισλαμιστές μελετητές, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην προώθηση της ευρωπαϊκής ναυσιπλοΐας κατά την Εποχή των μεγάλων Εξερευνήσεων. Ισλαμιστές αστρονόμοι όπως ο Αλ-Ζαρκάλι (Αρζάχελ) βελτίωσαν τον σχεδιασμό του αστρολάβου, εισάγοντας πολύπλοκες διαμορφώσεις που επέτρεπαν λεπτομερή ουράνια χαρτογράφηση. Αυτές οι καινοτομίες επέτρεψαν στους Ευρωπαίους εξερευνητές να προσδιορίσουν το γεωγραφικό πλάτος μετρώντας τη γωνία του ήλιου ή των αστεριών πάνω από τον ορίζοντα, διευκολύνοντας τα θαλάσσια ταξίδια μεγάλων αποστάσεων και την ανακάλυψη νέων εδαφών.

Η Ευρώπη αλλάζει… οπτική

Γύρω στο έτος 1000, ο φυσικός και μαθηματικός Ιμπν αλ-Χαιτχάμ απέδειξε τη θεωρία ότι οι άνθρωποι βλέπουν αντικείμενα μέσω του φωτός που αντανακλάται από αυτά και ερεθίζει το μάτι. Αυτή η ριζοσπαστική άποψη ερχόταν σε αντίθεση με την καθιερωμένη θεωρία της εποχής ότι το φως εκπέμπεται από το ίδιο το μάτι και πρωτοστάτησε σε αιώνες επιστημονικής μελέτης του ανθρώπινου ματιού. Ο αλ-Χάιτχαμ εφηύρε επίσης την «camera obscura», μια συσκευή που αποτελεί τη βάση της φωτογραφίας και εξήγησε πώς το μάτι βλέπει τις εικόνες σε όρθια θέση λόγω της σύνδεσης μεταξύ του οπτικού νεύρου και του εγκεφάλου.

Από το βιολί στη γλώσσα...

Αυτά και λοιπά και διάφορα άλλα… Και μην ξεχάσουμε επιγραμματικά: Ο ισλαμικός πολεοδομικός σχεδιασμός και τα σχέδια κήπων έχουν επηρεάσει βαθιά την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική και την αρχιτεκτονική τοπίου. Η μετάδοση των έργων του Αριστοτέλη και του Πλάτωνα μέσω αραβικών σχολίων επηρέασε σημαντικά την ευρωπαϊκή μεσαιωνική φιλοσοφία. Ενώ οι Σταυροφορίες ήταν κυρίως στρατιωτικές εκστρατείες, διευκόλυναν σημαντικές ανταλλαγές μεταξύ Μουσουλμάνων και Ευρωπαίων, οδηγώντας στη μεταφορά αγαθών, ιδεών και τεχνολογιών. Επίσης ανάμεσα σε πολλά μουσικά όργανα που έφτασαν στην Ευρώπη μέσω της Μέσης Ανατολής είναι το λαούτο και το αραβικό ραμπάμπ, το πρώτο γνωστό όργανο με δοξάρι και πρόγονος του βιολιού, το οποίο παιζόταν ευρέως στην Ισπανία και τη Γαλλία τον 15ο αιώνα. Η αραβική γλώσσα έχει επηρεάσει σημαντικά τις ευρωπαϊκές γλώσσες, εμπλουτίζοντας το λεξιλόγιό τους με πολυάριθμες δανεισμένες λέξεις: άλγεβρα, βαμβάκι, ζάχαρη, αλκοόλ, μηδέν· όλες αραβικής προέλευσης!

Πριν, λοιπόν, αγανακτήσεις με τις πρακτικές του Ισλάμ και τις πτυχές που μας προβάλλουν, σκέψου τι κερδίσαμε ως Ευρωπαίοι από τους ανατολίτες γείτονές μας.
Άσε τον Ντόναλντ να ωρύεται… Μην ξεχνάς: όπως και με τον Χριστιανισμό, οι χειρότεροι διαφημιστές του Ισλαμισμού είναι οι φανατικοί του!