Είδαμε την «Οδύσσεια» του Νόλαν: Τρίωρο χασμουρητό και Δούρειος Ίππος στην αισθητική μας - Ο Όμηρος; Απών!

Είδαμε την μετά τυμπάνων προαναγγελθείσα από καιρό ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν «Οδύσσεια»… Τώρα, τι θα πει την «είδαμε»; Χαμένοι κάπου μεταξύ βαθύ χασμουρητού, ανάμεσα στην αναζήτηση των νοημάτων που εξέπεμπε το Αμερικανικό Όνειρο που φεύγει και τρομάζει τους υπνωτιστές των λαών και κάπου μεταξύ αργεντίνικων ιαχών και οιμωγών αγγλικών, ε, πασχίσαμε να παρακολουθήσουμε- μέχρι τέλους- το έπος του ταλασίφρονα Νόλαν… Άγγλος ο σκηνοθέτης που άρπαξε την «Οδύσσεια» και την έκαμε δική του (το «δική του» ερμηνεύστε το με όποια έννοια κι αν θέλετε) και από τον Όμηρο κράτησε μόνο τον τίτλο, το περιτύλιγμα και πέταξε την ουσία, όπως πέταξαν οι συμπατριώτες του, οι Άγγλοι, την ευκαιρία να γυρίσουν σπίτι με τον Χρυσό Κορμό του Μουντιάλ… Τι να την κάνεις την ουσία, τελικά, όταν έχεις αποθεωθεί για ασημαντότητες; 

Διαβάσαμε κριτικές κριτικών-ειδικών επί των κινηματογραφικών δρώμενων πριν αφήσουμε το ποτάμι της δυσαρέσκειας μας να απλωθεί στα λιβάδια των εγκωμίων… Ντρεπόμαστε που το γράφουμε, αλλά δεν μας άρεσε η ταινιάρα ( ο υπερθετικός, απότοκος της τρίωρης διάρκειας).

Το φιλμ, λέει, γυρίστηκε σε έξι χώρες μεταξύ αυτών και η Ελλάδα (στα ερείπια του ανακτόρου του Νέστορος στην Βοϊδοκοιλία αν δεν κάνουμε λάθος)· μπράβο που πέταξαν και ένα «κόκκαλο» (και) στην Ελλάδα, που από το κόκκαλο επέστρεψε το μεδούλι... Γυρίστηκε- λέει- ολόκληρη η ταινία με κάμερες IMAX: υπερμεγέθεις αναλογικές κάμερες, που τραβάνε σε φιλμ 70mm, διπλάσιο του κλασικού φιλμ των 35mm, το οποίο με απλά λόγια σημαίνει ότι διευρύνεται το μέγεθος του κάδρου… Να σας πω την αμαρτία μου; Χαμπάρι δεν πήραμε αν ήταν κάμερες IMAX ή Super 8, ή κάμερα κινητού. Οι ειδικοί αραδιάζουν κάτι λεπτομέρειες που ουδεμία σημασία έχουν με το ουσιαστικό αποτέλεσμα… Μα ουδεμία!

Τα πρώτα χασμουρητά...

Στην ουσία λοιπόν… Κινηματογράφος καλοκαιρινός, ξέχειλος από κεκμηκότες παραθεριστές, ευωδίας νυχτολούλουδου και ποπ-κορν ανακατεμένες με εντομοαπωθητικά και ιδρώτα…
Τα πρώτα χασμουρητά ακούστηκαν στο δεκάλεπτο. Λόγια, λόγια, λόγια… Ο γιος Τηλέμαχος (ο ωχριών Τομ Χόλαντ) να τα λέει με τους μνηστήρες, η μάνα Πηνελόπη (η αγλαή Αν Χάθαγουεϊ) να ξυνίζεται και εμείς να περιμένουμε τον Οδυσσέα να πεταχτεί στο πανί επιτέλους… Και αίφνης να ο Δούρειος Ίππος. Ένα αλόγατο ξύλινο σαν από ακριβή σκακιέρα βγαλμένο· θαμμένο στην άμμο, θαλασσοδαρμένο από την παλίρροια ξεπρόβαλε πιο εντυπωσιακό και από τα άλογα της πλατείας του Αγίου Μάρκου (το Τέθριππο Θριάμβου δηλαδή). Ο Νόλαν «είδε» τον Δούρειο Ίππο σαν γλυπτό του Λύσιππου; Περίπου. Και τι μας ένοιζε το τι συνέβη και το πώς αφόδευαν εντός του Ίππου οι Αχαιοί; Έτσι το «είδε» ο σερ Κρίστοφερ, έτσι μας το πρόσφερε. Όπως είδε και τον Κύκλωπα με το δικό του μάτι το σκηνοθετικό, να έχει δερματικά προβλήματα (εμφανίστηκε έπειτα από λασπόλουτρο, μάλλον..), το μάτι να είναι κάθετο… και η μύτη επίσης κάθετη και αυτός να σέρνεται σαν τεράστιος γυμνοσάλιαγκας στη σπηλιά του… Κύκλωπας για λύπηση. Και από το ομηρικό έπος κανένας στίχος που να ταιριάζει, όπως το  «Ούτις εμοί γ’ όνομα»... Είπαμε μόνο ο τίτλος χρησίμευσε στον Νόλαν για τη νέα του υποψηφιότητα για Όσκαρ.

Ωραία Ελένη για πολύ ξύλο...

Πάμε και στην Ωραία Ελένη. Μαυρισμένη στο ξύλο- από τον Μενέλαο ίσως- και σημαδεμένη, μάλλον συμβόλιζε την… έμφυλη βία των (αεί) καιρών· το λιγότερο που μας χάλασε το ότι ήταν μαύρη. Αναιδής και αντιπαθητική η κατά κόσμον Λουπίτα Νιόνγκο, που μας κούνησε και το δάχτυλο για τον «μισογύνη» Όμηρο. Δώσε θάρρος του χωριάτη… Ο Νόλαν άλλαξε τη «λευκώλενο», δηλαδή τη λευκόχερη (ή και με καθαρά χέρια...) Ελένη με δικής του έμπνευσης Scarface συμβολισμό… Ο Όμηρος της εποχής και ποιητής του Χόλιγουντ, ο σερ Κρίστοφερ μπορεί να κάνει ό,τι θέλει… Αλλά εμείς δεν θα τον χειροκροτήσουμε! Και μπράβο που επέλεξε μια μαύρη, αλλά «μέλανας» ο συμβολισμός του, τού χρησίμευσε σαν ρεκλάμα.

Και ακολουθούν: η (αντιπαθητική Σαμάνθα Μόρτον) σαν μάγισσα Κίρκη, η ερωτική Σαρλίζ Θερόν σαν Καλυψώ, η (συμπαθής μιγάς) Ζεντάγια σαν θεά Αθηνά και η παρωδία συνεχίζεται ακατάπαυστη. Ακούμε να λέει ένας από τους ειδικούς επί των κινηματογραφικών ότι ταινία του Νόλαν «είναι η μεγαλύτερη διαφήμιση του ελληνικού πολιτισμού»! Ο ελληνικός πολιτισμός δεν έχει ανάγκη διαφήμισης μέσω της παραποίησης των τεκμηρίων πολιτισμού του! Και ο Νόλαν παραποιεί την «Οδύσσεια»! Ο Οδυσσέας παρουσιάζεται σαν ένας φουκαράς που αμάρτησε και έχει κάνει τάμα στην Παναγιά να ανηφορίσει γονατιστός στη χάρη Της, αν γυρίσει στο σπιτάκι του… Ούτε Πολυμήχανος, ούτε Πολύτροπος, ούτε Αντίθεος, και επ’ ουδενί Πολύμητις! Ένας δυστυχής κακομοίρης Ματ Ντέιμον, κακορίζικος και ταλαιπωρημένος που δεν βλέπει την ώρα να πέσει στο κρεβάτι του και να μην θυμάται όσο πέρασε…

Δεν έγραψε τέτοια ο Όμηρος...

Δεν έγραψε τέτοια ο Όμηρος για τον Οδυσσέα. Επίσης η σκηνή της καθόδου στον Άδη, η «Νέκυια»: ιδιατέρως επιδερμική… Όλη η ραψωδία ‘λ θα μπορούσε να είναι ένας μονάχα στίχος: «Μη μου μιλάς για θάνατο, τρισέvδοξε Οδυσσέα. Θα προτιμούσα πάνω στη γη να ζούσα και να δούλευα σαν ξενοδουλευτής σε έναν φτωχό αφεντικό, που δεν έχει δική του περιουσία, παρά να είμαι ο άρχοντας όλων των νεκρών που έχουν χαθεί»· λεπτομέρειες… Το βασικό και πιο ενδιαφέρον περιστατικό από την κάθοδο του Οδυσσέα στον κάτω κόσμο παραλήφθηκε. 

Επίσης χάθηκαν οι Φαίακες. Για Φαίακες να μιλούμε τώρα; Οι Λωτοφάγοι; Στην επόμενη ταινία... Ναυσικά; Ποια Ναυσικά; Η «Οδύσσεια» χρησίμευσε σαν εργαλείο προβολής για τον Νόλαν και τίποτα περισσότερο· «Το χρειάζεται ένας Νόλαν;» θα πουν οι πιο σοφοί. Πάντα ο ελληνικός πολιτισμός, έστω παραποιημένος, λαμπρύνει ακόμα και έναν Νόλαν.  

Διαβάζουμε άλλον ειδικό-κριτικό που μας ενημερώνει: «θα την ξαναδώ την ταινία». Μήπως αποκοιμήθηκε στην πρώτη της προβολή ή δεν πήγε καθόλου, όπως τοτε, παλιά, στις «Ζωές των άλλων»; Ας είναι... Υπάρχουν, όμως, και εκείνοι που είδαν κι «έπαθαν»: «Μια πολύ αστεία διασκευή της “Οδύσσειας”» γράφει στον τίτλο του ο «Economist» και σαν να μην έχει άδικο. Κριτική του «Economist» και για το λεξιλόγιο της ταινίας: κάποια στιγμή ο Τηλέμαχος αποκαλεί «Dad» τον Οδυσσέα! Και για τις ενδυμασίες: το χρώμα του λοφίου στο κράνος του Οδυσσέα ήταν πολύ κόκκινο και η πανοπλία των στρατιωτών πολύ μαύρη και πολύ σαν του Μπάτμαν»! Λεπτομέρειες! Σαν ταινία τι ήταν, θα μας πείτε. Ταινιάρα, το γράψαμε και πριν· τρεις ώρες! «Το κινηματογραφικό της σώμα...» όπως γράφτηκε «...όχι απλώς είναι άρτιο, αλλά κλείνει δια παντός ότι έχει σχέση με την «Οδύσσεια» ως οπτικοακουστικό θέαμα». Το «τούτο» και το «κείνο» σωστό, το «άλλο», όμως; Το «άλλο» δεν το έχει!

Πιο σωστά «Νολανειάδα»...

Κι’ άλλοι, λοιπόν, δεν συμφωνούν με την διασκευή της «Οδύσσειας» σε «Νολανειάδα», όπου ο Οδυσσέας-κυνηγημένος σαν πρόσφυγας ψάχνει ακτή να ξεβράσει τα πάθια του. Ο Οδυσσέας του Ομήρου συμβολίζει τον άνθρωπο που αγωνίζεται στο διηνεκές, εξελίσσεται και ξεπερνά δοκιμασίες για να πετύχει τον τελικό του σκοπό. Ο (του Ομήρου και της Οικουμένης) Οδυσσέας αποτελεί το διαχρονικό αρχέτυπο της ανθρώπινης θέλησης, της ευφυΐας και της εσωτερικής αναζήτησης. Πού είναι ο «Θαρσαλέος ανήρ εν πάσιν αμείνων»; Ο Νόλαν τον έστησε τον Οδυσσέα του σαν καταθλιπτικό φυγά που κατατρύχεται από το παρελθόν του. Καλός ο συμβολισμός, αλλά όχι «Οδύσσεια»· κάτι άλλο πες το.

Γενικά, για να μην μακρηγορούμε: αν μπορούσαμε θα αποχωρούσαμε στο διάλειμμα· η ταινία ήταν κακή, βαρετή, φλύαρη, μακριά από την ομηρική ποιητική πραγματικότητα· ήταν παραποίηση και αλλοίωση του Έπους, πάει και τέλειωσε. Και- το έχουμε ξαναγράψει πολλές φορές- δεν διεκδικούμε δάφνες κριτικού κινηματογράφου, ως θεατές καταθέτουμε την άποψή μας, που ίσως και να είναι και λανθασμένη, αλλά…

«Δόσις ολίγη» από τον Νόλαν και ουχί φίλη τε… Και- κυρίως- δεν είμαστε πλέον στους καιρούς όπου δεχόμασταν «σιγή δώρα θεών έχοι, όττι διδοίεν», που θα πει: δεχόμαστε σιωπηλά τα δώρα των Θεών, ότι κι αν δίνουν. Όχι! Φοβού το Χόλιγουντ και δώρα φέροντας… Ο Δούρειος Ίππος του Νόλαν να μείνει έξω από τα τείχη της αισθητικής (και του όποιου πολιτισμού) μας!

Διαβάστε ακόμη

Είδαμε την «Οδύσσεια» του Νόλαν: Τρίωρο χασμουρητό και Δούρειος Ίππος στην αισθητική μας - Ο Όμηρος; Απών!

Η νέα στρατηγική του ΝΑΤΟ: Αποτροπή μέσω μιας Συμμαχίας Ετοιμότητας;

«Πόλεμος» για το νερό: Σφοδρές αντιδράσεις για την υποχρεωτική απορρόφηση ΔΕΥΑ από ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ

Χάος στον Καναδά: Πάνω από 200 πυρκαγιές εκτός κάθε ελέγχου