Στη δίνη της οικονομικής ανισότητας: Πώς το χρηματιστηριακό «ράλι» βαθαίνει το χάσμα του πλούτου

Η σωτήρια πλευρά μιας οικονομίας που όλοι επικρίνουν: Οι εύποροι Αμερικανοί συνεχίζουν να τη στηρίζουν με τις δαπάνες τους - παρά τους δασμούς, τον πληθωρισμό, τους πολέμους και κάθε άλλη οικονομική αναταραχή.

Η πιο σκοτεινή πλευρά αυτής της οικονομίας: Το χάσμα πλούτου μεταξύ των εύπορων και των νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος συνεχίζει να διευρύνεται, καθυστερώντας ή ακόμη και καταστρέφοντας το Αμερικανικό Όνειρο για εκατομμύρια εργαζόμενους ανθρώπους.

Σύμφωνα με το CNN, στη βάση τόσο των θετικών όσο και των αρνητικών αυτής της κατάστασης βρίσκεται η εντυπωσιακή άνοδος του χρηματιστηρίου. Πρόκειται για ένα πραγματικό δίλημμα, χωρίς εύκολη λύση. Αν όμως η χρηματιστηριακή άνοδος, που τροφοδοτεί αυτή τη διεύρυνση των ανισοτήτων, σταματήσει ή αντιστραφεί, η αμερικανική οικονομία θα μπορούσε να δεχθεί ισχυρό πλήγμα.

Ξόδεψε, μεγάλε...

Παρά το γεγονός ότι η εμπιστοσύνη των καταναλωτών βρίσκεται κοντά σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, οι Αμερικανοί όλων των εισοδηματικών κατηγοριών ξοδεύουν φέτος περισσότερα από ό,τι το 2025, σύμφωνα με τη μηνιαία έκθεση του Bank of America Institute, που βασίζεται σε στοιχεία καταθετών.

Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος αυτής της κατανάλωσης προέρχεται από τους πλουσιότερους: Το ανώτερο 20% των εισοδηματιών ευθύνεται για το 57% της συνολικής καταναλωτικής δαπάνης στις ΗΠΑ, σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Τράπεζα του Ντάλας. Αυτό δεν συμβαίνει μόνο επειδή έχουν υψηλότερα εισοδήματα και περισσότερα χρήματα, αλλά και λόγω του είδους της περιουσίας που κατέχουν.

Οι πιο εύποροι Αμερικανοί είναι πολύ πιθανότερο να διαθέτουν ιδιόκτητη κατοικία, γεγονός που τους επιτρέπει να αξιοποιούν τη σημαντική αύξηση της αξίας των ακινήτων τα τελευταία χρόνια - ιδιαίτερα όσοι αγόρασαν ή αναχρηματοδότησαν το στεγαστικό τους δάνειο με επιτόκια κάτω του 3% κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Το ανώτερο 20% των εισοδηματιών κατέχει περισσότερο από το μισό της συνολικής αξίας των κατοικιών στις ΗΠΑ. Αντίθετα, το κατώτερο 20% κατέχει μόλις το 3% της συνολικής αξίας των κατοικιών, σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Νέας Υόρκης.

Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι ότι οι εύποροι Αμερικανοί έχουν πολύ μεγαλύτερη έκθεση στο χρηματιστήριο. Το ανώτερο 20% των εισοδηματιών ελέγχει το 87% του πλούτου που έχει δημιουργηθεί από τις μετοχές που κατέχουν ιδιώτες στις ΗΠΑ, σύμφωνα με τα στοιχεία Distributional Financial Accounts της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ.

Δείτε την εικόνα του χρηματιστηρίου

Ο δείκτης S&P 500 έχει προσφέρει στους επενδυτές συνολική απόδοση 22% τον τελευταίο χρόνο, 76% από το 2023 και 327% την τελευταία δεκαετία. Αυτά τα εντυπωσιακά κέρδη στις αγορές έχουν ενθαρρύνει τους κατόχους μετοχών να αυξήσουν τις δαπάνες τους.

«Η άνοδος των τιμών των μετοχών αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα αύξησης των δαπανών για προαιρετικά αγαθά και υπηρεσίες από μεγαλύτερης ηλικίας και πιο εύπορα νοικοκυριά, τα οποία αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 50% των συνολικών δαπανών σε αυτές τις κατηγορίες», ανέφερε σε σημείωμά του προς πελάτες τον περασμένο μήνα ο Μάικλ Πιρς, επικεφαλής οικονομολόγος για τις ΗΠΑ στην Oxford Economics.

Επειδή όμως αυτός ο χρηματιστηριακός πλούτος είναι τόσο συγκεντρωμένος στα πλουσιότερα νοικοκυριά, το ίδιο ισχύει και για την κατανάλωση που δημιουργεί: Τα τρία τέταρτα της πρόσθετης κατανάλωσης που προήλθε από το ράλι του χρηματιστηρίου προέρχονται από το ανώτερο 20% των εισοδηματιών, σύμφωνα με τον Τζο Μπρουσουέλας, επικεφαλής οικονομολόγο της RSM US. Κατά τον τελευταίο χρόνο, η άνοδος του χρηματιστηρίου δημιούργησε περίπου 53 δισεκατομμύρια δολάρια επιπλέον καταναλωτικών δαπανών, εκτιμά ο Μπρουσουέλας. Πρόκειται για ένα τεράστιο ποσό - ισοδύναμο με περίπου το ένα έβδομο του ετήσιου ρυθμού αύξησης 2,1% του αμερικανικού ΑΕΠ κατά το προηγούμενο τρίμηνο.

Ο μεγάλος κίνδυνος

Τα κέρδη του χρηματιστηρίου, τα οποία συνέβαλαν στη διατήρηση της δυναμικής της οικονομίας, έχουν ταυτόχρονα διευρύνει το ήδη μεγάλο χάσμα πλούτου. Η εντυπωσιακή άνοδος των αγορών έχει ενισχύσει την αίσθηση ότι η οικονομία στερείται ισότητας και δικαιοσύνης, προκαλώντας την αγανάκτηση πολλών Αμερικανών της μεσαίας και χαμηλής εισοδηματικής τάξης.

«Αν βασιζόμαστε στο χρηματιστήριο για να στηρίξει την καταναλωτική οικονομία, τότε στηριζόμαστε σε έναν μηχανισμό που εντείνει την οικονομία σε σχήμα "Κ" αντί να μειώνει τις ανισότητες», δήλωσε ο Μπρουσουέλας. Με άλλα λόγια, τα οφέλη της οικονομικής ανάπτυξης κατευθύνονται κυρίως προς τους ήδη εύπορους, ενώ οι λιγότερο εύποροι μένουν πίσω.

Ωστόσο, αν συνέβαινε το αντίθετο - αν δηλαδή το χρηματιστηριακό ράλι τερματιζόταν - η οικονομική κατάσταση θα μπορούσε να γίνει σημαντικά δυσμενέστερη για όλους. «Πρόκειται για μια αγορά σε σχήμα Κ, αλλά και για μια οικονομία σε σχήμα Κ», δήλωσε η Χέδερ Λονγκ, επικεφαλής οικονομολόγος της Navy Federal Credit Union. «Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την οικονομία είναι μια ύφεση - και αυτός ο κίνδυνος αυξάνεται όταν και η αγορά και η οικονομία παρουσιάζουν αυτή τη μορφή "Κ"».

Το ένα τρίτο της συνολικής αξίας του δείκτη S&P 500 προέρχεται από έναν μόνο κλάδο: την τεχνολογία. Επιπλέον, σχεδόν το ένα πέμπτο της συνολικής αξίας του χρηματιστηρίου δημιουργείται μόνο από τις μετοχές εταιρειών κατασκευής μικροτσίπ. Κανείς δεν αναμένει ότι το χρηματιστηριακό ράλι που τροφοδοτείται από την τεχνητή νοημοσύνη (AI) θα καταρρεύσει σύντομα. Υπάρχει πραγματική ζήτηση για αυτήν την τεχνολογία και η σημερινή κατάσταση δεν θυμίζει τη «φούσκα» των εταιρειών του διαδικτύου στα τέλη της δεκαετίας του 1990.

Ωστόσο, επειδή η άνοδος του χρηματιστηρίου είναι εν μέρει υπεύθυνη για τη δημιουργία του πλούτου των μεγαλύτερων καταναλωτών, μια πιθανή διακοπή ή αντιστροφή αυτής της ανόδου θα μπορούσε να εξαλείψει το κίνητρο για κατανάλωση, δημιουργώντας σοβαρά προβλήματα στην οικονομία. «Αν συμβεί κάποιο γεγονός που προκαλέσει σημαντική πτώση στις μετοχές, τότε δημιουργούνται οι προϋποθέσεις είτε για μια απότομη συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας είτε ακόμη και για ύφεση», δήλωσε ο Μπρουσουέλας.

Το χρηματιστήριο δεν είναι η οικονομία, αλλά επηρεάζει ουσιαστικά την οικονομία. Και επειδή σήμερα ο πλούτος είναι εξαιρετικά συγκεντρωμένος στα χέρια λίγων, η άνοδος του χρηματιστηρίου έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία για την οικονομία από ό,τι συνήθως - τόσο με θετικές όσο και με αρνητικές συνέπειες.

Διαβάστε ακόμη

«Πνίγεται» στα πλαστικά η Ελλάδα που ψηφίζει νόμους αλλά δεν τους εφαρμόζει - Η στρατηγική του WWF για τη ρύπανση

Στη δίνη της οικονομικής ανισότητας: Πώς το χρηματιστηριακό «ράλι» βαθαίνει το χάσμα του πλούτου

Τα σενάρια αποστασίας στο ΠΑΣΟΚ, η παγωνιά στο Μαξίμου για Αβραμόπουλο και το ευρωπαϊκό πάρτι των servicers

Γιατί ο Μητσοτάκης μιλά για τη «σιωπηλή πλειοψηφία»: Σε ποιους απευθύνεται