Ο «ελέφαντας στο δωμάτιο» της κεντροαριστεράς και η συζήτηση που κανείς δεν θέλει να κάνει

*Elephant in the room (ελλ. «ο ελέφαντας στο δωμάτιο»): «Ένα προφανές πρόβλημα ή μια δύσκολη κατάσταση για την οποία οι άνθρωποι δεν θέλουν να μιλήσουν». (Πηγή: Cambridge Dictionary)Πάντα δυνατοί στους ιδιωματισμούς, οι Αγγλοσάξονες έχουν βρει τη φράση για εκείνον τον ελέφαντα που βρίσκεται καταμεσής του δωματίου, όλοι τον βλέπουν, αλλά κανείς δεν θέλει να μιλήσει γι’ αυτόν.421771_1Και δεν μπορεί κανείς να μιλήσει για την κεντροαριστερά σήμερα χωρίς να αναφερθεί στον δικό της «ελέφαντα στο δωμάτιο»: τις συνεργασίες. Μία συζήτηση που κανείς δεν φαίνεται -τουλάχιστον πριν από τις κάλπες- διατεθειμένος να κάνει ανοιχτά, αλλά επιστρέφει επίμονα στο προσκήνιο κάθε φορά που κάποιος επιχειρεί να «μετρήσει τα κουκιά» – ελληνικός ιδιωματισμός, εξίσου πετυχημένος.Και τα «κουκιά» μετριούνται όλο και συχνότερα τελευταία, μέσα από δηλώσεις στελεχών, ανοίγματα, ανασκευές και κομματικές αντιδράσεις που επαναφέρουν ξανά και ξανά το ίδιο ερώτημα: τι μπορεί να συμβεί στον χώρο την επόμενη των εκλογών;Εκ πρώτης όψεως, πάντως, η συγκυρία μόνο σε αναζήτηση συγκλίσεων δεν παραπέμπει. Όσο οι εκλογές πλησιάζουν, Νίκος Ανδρουλάκης και Αλέξης Τσίπρας εντείνουν τον μεταξύ τους ανταγωνισμό, διεκδικώντας καθένας για το δικό του κόμμα την πρωτοκαθεδρία στον χώρο και τον ρόλο του βασικού αντιπάλου της ΝΔ. Καθαρότερο δείγμα αυτής της νέας φάσης ήταν η συνέντευξη του Αλέξη Τσίπρα στον ΣΚΑΪ την Τετάρτη (23/09). «Ή εμείς ή κανείς», είπε, συνοψίζοντας την εκλογική του στρατηγική, με τον πρόεδρο της ΕΛ.Α.Σ. να υποστηρίζει ότι μόνο το δικό του κόμμα μπορεί να κερδίσει τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Και αν το πρώτο σκέλος της φράσης είχε ως αποδέκτη τη ΝΔ, το δεύτερο δύσκολα θα μπορούσε να μη διαβαστεί και με το βλέμμα στραμμένο προς το ΠΑΣΟΚ. Άλλωστε, ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας φρόντισε λίγο αργότερα να γίνει σαφέστερος. Ερωτηθείς για τον Νίκο Ανδρουλάκη, υπενθύμισε ότι ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ είχε μπροστά του τρία χρόνια, κατά τα οποία εκείνος απουσίαζε από την πρώτη γραμμή, για να ανατρέψει τον Κυριάκο Μητσοτάκη. «Η βελόνα ήταν κολλημένη. Θα ξεκολλήσει τώρα; Μακάρι ο άνθρωπος», σχολίασε. Τα λεγόμενα Τσίπρα δεν πέρασαν απαρατήρητα από τη Χαριλάου Τρικούπη. Η απάντηση του ΠΑΣΟΚ ήρθε σε υψηλούς τόνους, με το κόμμα να αποδίδει στον πρώην πρωθυπουργό «αλαζονεία και αυτοθαυμασμό», ενώ ο Δημήτρης Μάντζος σχολίασε ότι μετά το δίλημμα «Μητσοτάκης ή χάος» εμφανίζεται τώρα το «Τσίπρας ή χάος». Την ίδια ώρα, όμως, που οι ηγεσίες των δύο κομμάτων ανεβάζουν τους τόνους και επιχειρούν να καταστήσουν σαφές ότι η μεταξύ τους σχέση είναι πρωτίστως ανταγωνιστική, γύρω τους πληθαίνουν οι φωνές που κοιτούν ήδη προς την επόμενη ημέρα.Ο Αυλωνίτης άνοιξε ξανά την πόρταΛίγες μόλις ημέρες μετά την ένταξή του στην ΚΟ του ΠΑΣΟΚ, ο Αλέξανδρος Αυλωνίτης άνοιξε τη συζήτηση για τις μετεκλογικές συνεργασίες, βάζοντας αρχικά στο κάδρο την ΕΛ.Α.Σ., τον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και την Πλεύση Ελευθερίας.Παρά τον εκνευρισμό που, σύμφωνα με πληροφορίες, προκάλεσε ο βουλευτής Κέρκυρας στη Χαριλάου Τρικούπη, ο ίδιος, αφού το «μάζεψε» επανήλθε δύο ημέρες αργότερα, αυτή τη φορά από το OPEN, επιμένοντας ότι μετά τις εκλογές θα μπορούσε να υπάρξει διάλογος με τις «όμορες» πολιτικές δυνάμεις. Στη δεύτερη αυτή παρέμβαση διεύρυνε, μάλιστα, τη σχετική λίστα, αναφέροντας τον Αλέξη Τσίπρα και την ΕΛ.Α.Σ., τον ΣΥΡΙΖΑ, το ΜέΡΑ25 –εφόσον βρίσκεται στη Βουλή– και τη Νέα Αριστερά. Η τοποθέτηση Αυλωνίτη είχε ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον, αν σκεφτεί κανείς ότι εξελέγη βουλευτής με τον ΣΥΡΙΖΑ, από τον οποίο αποχώρησε για να συνταχθεί με τον Στέφανο Κασσελάκη , πριν ενταχθεί στο ΠΑΣΟΚ. Όταν ρωτήθηκε για τη διαφοροποίησή του από την επίσημη γραμμή του κόμματος, απάντησε: «Δεν είμαι φερέφωνο», ενώ ξεκαθάρισε ότι προς την άλλη πλευρά τα όριά του είναι σαφή: «Εάν συνεργαστεί το ΠΑΣΟΚ με τη ΝΔ, εγώ πάω σπίτι μου».Πάνας, Αναστασίου και η ενόχληση της Χαριλάου ΤρικούπηΟ Αυλωνίτης, πάντως, δεν ήταν ο πρώτος που ανάγκασε τη Χαριλάου Τρικούπη να ασχοληθεί με μία συζήτηση την οποία θα προτιμούσε να κρατήσει κλειστή. Μόλις λίγες ημέρες νωρίτερα, και μέσα σε λιγότερο από ένα εικοσιτετράωρο, δύο ακόμη στελέχη του ΠΑΣΟΚ είχαν ανοίξει –από διαφορετική αφετηρία το καθένα– θέμα μετεκλογικών συνεργασιών.Πρώτος ο βουλευτής Χαλκιδικής, Απόστολος Πάνας, ο οποίος στις 15 Σεπτεμβρίου άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συνεργασίας με την ΕΛ.Α.Σ., υπό την προϋπόθεση ότι το ΠΑΣΟΚ θα έχει αναδειχθεί πρώτο κόμμα. «Η ΕΛ.Α.Σ. κινείται στον άξονα της σοσιαλδημοκρατίας. Πού είναι το κακό;», ανέφερε, υποστηρίζοντας παράλληλα ότι οι όμορες πολιτικές δυνάμεις πρέπει να έχουν μεταξύ τους επικοινωνία. Η αντίδραση της Χαριλάου Τρικούπη ήταν άμεση. Η τοποθέτηση αποδόθηκε σε «προσωπική άποψη» του βουλευτή, ενώ ο εκπρόσωπος Τύπου του κόμματος, Κώστας Τσουκαλάς, μίλησε για «άστοχες προσωπικές απόψεις», επαναλαμβάνοντας ότι «τη σοσιαλδημοκρατία στην Ελλάδα εκφράζει μόνο το ΠΑΣΟΚ».Πριν, όμως, προλάβει να καταλαγιάσει η συζήτηση που άνοιξε ο Πάνας, ήρθε μία δεύτερη παρέμβαση. Μέσα σε λιγότερο από ένα εικοσιτετράωρο, η Βάσια Αναστασίου έβαλε αυτή τη φορά στο κάδρο τον ΣΥΡΙΖΑ, δηλώνοντας ότι «ενδεχομένως να είναι ένα κόμμα με το οποίο θα μπορούσαμε να συζητήσουμε προγραμματικά». Έσπευσε, πάντως, να διευκρινίσει ότι το ΠΑΣΟΚ ακολουθεί αυτόνομη πορεία και έχει σαφείς «κόκκινες γραμμές» απέναντι στη ΝΔ.Οι δύο διαδοχικές τοποθετήσεις ήταν αρκετές για να προκαλέσουν εμφανή ενόχληση στη Χαριλάου Τρικούπη και, κυρίως, να επαναφέρουν στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ μία συζήτηση που η ηγεσία του επιχειρούσε να αφήσει εκτός ατζέντας. Το μήνυμα προς βουλευτές και στελέχη ήρθε λίγο αργότερα από τον ίδιο τον Νίκο Ανδρουλάκη. Στη συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας –η οποία είχε προγραμματιστεί πριν από τη δήλωση Πάνα– ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ ζήτησε από τα στελέχη του να είναι πλήρως ενημερωμένα και να έχουν μελετήσει σε βάθος το πρόγραμμα του κόμματος. «Λάθη θα γίνονται, αλλά πρέπει να είμαστε προσεκτικοί», ήταν το μήνυμα που έστειλε.Και η χρονική συγκυρία είχε τη δική της σημασία. Μόλις λίγες ημέρες μετά τη ΔΕΘ, όπου ο Ανδρουλάκης είχε επιχειρήσει να μεταφέρει το βάρος στο πρόγραμμα και στην αντιπαράθεση με την κυβέρνηση, η συζήτηση στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ επέστρεφε ξανά στον Τσίπρα και στις συνεργασίες.Δραγασάκης και Σιακαντάρης: Οι συγκλίσεις μπαίνουν στο τραπέζιΟι φωνές υπέρ ενός διαλόγου, πάντως, δεν ακούγονται μόνο από την πλευρά του ΠΑΣΟΚ. Το ίδιο διάστημα, το ζήτημα των συγκλίσεων επανήλθε και μέσα από παρεμβάσεις προσώπων που συνδέονται με το εγχείρημα του Αλέξη Τσίπρα.Ο Γιάννης Δραγασάκης μίλησε ανοιχτά για την ανάγκη να αναλάβουν πρωτοβουλίες οι δυνάμεις της Αριστεράς και του ευρύτερου προοδευτικού χώρου, εκτιμώντας ότι μεταξύ ΕΛ.Α.Σ. και ΠΑΣΟΚ υπάρχουν συγκλίσεις και κοινοί τόποι. Ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ έσπευσε, πάντως, να βάλει όρια στη συζήτηση: δεν μίλησε για «ενότητα κομμάτων» ούτε για τη δημιουργία ενός ενιαίου σχήματος. Έθεσε περισσότερο το ζήτημα της κοινής δράσης πάνω σε συγκεκριμένα προβλήματα και της αναζήτησης σημείων σύγκλισης μεταξύ των προοδευτικών δυνάμεων.Πιο ευθέως έθεσε το θέμα ο Γιώργος Σιακαντάρης, ένα από τα πρόσωπα που συνδέθηκαν στενά με την προετοιμασία του εγχειρήματος Τσίπρα και επικεφαλής της ομάδας που συνέταξε το «μανιφέστο» του ΙΝΑΤ. Ο ίδιος μίλησε για την ανάγκη διαλόγου με το βλέμμα στην επόμενη ημέρα των εκλογών, βάζοντας στο ίδιο κάδρο την ΕΛ.Α.Σ., το ΠΑΣΟΚ και τον ΣΥΡΙΖΑ. Δεν ήταν, μάλιστα, η πρώτη φορά μέσα στον Σεπτέμβριο που μία παρέμβασή του για τις πολιτικές συνεργασίες προκαλούσε συζήτηση. Είχε προηγηθεί η ανάρτησή του με αφορμή τις εξελίξεις στη Γερμανία και το AfD, η οποία προκάλεσε αντιδράσεις και τον οδήγησε να διευκρινίσει ότι δεν εισηγείται συνεργασία της ΕΛ.Α.Σ. και του ΠΑΣΟΚ με τη ΝΔ. Αυτή τη φορά, ωστόσο, η αναφορά του ήταν σαφής: αφορούσε έναν πιθανό μετεκλογικό διάλογο μεταξύ ΕΛ.Α.Σ., ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ.Κάπως έτσι, μέσα σε λίγες μόλις ημέρες, ο «ελέφαντας» άρχισε να εμφανίζεται σχεδόν παντού στο δωμάτιο. Από τη μία, στελέχη του ΠΑΣΟΚ άφηναν ανοιχτούς διαύλους προς την ΕΛ.Α.Σ. και τον ΣΥΡΙΖΑ και, από την άλλη, πρόσωπα που συνδέονται με το εγχείρημα Τσίπρα μιλούσαν για συγκλίσεις, κοινή δράση και μετεκλογικό διάλογο. Οι ηγεσίες μπορεί να αποφεύγουν τη συζήτηση· γύρω τους, όμως, όλο και περισσότεροι την έχουν ήδη ξεκινήσει.Οι δύο επίσημες γραμμές στη ΔΕΘΚι όμως, λίγες μόλις ημέρες πριν αρχίσουν να διαδέχονται η μία την άλλη οι παρεμβάσεις για τις συνεργασίες, Ανδρουλάκης και Τσίπρας είχαν περιγράψει από τη ΔΕΘ δύο αρκετά διαφορετικές επίσημες γραμμές.Ερωτηθείς ευθέως για το ενδεχόμενο συνεργασιών, ο Νίκος Ανδρουλάκης ήταν κατηγορηματικός. «Δεν μας αφορούν τα σενάρια συνεργασιών», δήλωσε, προσθέτοντας ότι το πώς θα κυβερνηθεί η χώρα θα το αποφασίσει ο ελληνικός λαός. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ επέμεινε στην αυτόνομη πορεία του κόμματος και στον στόχο ανατροπής των σημερινών πολιτικών συσχετισμών.Τέσσερις ημέρες νωρίτερα, ο Αλέξης Τσίπρας είχε αφήσει περισσότερο χώρο στην επόμενη ημέρα. Στη δική του συνέντευξη Τύπου περιέγραψε τη ΝΔ και τον Κυριάκο Μητσοτάκη ως πολιτικούς αντιπάλους της ΕΛ.Α.Σ., επιλέγοντας για το ΠΑΣΟΚ τον όρο «ανταγωνιστής». Όταν η συζήτηση έφτασε στο τι θα συμβεί μετά τις εκλογές, δεν απέκλεισε την αναζήτηση συνεννόησης με άλλες πολιτικές δυνάμεις. Εφόσον η ΕΛ.Α.Σ. λάβει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, εξήγησε, θα επιχειρήσει να σχηματίσει κυβέρνηση και, εάν υπάρξει ανταπόκριση από άλλες δυνάμεις, αυτή θα προκύψει. Σε διαφορετική περίπτωση, όπως είπε, η χώρα θα οδηγηθεί σε δεύτερες εκλογές.Υπό αυτή την έννοια, το «ή εμείς ή κανείς» που ακολούθησε δύο εβδομάδες αργότερα δεν αναιρεί όσα είχε πει στη Θεσσαλονίκη, αλλά μεταφέρει το βάρος στην προεκλογική μάχη. Πριν από την κάλπη, ο Τσίπρας διεκδικεί για την ΕΛ.Α.Σ. τον ρόλο της δύναμης που μπορεί να αναμετρηθεί με τη Νέα Δημοκρατία. Για την επόμενη ημέρα, ωστόσο, έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο αναζήτησης πολιτικών συνεννοήσεων, εφόσον οι συσχετισμοί το απαιτήσουν.Στη Χαριλάου Τρικούπη η εξίσωση είναι διαφορετική, αλλά όχι λιγότερο σύνθετη. Μία συζήτηση περί συνεργασίας με τον Τσίπρα πριν από τις κάλπες έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με τη στρατηγική της αυτόνομης πορείας και με την προσπάθεια του Νίκου Ανδρουλάκη να ενισχύσει τη θέση του ΠΑΣΟΚ στον ανταγωνισμό για τη δεύτερη θέση. Την ίδια στιγμή, όμως, οι διαδοχικές παρεμβάσεις βουλευτών και στελεχών δείχνουν ότι στο εσωτερικό του κόμματος υπάρχουν φωνές που δεν θεωρούν ότι η συζήτηση για την επόμενη ημέρα μπορεί να αποκλειστεί εκ των προτέρων.Η αριθμητική που δεν αφήνει τη συζήτηση να κλείσειΩστόσο, πίσω από δηλώσεις, ανασκευές, εκνευρισμό και κομματικές αντιδράσεις υπάρχουν οι αριθμοί – που δεν λένε ψέματα.Η τελευταία δημοσκόπηση της MRB για το OPEN αποτυπώνει με αρκετή σαφήνεια τους σημερινούς συσχετισμούς. Στην πρόθεση ψήφου, η ΝΔ καταγράφεται στο 23,8%, η ΕΛ.Α.Σ. στο 14,3% και το ΠΑΣΟΚ στο 10,2%, ενώ στην αναγωγή τα αντίστοιχα ποσοστά διαμορφώνονται σε 29%, 17,4% και 12,4%.Η ΕΛ.Α.Σ. διατηρεί τη δεύτερη θέση και το ΠΑΣΟΚ την τρίτη, με πέντε μονάδες να χωρίζουν τα δύο κόμματα στην αναγωγή. Η ίδια μέτρηση καταγράφει, πάντως, ενίσχυση του ΠΑΣΟΚ σε σχέση με την προηγούμενη έρευνα της MRB, την ώρα που ΝΔ και ΕΛ.Α.Σ. εμφανίζουν πολύ μικρότερες μεταβολές.Είναι, φυσικά, πολύ νωρίς για να θεωρηθεί ότι τα σημερινά ποσοστά προδικάζουν τη σειρά ή τις αποστάσεις με τις οποίες τα κόμματα θα φτάσουν στις κάλπες. Καταγράφουν, όμως, δύο παράλληλες πραγματικότητες. Από τη μία, ΕΛ.Α.Σ. και ΠΑΣΟΚ βρίσκονται σε ευθεία μάχη για την πρωτοκαθεδρία στον χώρο της αντιπολίτευσης, με αρκετό ακόμη πολιτικό χρόνο μπροστά τους και, άρα, έναν συσχετισμό που μπορεί να μεταβληθεί. Από την άλλη, πολύ μεγαλύτερη παραμένει σήμερα η απόσταση που χωρίζει και τα δύο κόμματα από τη ΝΔ: στην ίδια μέτρηση, η διαφορά του πρώτου από το δεύτερο κόμμα φτάνει τις 11,6 μονάδες.Ακριβώς αυτή η διπλή εικόνα είναι που κάνει δύσκολο να εξαφανιστεί η συζήτηση για την επόμενη ημέρα. Για την ΕΛ.Α.Σ. και το ΠΑΣΟΚ, ο πρώτος στόχος είναι προφανής: να επικρατήσει το ένα του άλλου και να διεκδικήσει από ισχυρότερη θέση την ανατροπή του σημερινού συσχετισμού. Ακόμη όμως και σε ένα διαφορετικό εκλογικό τοπίο, στο οποίο μία από τις δύο δυνάμεις θα είχε καταφέρει να πλησιάσει ή ακόμη και να ξεπεράσει τη ΝΔ, θα παρέμενε ανοιχτό ένα δεύτερο ερώτημα: με ποιους συσχετισμούς θα μπορούσε να μετατραπεί μία εκλογική πρωτιά σε κυβερνητική πλειοψηφία.Και κάπου εκεί βρίσκεται ίσως η πραγματική αντίφαση της συζήτησης. Τσίπρας και Ανδρουλάκης έχουν κάθε λόγο μέχρι τις κάλπες να αντιμετωπίζουν ο ένας τον άλλον ως ανταγωνιστή: καθένας χρειάζεται να ενισχυθεί εις βάρος του άλλου για να διεκδικήσει καλύτερους όρους στην αναμέτρηση με το κυβερνών κόμμα. Όσο όμως η αυτοδυναμία δεν αποτελεί πιθανότητα, η ίδια αριθμητική που σήμερα τροφοδοτεί τον μεταξύ τους ανταγωνισμό θα μπορούσε, υπό διαφορετικούς εκλογικούς συσχετισμούς, να τους φέρει αντιμέτωπους με το ακριβώς αντίστροφο ερώτημα.Και ίσως αυτή να είναι τελικά η ιδιαιτερότητα του «ελέφαντα στο δωμάτιο»: όλοι μπορούν να κάνουν ότι δεν τον βλέπουν μέχρι τις εκλογές. Μετά από αυτές, όμως, οι αριθμοί θα είναι εκείνοι που θα καθορίσουν εάν η συζήτηση μπορεί να συνεχίσει να αποφεύγεται. Και τότε το ερώτημα δεν θα είναι πια τι λένε ο Πάνας, ο Αυλωνίτης ή ο Σιακαντάρης, αλλά τι είναι διατεθειμένοι να κάνουν Ανδρουλάκης και Τσίπρας.