Ανακύκλωση... μηδέν: Στο 18,5% η απόδοση στην Ελλάδα – Απειλή για νέα ευρωπρόστιμα και «μπλόκο» στα 150 εκατ. του ΕΣΠΑ

Κολλημένη στο 18,5% παραμένει η... βελόνα της ανακύκλωσης των αστικών αποβλήτων στην Ελλάδα

🕛 χρόνος ανάγνωσης: 8 λεπτά ┋ 🗣️ Ανοικτό για σχολιασμό

Προσθέστε το ΕΘΝΟΣ στη Google

Κολλημένη στο 18,5% παραμένει η... βελόνα της ανακύκλωσης των αστικών αποβλήτων στην Ελλάδα με το ένα χρονικό ορόσημο να χάνεται μετά το άλλο και τον κίνδυνο μίας ακόμα ευρωκαταδίκης που θα επιφέρει νέα πρόστιμα εκατομμυρίων ευρώ να παραμονεύει.

Παρά τις επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ στη διαχείριση απορριμμάτων, η χώρα μας απέχει πολύ από το να πιάσει τον ευρωπαϊκό στόχο του 60% έως το 2030 και του 65% έως το 2035 αναφορικά με την ανακύκλωση συνεχίζοντας να οδηγεί σε ταφή πάνω από το 80% των απορριμμάτων, όταν το ποσοστό αυτό την προσεχή τριετία δεν θα έπρεπε να ξεπερνά το 10%.

Σε αυτό το τοπίο επιχειρεί να βάλει τάξη ο νεοσύστατος Κλάδος Αποβλήτων της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), ο οποίος, ενάμιση χρόνο μετά την ανάληψη των αρμοδιοτήτων του, προσπαθεί να αλλάξει τις ισορροπίες προωθώντας τις αρχές της κυκλικής οικονομίας.

Φέτος, όπως ανέφερε σε συνάντηση με δημοσιογράφους, ο αρμόδιος αντιπρόεδρος της Αρχής, καθηγητής Κωνσταντίνος Αραβώσης ολοκληρώθηκε η διαδικασία πιστοποίησης και των 14 Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ΦοΔΣΑ) της χώρας ξεκλειδώνοντας την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση των 600 εκ. ευρώ, για την οποία ήταν προαπαιτούμενο. Πέρυσι είχαν πιστοποιηθεί 13, καθώς ο ΦοΔΣΑ Δυτικής Ελλάδας δεν είχε καταφέρει να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις λόγω ελλείψεων στη στελέχωση και στα οικονομικά στοιχεία.

Οι νέες προδιαγραφές υποχρέωσαν τους φορείς να αποκτήσουν κατ' ελάχιστον 11 εργαζομένους συγκεκριμένων ειδικοτήτων, οδηγώντας αρκετούς σε προσλήψεις συμβασιούχων και πλέον και μόνιμου προσωπικού. Εως και την πιστοποίησή τους υπήρχαν ΦοΔΣΑ που καλούνταν να εποπτεύσουν εργοστάσια εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ διαθέτοντας μόλις ...τρία άτομα προσωπικό. Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις των ΦοΔΣΑ Πελοποννήσου και Δυτικής Ελλάδας, οι οποίοι διαχειρίζονται κρίσιμες υποδομές, αλλά μέχρι πρόσφατα λειτουργούσαν με εξαιρετικά περιορισμένο ανθρώπινο δυναμικό.

Οι Φορείς θα επαναπιστοποιούνται κάθε χρόνο και παρά το γεγονός ότι αυτό θα μπορούσε για τη φετινή χρονιά να είναι μια τυπική διαδικασία, η πραγματικότητα ήταν διαφορετική. Οι συγχωνεύσεις των ΦοΔΣΑ αποκάλυψαν νέα προβλήματα φέρνοντας στην επιφάνεια εγκαταστάσεις που λειτουργούσαν είτε με άδειες που είχαν λήξει είτε χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί οι νέες περιβαλλοντικές εγκρίσεις μετά τις συγχωνεύσεις.

Από τη ΡΑΑΕΥ ξεκαθαρίζουν πάντως ότι η πιστοποίηση αποτελεί μόνο το πρώτο βήμα, καθώς από το φθινόπωρο θα δημοσιευθεί αναλυτική αξιολόγηση της πραγματικής απόδοσης κάθε ΦοΔΣΑ, με βάση δεκάδες δείκτες που αναπτύχθηκαν σε συνεργασία με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Στόχος είναι να πάψει να αξιολογείται μόνο η διοικητική επάρκεια και να μετράται πλέον η πραγματική αποτελεσματικότητα, από τα ποσοστά ανακύκλωσης έως το κόστος διαχείρισης ανά τόνο, τη λειτουργία μονάδων και τη συνολική επιχειρησιακή απόδοση. Κι αυτό καθώς αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν ούτε κοινοί δείκτες μέτρησης. Για παράδειγμα, στο ζήτημα της ανακύκλωσης σε άλλες περιοχές στο ποσοστό υπολογίζεται ο μπλε κάδος και σε άλλες όχι.

Ενα ακόμα μήνυμα που φαίνεται να εκπέμπει η Αρχή είναι πως η κατασκευή νέων μονάδων δεν αρκεί από μόνη της για να λύσει το πρόβλημα της διαχείρισης αποβλήτων στη χώρα. «Τι να τα κάνεις τα έργα αν δεν λειτουργούν σωστά;», ήταν η χαρακτηριστική επισήμανση στελεχών της ΡΑΑΕΥ, που ανέφεραν πως και στον τομέα των λυμάτων υπάρχουν εγκαταστάσεις που κατασκευάστηκαν, αλλά δεν λειτουργούν επαρκώς.

Η Αρχή εκτιμά πάντως ότι η ενεργειακή αξιοποίηση θεωρείται αναγκαίο εργαλείο, αλλά υπό προϋποθέσεις. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, δεν μπορεί να αφορά περισσότερο από περίπου το 25% των αποβλήτων, καθώς προτεραιότητα εξακολουθεί να αποτελεί η ανακύκλωση και η ανάκτηση υλικών. Η ευρεία εφαρμογή της, πάντως, αναμένεται να εκτοξεύσει το κόστος ανά τόνο στα 60 έως 100 ευρώ με πηγές κοντά στην υπόθεση να σημειώνουν ότι το τελικό κόστος δεν θα απέχει σημαντικά από το υφιστάμενο, το οποίο επιβαρύνεται πλέον σημαντικά με το τέλος ταφής.

Μεγάλο στοίχημα αποτελούν τα βιοαπόβλητα, τα οποία αντιστοιχούν περίπου στο 40% των αστικών απορριμμάτων. Σύμφωνα με τη ΡΑΑΕΥ, μόνο από την αποτελεσματική διαχείριση των οργανικών αποβλήτων θα μπορούσε να αυξηθεί η συνολική ανακύκλωση κατά περίπου 25 ποσοστιαίες μονάδες, φέρνοντας τη χώρα πολύ πιο κοντά στους ευρωπαϊκούς στόχους.

Στις προτεραιότητες της Αρχής εντάσσεται και η προώθηση του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω», το οποίο αν και έχει θεσμοθετηθεί, έως σήμερα παραμένει εν πολλοίς στα χαρτιά με τον δήμο Βάρης - Βούλας - Βουλιαγμένης να ξεχωρίζει σε αυτό το πεδίο μαζί με το πιλοτικό πρόγραμμα του δήμου Χαλανδρίου. Το σύστημα έχουν ...ξεχάσει να εφαρμόσουν όμως και οι υπόχρεοι μεγάλοι παραγωγοί αποβλήτων. Ως εκ τούτου ο φακός της ΡΑΑΕΥ αναφορικό με αυτό το ζήτημα θα στραφεί αρχικά στις επιχειρήσεις του τουρισμού και της εστίασης, όπου παράγεται περίπου το 60% των οργανικών αποβλήτων.

Ενα ακόμα ζήτημα, το οποίο παίρνει συνεχείς παρατάσεις είναι και αυτό της επιστροφής εγγύησης (Deposit Return Scheme - DRS) για τις πλαστικές φιάλες, η εφαρμογή του οποίου προβλεπόταν ήδη από τον νόμο του 2022 και αποτελούσε βασική προϋπόθεση ώστε η Ελλάδα να πετύχει τον ευρωπαϊκό στόχο χωριστής συλλογής του 77% των πλαστικών φιαλών. Ωστόσο, βρισκόμαστε πλέον στο 2026 και το σύστημα εξακολουθεί να μην λειτουργεί, ενώ η κυβέρνηση το 2024 αποφάσισε να εξαιρέσει από αυτό τις γυάλινες φιάλες δυσχεραίνοντας έτι περαιτέρω την επίτευξη των ευρωπαϊκών στόχων.

Έρχονται συγκρίσεις και... κυρώσεις

Η ΡΑΑΕΥ ξεκαθαρίζει ότι προς το παρόν λειτουργεί περισσότερο ως «μέντορας» των ΦοΔΣΑ παρά ως τιμωρός αφήνοντας ωστόσο ανοιχτό το ενδεχόμενο τα επόμενα χρόνια η πιστοποίηση να συνδεθεί με ελάχιστες επιδόσεις στην ανακύκλωση και την εκτροπή αποβλήτων από την ταφή.

Σε μια τέτοια περίπτωση, η απώλεια της πιστοποίησης θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε περιορισμό της πρόσβασης σε ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις. Άλλωστε, όπως επισημάνθηκε, η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνδέει ήδη μέρος των πόρων του ΕΣΠΑ με την πρόοδο που καταγράφεται στην ανακύκλωση, πιέζοντας τα κράτη - μέλη να επιταχύνουν τις μεταρρυθμίσεις παραπατώντας το 25% της χρηματοδότησης, γεγονός που θα μας αναγκάσει ως χώρα να συμπληρώνουμε από εθνικούς όρους τα 150 εκ. από τα 600 εκ. της χρηματοδότησης για τα απαραίτητα έργα.

Σε μια προσπάθεια να καταγράψει την ακριβή κατάσταση που επικρατεί αυτή τη στιγμή στη χώρα στον τομέα των αποβλήτων, η ΡΑΑΕΥ έχει θέσει σε λειτουργία και την πλατφόρμα καταγγελιών myRAAEY συγκεντρώνοντας κυρίως τέσσερις κατηγορίες προβλημάτων:

Τη συλλογή σύμμεικτων μαζί με ανακυκλώσιμα απόβλητα από απορριμματοφόρα.
Την καύση απορριμμάτων που θεωρείται κακούργημα δεδομένου του κινδύνου της πρόκλησης πυρκαγιάς.
Την ανεξέλεγκτη απόρριψη σε παράνομες χωματερές μικρότερες ή μεγαλύτερες.
Τη λειτουργία και διαχείριση εργοστασίων.

Στον ένα μήνα λειτουργίας της πλατφόρμας έχουν ήδη συγκεντρωθεί περί τις είκοσι καταγγελίες, οι οποίες δυσκολα αμφισβητούνται δεδομένου ότι ζητείται να συνοδεύονται και από φωτογραφίες.

Στα 320 εκατ. ευρώ τα έσοδα από το τέλος ταφής

Από την πλευρά της, πάντως, η Τοπική Αυτοδιοίκηση επιμένει ότι χωρίς επαρκή χρηματοδότηση οι στόχοι αυτοί δύσκολα θα επιτευχθούν. Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Λάζαρος Κυρίζογλου, ενημερώνοντας το Διοικητικό Συμβούλιο της Ένωσης την Τετάρτη, αποκάλυψε ότι προηγήθηκαν διαδοχικές συναντήσεις τόσο με την Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης όσο και με τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου και τον γενικό γραμματέα Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων Μανώλη Γραφάκο, με αντικείμενο τη μεγάλη καθυστέρηση στην απόδοση των εσόδων από το τέλος ταφής.

Σύμφωνα με τον ίδιο, την τριετία 2022 - 2024 έχουν συγκεντρωθεί περίπου 320 εκατ. ευρώ από το τέλος ταφής, τα οποία ο νόμος προβλέπει ότι πρέπει να επιστρέψουν στους δήμους με τη μορφή εξοπλισμού και δράσεων ανακύκλωσης. Η ΚΕΔΕ ζητά την άμεση ενεργοποίηση της διαδικασίας, υποστηρίζοντας ότι οι πόροι αυτοί πρέπει να κατευθυνθούν στους δήμους, οι οποίοι έχουν την ευθύνη της καθημερινής λειτουργίας της ανακύκλωσης. Μάλιστα, μετά τον Αύγουστο προγραμματίζεται νέα κοινή σύσκεψη όλων των εμπλεκόμενων φορέων, με στόχο καλύτερο συντονισμό και επιτάχυνση της αξιοποίησης των πόρων.

Υπενθυμίζεται ότι οι δήμοι έχουν ήδη προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) ζητώντας την ακύρωση του τέλους ταφής. Σε περίπτωση που δικαιωθούν, παραμένει άγνωστο το πως θα καλυφθεί το χρηματοδοτικό κενό στην προώθηση των δράσεων για την κυκλική οικονομία.