Ιράν: Πώς ο πόλεμος γέμισε τα «ταμεία» των αμερικανικών πετρελαϊκών κολοσσών στον Κόλπο

Έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου εναντίον του Ιράν, οι μεγαλύτερες αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες έχουν καταγράψει τα υψηλότερα κέρδη τους από το 2022, πουλώντας λιγότερο πετρέλαιο σε πολύ υψηλότερες τιμές.

Ωστόσο, η σύγκρουση θέτει επίσης σε κίνδυνο τις μακροχρόνιες επενδύσεις τους στον Κόλπο, αναδεικνύοντας για τους επενδυτές σε όλο τον κόσμο την εύθραυστη ισορροπία του κλάδου μεταξύ των κερδών που προκύπτουν από τον πόλεμο και της αυξανόμενης γεωπολιτικής ευαλωτότητας.

Από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, η τιμή του αργού πετρελαίου Brent έχει αυξηθεί κατά περίπου 22%, από τα 72 στα 88 δολάρια το βαρέλι.

Τα Στενά του Ορμούζ - μέσω των οποίων, πριν από τον πόλεμο, μεταφερόταν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου - παραμένουν σε μεγάλο βαθμό κλειστά για την εμπορική ναυσιπλοΐα, αν και το Ιράν και το Ομάν συμφώνησαν την περασμένη εβδομάδα σε μια προσωρινή θαλάσσια διαδρομή. Το Ιράν δηλώνει ότι τα Στενά δεν θα ανοίξουν πλήρως έως ότου οι Ηνωμένες Πολιτείες τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους στο πλαίσιο μιας προσωρινής συμφωνίας ειρήνης που έχει πλέον λήξει, αφήνοντας άλυτες τις μακροπρόθεσμες ρυθμίσεις για την ασφάλεια και τη διαχείρισή τους.

Ελλείψει μιας μόνιμης επίλυσης της κρίσης, η διαταραχή αναμένεται να συνεχίσει να συντηρεί τις υψηλότερες τιμές ενέργειας και να δημιουργεί απροσδόκητα κέρδη για τους παραγωγούς, παράλληλα όμως με την αύξηση του κινδύνου για τα περιφερειακά περιουσιακά στοιχεία και τα μελλοντικά έργα των ενεργειακών εταιρειών.

Ο Ραχούλ Τσάουντχαρι, αντιπρόεδρος στην εταιρεία Rystad Energy, μια ανεξάρτητη εταιρεία ενεργειακών ερευνών, δήλωσε ότι η σύγκρουση έχει ήδη μειώσει την ποσότητα πετρελαίου και φυσικού αερίου που αντλούν οι αμερικανικές ενεργειακές εταιρείες από την περιοχή του Κόλπου. «Συνολικά, αναμένουμε το μερίδιο των αμερικανικών εταιρειών στις προμήθειες φυσικού αερίου [από την περιοχή] να μειωθεί κατά περίπου 40% φέτος σε σύγκριση με πέρυσι [και] το μερίδιο των προμηθειών πετρελαίου να μειωθεί κατά 30-35%», δήλωσε στο Al Jazeera.

Ο Τσάουντχαρι είπε ότι, ενώ οι υψηλότερες τιμές των εμπορευμάτων έχουν συμβάλει στην αντιστάθμιση των άμεσων οικονομικών επιπτώσεων, η παρατεταμένη διαταραχή είναι πιθανό να καθυστερήσει μεγάλα έργα και να επηρεάσει αρνητικά τα μελλοντικά σχέδια ανάπτυξης αμερικανικών εταιρειών πετρελαίου και φυσικού αερίου που δραστηριοποιούνται στην περιοχή.

Ποιοι έχουν επωφεληθεί

Η άνοδος της τιμής του πετρελαίου από τις αρχές Μαρτίου, όταν το Ιράν έκλεισε για πρώτη φορά τα Στενά του Ορμούζ, απέφερε ένα απροσδόκητο κέρδος στις πετρελαϊκές εταιρείες, όμως τα οφέλη έχουν μετριαστεί από τις προκλήσεις στον Κόλπο.

Η Chevron έχει περιορισμένη έκθεση στις διαταραχές του εφοδιασμού από τον Αραβικό Κόλπο, καθώς η περιοχή αντιπροσωπεύει μόλις το 5% της συνολικής παγκόσμιας παραγωγής της. Ο όμιλος ανακοίνωσε στις 31 Ιουλίου το υψηλότερο τριμηνιαίο κέρδος του εδώ και έξι χρόνια, ύψους 12 δισ. δολαρίων σε προσαρμοσμένα κέρδη.

Αντίθετα, η ExxonMobil έχει εκτεθεί πολύ περισσότερο στις διαταραχές στη Μέση Ανατολή, καθώς το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και οι ιρανικές επιθέσεις σε υποδομές που συνδέονται με τις ΗΠΑ στην περιοχή επηρέασαν τις δραστηριότητές της στο Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), τα οποία από κοινού αντιπροσωπεύουν το 20% της παγκόσμιας παραγωγής της εταιρείας από upstream δραστηριότητες, σύμφωνα με τον Τσάουντχαρι.

«Είδαμε ήδη κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 ότι τα κέρδη της εταιρείας από τις upstream δραστηριότητες μειώθηκαν κατά περίπου 1,3 δισ. δολάρια σε σύγκριση με το πρώτο εξάμηνο του 2025, λόγω των χαμηλότερων όγκων παραγωγής από τη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, η απώλεια αυτή καλύφθηκε σε μεγάλο βαθμό από τις υψηλότερες τιμές των εμπορευμάτων», δήλωσε ο Τσάουντχαρι.

Η αντίθεση αυτή αναδεικνύει έναν ευρύτερο διαχωρισμό μεταξύ των αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών που έχουν επωφεληθεί από τη στενότερη παγκόσμια προσφορά – και την αντίστοιχη άνοδο της τιμής του πετρελαίου – και εκείνων που διαθέτουν περιουσιακά στοιχεία, συνεργασίες ή δραστηριότητες στον Κόλπο, τα οποία κινδυνεύουν περισσότερο από τις διαταραχές που προκαλούνται από τις πρόσφατες επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Πού είναι εκτεθειμένες οι αμερικανικές ενεργειακές εταιρείες στον Κόλπο

Ο ενεργειακός τομέας του Κόλπου κυριαρχείται από κρατικούς κολοσσούς, όπως η Saudi Aramco, η Abu Dhabi National Oil Company (ADNOC) και η QatarEnergy. Παρότι αυτές οι εθνικές εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου διατηρούν τον έλεγχο των αποθεμάτων και των βασικών υποδομών της περιοχής, οι αμερικανικές ενεργειακές εταιρείες έχουν εξασφαλίσει στρατηγικές θέσεις σε ολόκληρη την περιοχή.

Οι αμερικανικές εταιρείες αποκομίζουν έσοδα μέσω συμμετοχών σε παραγωγικά περιουσιακά στοιχεία, κοινοπραξιών, συμφωνιών παραγωγής, έργων διύλισης και πετροχημικών, καθώς και μέσω μακροπρόθεσμων συμβολαίων για την παροχή εξοπλισμού, μηχανικής και τεχνικής τεχνογνωσίας και επιχειρησιακής υποστήριξης. Η ExxonMobil διαθέτει ορισμένα από τα μεγαλύτερα αμερικανικά εμπορικά συμφέροντα στον Κόλπο.

Η εταιρεία αποτελεί εδώ και δεκαετίες σημαντικό εταίρο στον τομέα υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) του Κατάρ, κατέχοντας συμμετοχές σε αρκετές κοινοπραξίες QatarEnergy LNG που συνδέονται με την επέκταση του North Field. Το κοίτασμα αποτελεί το τμήμα του North Field που ανήκει στο Κατάρ, στο ευρύτερο κοίτασμα North Field-South Pars, το μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου στον κόσμο, το οποίο το Κατάρ μοιράζεται με το Ιράν, όπου είναι γνωστό ως South Pars. Η ExxonMobil κατέχει επίσης συμμετοχή στο υπεράκτιο πετρελαϊκό κοίτασμα Upper Zakum των ΗΑΕ, μαζί με την ADNOC.

Αντίστοιχα, η ConocoPhillips εντάχθηκε στα έργα επέκτασης North Field East (NFE) και North Field South (NFS) μαζί με την QatarEnergy το 2022, με στόχο την αύξηση της εξαγωγικής δυναμικότητας στο Ρας Λάφαν.

Η αμερικανική εταιρεία Occidental Petroleum έχει εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους ξένους παραγωγούς στο Ομάν, εκμεταλλευόμενη το κοίτασμα βαρέος πετρελαίου Mukhaizna, το μεγαλύτερο παραγωγικό πετρελαϊκό κοίτασμα της χώρας. Διαθέτει επίσης συμμετοχές σε έργα φυσικού αερίου και αγωγών στα ΗΑΕ.

Η Chevron διατηρεί μικρότερη, αλλά στρατηγικά σημαντική, παρουσία στον Κόλπο. Μέσω της Saudi Arabian Chevron, η εταιρεία εκμεταλλεύεται πετρελαϊκά περιουσιακά στοιχεία στη Διαχωρισμένη Ζώνη μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Κουβέιτ, συμπεριλαμβανομένου του κοιτάσματος Wafra. Τον Ιούλιο, ανακοίνωσε ότι εξετάζει πιθανές διαδρομές για τη μεταφορά ιρακινού αργού πετρελαίου σε εξαγωγικούς τερματικούς σταθμούς στη Μεσόγειο, κάτι που θα μπορούσε να μειώσει την εξάρτηση από τα Στενά του Ορμούζ.

Πού έχουν σημειωθεί επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις

Σύμφωνα με την Armed Conflict Location and Event Data (ACLED), μια ανεξάρτητη υπηρεσία παρακολούθησης συγκρούσεων με έδρα στις ΗΠΑ, το Ιράν και ομάδες που υποστηρίζονται από το Ιράν έχουν πραγματοποιήσει τουλάχιστον 172 επιθέσεις εναντίον μη στρατιωτικών υποδομών στις έξι χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν τον πόλεμο στις 28 Φεβρουαρίου.

Οι ενεργειακές υποδομές έχουν πληγεί περισσότερο, με εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και αφαλάτωσης νερού, να αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ήμισυ (48%) όλων των επιθέσεων εναντίον μη στρατιωτικών στόχων.

Τα ΗΑΕ, το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν έχουν υποστεί τον υψηλότερο αριθμό επιτυχημένων επιθέσεων, με την πλειονότητα να στοχεύει εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου. Μεταξύ των εγκαταστάσεων που έχουν πληγεί είναι τα διυλιστήρια Μίνα Αμπντουλάχ και Μίνα αλ-Αχμάντι στο Κουβέιτ, το διυλιστήριο της Bahrain Petroleum Company και η Βιομηχανική Πόλη αλ-Ρουβάις και το συγκρότημα φυσικού αερίου Χάμπσαν της ADNOC.

Έχουν επίσης σημειωθεί αρκετές επιθέσεις σε εγκαταστάσεις της Saudi Aramco, με πιο πρόσφατη μια επίθεση με drone στις 27 Ιουλίου στο συγκρότημα επεξεργασίας Αμπκάικ, έναν από τους πιο κρίσιμους κόμβους της πετρελαϊκής υποδομής της Σαουδικής Αραβίας, όπου επεξεργάζονται περισσότερα από επτά εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα.

Ο Νάσερ Χντούρ, βοηθός διευθυντή έρευνας για τη Μέση Ανατολή στην ACLED, δήλωσε: «Οι εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και οι μονάδες αφαλάτωσης νερού είναι πιθανό να παραμείνουν βασικοί στόχοι για το Ιράν, επειδή η διατάραξη της λειτουργίας αυτών των τομέων μπορεί να αυξήσει την οικονομική πίεση στα κράτη του Κόλπου, ενώ η διατάραξη των παγκόσμιων ενεργειακών προμηθειών αυξάνει τις τιμές και την πίεση στις ΗΠΑ κατά τις περιόδους κλιμάκωσης».

Τον Μάρτιο, επίθεση με drone κοντά στο διυλιστήριο SAMREF της Saudi Aramco και της ExxonMobil στη Γιανμπού διέκοψε τη φόρτωση πετρελαίου στο λιμάνι της πόλης στην Ερυθρά Θάλασσα. Παρότι η επίθεση είχε μόνο περιορισμένες επιχειρησιακές επιπτώσεις, ανέδειξε την ευπάθεια των ενεργειακών περιουσιακών στοιχείων που συνδέονται με τις ΗΠΑ στην περιοχή.

Η Βιομηχανική Πόλη Ρας Λάφαν του Κατάρ, ο μεγαλύτερος κόμβος εξαγωγής LNG στον κόσμο, όπου φιλοξενούνται μεγάλες κοινοπραξίες μεταξύ της QatarEnergy, της ExxonMobil και της ConocoPhillips, δέχθηκε επίσης επανειλημμένες επιθέσεις τον Μάρτιο, οι οποίες κάποια στιγμή ανάγκασαν την εγκατάσταση να διακόψει πλήρως την παραγωγή.

Τον Ιούνιο, έκρηξη που προκλήθηκε από «τεχνική δυσλειτουργία» στο έργο φυσικού αερίου Μπαρζάν του Κατάρ, στο οποίο η ExxonMobil διαθέτει συμμετοχή, προκάλεσε τον θάνατο τουλάχιστον 13 ανθρώπων. «Όσον αφορά τα περιουσιακά στοιχεία φυσικού αερίου που έχουν επηρεαστεί, τα μεγαλύτερα πλήγματα έχουν δεχθεί οι εταιρείες που συμμετέχουν σε έργα LNG στο Κατάρ: η ExxonMobil και η ConocoPhillips», δήλωσε ο Τσάουντχαρι.

Πρόσθεσε ότι το μερίδιο της ExxonMobil στις προμήθειες LNG από το Κατάρ αναμένεται να μειωθεί σημαντικά φέτος, στους περίπου τέσσερα εκατομμύρια τόνους, έναντι 13 εκατομμυρίων τόνων πέρυσι, ενώ η ConocoPhillips έχει επίσης καταγράψει μειωμένους όγκους, στο ένα εκατομμύριο τόνους φέτος, έναντι 2,5 εκατομμυρίων τόνων πέρυσι.

Οι επιθέσεις στις υποδομές LNG του Κατάρ θα μπορούσαν να έχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες. Σύμφωνα με την QatarEnergy, η αποκατάσταση των ζημιών στις μονάδες υγροποίησης LNG στο Ρας Λάφαν θα μπορούσε να διαρκέσει χρόνια, ενώ οι καθυστερήσεις στα έργα επέκτασης του North Field του Κατάρ θα μπορούσαν να μεταθέσουν την προγραμματισμένη αύξηση της προσφοράς.

«Η επίθεση στις μονάδες υγροποίησης LNG 4 και 6 στο Rasgas προκάλεσε ζημιές σε δυναμικότητα περίπου 13 εκατομμυρίων τόνων, η οποία θα χρειαστεί από τρία έως πέντε χρόνια για να επανέλθει σε λειτουργία, με το συνολικό κόστος επισκευής να εκτιμάται περίπου στα 3 δισ. δολάρια», δήλωσε ο Τσάουντχαρι. Πρόσθεσε ότι το δεύτερο έργο φυσικού αερίου που έχει πληγεί περισσότερο είναι το έργο Σαχ στα ΗΑΕ, στο οποίο η Occidental Petroleum κατέχει ποσοστό 40% και όπου επιθέσεις με drones τον Μάρτιο προκάλεσαν πυρκαγιά στη μονάδα φυσικού αερίου, διακόπτοντας τη λειτουργία της.

Η σύγκρουση έχει επίσης επηρεάσει τα πετρελαϊκά συμφέροντα της ExxonMobil στα ΗΑΕ, δήλωσε ο Τσάουντχαρι. Η παραγωγή από το Upper Zakum, όπου η ExxonMobil κατέχει ποσοστό 28%, μειώθηκε μεταξύ Μαρτίου και Μαΐου, όταν διαταράχθηκαν οι εξαγωγικές διαδρομές, περιορίζοντας τη δυνατότητα μεταφοράς αργού πετρελαίου από υπεράκτιες εγκαταστάσεις.

Πέρα από τα ΗΑΕ, η σημαντικότερη επίπτωση στις δραστηριότητες των αμερικανικών εταιρειών σε πετρελαϊκά κοιτάσματα σημειώθηκε στο Ιράκ. Μια επίθεση με drone έπληξε το πετρελαϊκό κοίτασμα Sarsang τον Μάρτιο, ενώ ακολούθησε έκρηξη σε μία από τις εγκαταστάσεις αποθήκευσής του τον Απρίλιο, προκαλώντας από κοινού ζημιές στο κοίτασμα.

Κοιτάζοντας μπροστά, ο Τσάουντχαρι δήλωσε ότι οι υψηλότερες τιμές θα μπορούσαν να στηρίξουν τις ταμειακές ροές, όμως οι κίνδυνοι από μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσαν να απειλήσουν τη μελλοντική ανάπτυξη. Τα έργα επέκτασης του Upper Zakum και του LNG στο Κατάρ, συνολικής αξίας 10 δισ. δολαρίων για την ExxonMobil, θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν καθυστερήσεις, ενώ η ConocoPhillips παραμένει εκτεθειμένη μέσω επενδύσεων σε αγορές υψηλότερου κινδύνου, συμπεριλαμβανομένης της προγραμματισμένης συμμετοχής της, ύψους 42%, στις δραστηριότητες της BP στο Κιρκούκ του Ιράκ.

«Για εταιρείες όπως η Chevron και η Occidental Petroleum, των οποίων η παρουσία βρίσκεται σε λιγότερο ασταθείς χώρες, όπως το Ισραήλ και το Ομάν αντίστοιχα, ο αντίκτυπος της κλιμάκωσης δεν θα είναι τόσο σοβαρός, καθώς δεν έχουμε δει σημαντικές διαταραχές σε αυτές τις χώρες», δήλωσε ο Τσάουντχαρι.

Αμερικανικές εταιρείες πετρελαϊκών υπηρεσιών στον Κόλπο

Κολοσσοί του κλάδου των πετρελαϊκών υπηρεσιών, μεταξύ των οποίων οι αμερικανικές εταιρείες SLB (πρώην Schlumberger), Halliburton και Baker Hughes, παρέχουν τεχνολογίες γεώτρησης, εξοπλισμό και επιχειρησιακή τεχνογνωσία σε ολόκληρο τον Κόλπο, υποστηρίζοντας τις Saudi Aramco, ADNOC και QatarEnergy.

Για τις εταιρείες πετρελαϊκών υπηρεσιών, οι προοπτικές είναι μικτές, σύμφωνα με την Τσινμάγι Τέγκι, αναλύτρια ενεργειακών ερευνών στη Rystad Energy, μια ερευνητική εταιρεία. Ενώ οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου και οι ανησυχίες για την ενεργειακή ασφάλεια θα μπορούσαν με την πάροδο του χρόνου να αυξήσουν τη ζήτηση, τα περιθώρια κέρδους βραχυπρόθεσμα εξακολουθούν να δέχονται πιέσεις λόγω του υψηλότερου κόστους logistics, των διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα και των καθυστερημένων έργων.

«Για τις Big Three (SLB, Baker Hughes και Halliburton), η σύγκρουση συνεχίζει να επιβαρύνει τα περιφερειακά έσοδα», δήλωσε η Τέγκι στο Al Jazeera, προσθέτοντας ότι τα έσοδα από τη Μέση Ανατολή κατά το δεύτερο τρίμηνο μειώθηκαν κατά 8-10% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος και για τις τρεις εταιρείες, ενώ οι υψηλότερες τιμές του πετρελαίου σήμαιναν ότι τα έσοδα ήταν υψηλότερα σε άλλες γεωγραφικές περιοχές. Ωστόσο, η ανάκαμψη των δραστηριοτήτων και της παραγωγής που έχουν ανασταλεί θα μπορούσε να συμβάλει στην ανάπτυξη έως το 2027.

Για τις αμερικανικές εταιρείες, επομένως, ο Κόλπος παραμένει ταυτόχρονα ευκαιρία και κίνδυνος. «Ο αντίκτυπος στις αμερικανικές εταιρείες θα εξαρτηθεί από τον βαθμό έκθεσης και τις χώρες στις οποίες δραστηριοποιούνται», δήλωσε ο Τσάουντχαρι.

Οι επενδύσεις τους έχουν εξασφαλίσει στις ΗΠΑ πρόσβαση σε ορισμένα από τα σημαντικότερα έργα πετρελαίου και LNG στον κόσμο, όμως η σύγκρουση έχει αναδείξει τον κίνδυνο της δραστηριοποίησης σε μια περιοχή όπου οι ενεργειακές υποδομές έχουν γίνει ολοένα και πιο ευάλωτες στις γεωπολιτικές συγκρούσεις.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει το Ιράν κατά του περιορισμού της πρόσβασης στα Στενά του Ορμούζ, υποστηρίζοντας ότι η θαλάσσια οδός πρέπει να παραμείνει ανοιχτή για το παγκόσμιο εμπόριο. Όμως, για τις εταιρείες που έχουν επενδύσει δισεκατομμύρια δολάρια σε ολόκληρο τον Κόλπο, η πρόκληση δεν αφορά μόνο τη διατήρηση της ροής των φορτίων - αλλά και τη διασφάλιση ότι οι υποδομές θα παραμείνουν ασφαλείς, όπως επισημαίνουν.

Διαβάστε ακόμη

Πώς έγινε η τραγωδία με το καταμαράν στην Κερύνεια - Τουλάχιστον 7 νεκροί, διασώθηκαν πάνω από 170

Ιράν: Πώς ο πόλεμος γέμισε τα «ταμεία» των αμερικανικών πετρελαϊκών κολοσσών στον Κόλπο

Τρόμος στον αέρα: Αεροσκάφος από Ρόδο προς Κάρπαθο επέστρεψε εσπευσμένα λόγω βλάβης στον κινητήρα

Ο «ήρωας» του Νεπάλ: Πώς δάσκαλος κατάφερε να σώσει 1.643 παιδιά από τις φονικές πλημμύρες