Τα μυστικά του ελληνικού σεισμικού τόξου και τα άγνωστα ρήγματα: Ο καθηγητής Γιώργος Καβύρης αποκαλύπτει

Η μετασεισμική ακολουθία του σεισμού των 5,7 Ρίχτερ, που έγινε στις 06:20 το πρωί της Παρασκευής 24 Απριλίου 2026, βρίσκεται στο επίκεντρο των παρατηρήσεων και των ερευνών των σεισμολόγων. Ο Καθηγητής Σεισμολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) και Διευθυντής του Εργαστηρίου Σεισμολογίας του Πανεπιστημίου, Γιώργος Καβύρης, τονίζει στο ethnos.gr πως τέτοιου μεγέθους σεισμοί, και μάλιστα σε αυτό το επίκεντρο, εννοώντας στον υποθαλάσσιο χώρο, είναι το ιδανικό σενάριο προκειμένου να εκτονώνονται οι όποιες συσσωρευμένες δυνάμεις στην ευρύτερη περιοχή που χαρακτηρίζεται ως Ελληνικό Σεισμικό Τόξο και στο παρελθόν έχει δώσει πολύ μεγάλους σεισμούς.

«Ιδανικά θα θέλαμε τέτοιους σεισμούς, διότι και το μέγεθός τους και οι επιταχύνσεις τους δεν είναι σε υψηλές τιμές λόγω του εστιακού βάθους και των αποστάσεων από τις κατοικημένες περιοχές», είπε ο Γιώργος Καβύρης.

Αυτά που δεν γνωρίζουμε

«Σε κοντινή περιοχή το 2020 σημειώθηκε σεισμός 6,5 Ρίχτερ. Η περιοχή αυτή είναι μέρος του Ελληνικού Σεισμικού Τόξου, το οποίο γνωρίζουμε. Είναι όμως και πολλά ρήγματα, τα οποία δεν γνωρίζουμε. Μέχρι τώρα επιβεβαιώνεται η εκτίμηση πως τα 5,7 Ρίχτερ ήταν ο κύριος σεισμός. Όπως φαίνεται, προηγήθηκε ακολουθία προσεισμών. Στις 19 Απριλίου είχαμε 4,6 Ρίχτερ και τέσσερις ακόμα σεισμούς από 3,5 έως 4 Ρίχτερ. Επίσης, περίπου 12 ώρες μετά τον κύριο σεισμό, είχαμε φυσιολογική μετασεισμική ακολουθία με έναν σεισμό στα 5 Ρίχτερ και αρκετούς ακόμα που βαίνουν μειούμενοι στον αριθμό. Δεν αποκλείεται να έχουμε έναν ακόμα μετασεισμό κοντά στο 5 Ρίχτερ. Προοδευτικά όμως έχουμε εκτόνωση του φαινομένου. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να είμαστε ψύχραιμοι και να καταγράφουμε την εξέλιξη και τις προσεχείς ημέρες».

Το Ελληνικό Σεισμικό Τόξο

Το Ελληνικό Σεισμικό Τόξο είναι η μεγάλη καμπύλη σεισμική και τεκτονική ζώνη που περνά νότια της Ελλάδας και εξηγεί γιατί περιοχές όπως το Ιόνιο, η Πελοπόννησος, η Κρήτη, η Κάρπαθος, η Ρόδος και τα Δωδεκάνησα έχουν έντονη σεισμικότητα.

Είναι το σημείο όπου η αφρικανική λιθοσφαιρική πλάκα βυθίζεται κάτω από την πλάκα του Αιγαίου - Ευρασίας. Αυτή η διαδικασία λέγεται καταβύθιση και δημιουργεί συσσώρευση τεράστιων πιέσεων. Όταν αυτές οι πιέσεις απελευθερώνονται, γίνονται σεισμοί.

Η ζώνη αυτή έχει σχήμα τόξου και εκτείνεται περίπου από τα Ιόνια νησιά και τη δυτική Πελοπόννησο, περνά νότια της Κρήτης και συνεχίζει προς Κάσο, Κάρπαθο, Ρόδο και ανατολικότερα συνδέεται με το τόξο της Κύπρου.

Γι’ αυτό η Κρήτη και η θαλάσσια περιοχή νότια της Κρήτης θεωρούνται από τις πιο ενεργές σεισμικά περιοχές της Μεσογείου. Το Ελληνικό Τόξο έχει δώσει ιστορικά πολύ μεγάλους σεισμούς, όπως ο μεγάλος σεισμός της Κρήτης το 365 μ.Χ. και ο σεισμός του 1303 μ.Χ., που θεωρούνται γεγονότα μεγέθους περίπου 8 Ρίχτερ ή και μεγαλύτερα.

Τα ηφαίστεια

Υπάρχει επίσης και το λεγόμενο ηφαιστειακό τόξο του Νοτίου Αιγαίου, που σχετίζεται με την ίδια γεωδυναμική διαδικασία. Περιλαμβάνει περιοχές όπως το Σουσάκι, τα Μέθανα, η Μήλος, η Σαντορίνη και η Νίσυρος.

Δηλαδή, η καταβύθιση της αφρικανικής πλάκας δεν δημιουργεί μόνο σεισμούς, αλλά και ηφαιστειακή δραστηριότητα.

9 μέτρα πάνω από τη θάλασσα

Ο σεισμός της 21ης Ιουλίου 365 μ.Χ. θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους που έχουν καταγραφεί ιστορικά στη Μεσόγειο. Πιθανό επίκεντρο είχε την περιοχή κοντά στη δυτική Κρήτη. Προκάλεσε μεγάλη ανύψωση τμημάτων της δυτικής Κρήτης, με απολιθωμένες ακτογραμμές που σήμερα βρίσκονται έως και περίπου 9 μέτρα πάνω από τη στάθμη της θάλασσας.

Ο σεισμός συνοδεύτηκε από μεγάλο τσουνάμι, το οποίο έπληξε πολλές ακτές της Ανατολικής Μεσογείου. Η Αλεξάνδρεια υπέστη τόσο μεγάλη καταστροφή ώστε η ημέρα έμεινε γνωστή για αιώνες ως «ημέρα τρόμου».

Σημαντικό στοιχείο: νεότερη επιστημονική μελέτη του GFZ αναφέρει ότι παλαιότερες εκτιμήσεις έδιναν μέγεθος Mw 8,3–8,5, όμως νεότερη ερμηνεία προτείνει ότι το γεγονός ίσως ήταν κάτω από Mw 8 και πιθανόν συνδεόταν με ακολουθία ισχυρών σεισμών και όχι με μία μόνο δόνηση. Αυτό δείχνει πόσο δύσκολη είναι η ακριβής αποτίμηση τόσο παλιών γεγονότων.

Ο σεισμός του 1303

Ο σεισμός της 8ης Αυγούστου 1303 εκτιμάται γύρω στα 8 Ρίχτερ / Mw 8,0 και συνδέεται με το Ελληνικό Τόξο, πιθανότατα σε θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στην Κρήτη και τη Ρόδο. Προκάλεσε μεγάλες ζημιές στην Κρήτη, στη Ρόδο και στην Αίγυπτο.

Το γεγονός συνοδεύτηκε επίσης από τσουνάμι, το οποίο καταγράφηκε στις αιγυπτιακές ακτές και συνδέεται με ζημιές στην Αλεξάνδρεια. Αναφέρεται ακόμη ότι επηρεάστηκε ο Φάρος της Αλεξάνδρειας, ένα από τα σπουδαιότερα μνημεία της αρχαιότητας.

Ο σεισμός του 1508 στην Ιεράπετρα

Στις 29 Μαΐου 1508 σημειώθηκε μεγάλος σεισμός στην ανατολική Κρήτη, με επίκεντρο που συνδέεται με την περιοχή της Ιεράπετρας. Οι εκτιμήσεις για το μέγεθος διαφέρουν: σε ορισμένες νεότερες επιστημονικές αναφορές αναφέρεται περίπου Mw 6,5, ενώ σε ιστορικές καταγραφές και καταλόγους εμφανίζεται και ως 7,2.

Οι καταστροφές ήταν πολύ μεγάλες στην Ιεράπετρα και στη Σητεία. Αναφέρεται επίσης ότι στο Ηράκλειο έμειναν ελάχιστα σπίτια κατοικήσιμα, ενώ οι ζημιές ήταν σοβαρές σε μεγάλο μέρος της ανατολικής Κρήτης.

Ο καταστροφικός σεισμός του 1856 στο Ηράκλειο

Ο σεισμός της 12ης Οκτωβρίου 1856 είναι από τους πιο καταστροφικούς στην ιστορία της Κρήτης. Εκτιμάται σε μέγεθος περίπου 7,7 έως 8,3, με μεγάλο εστιακό βάθος, και έγινε αισθητός σε τεράστια περιοχή: Κρήτη, Ρόδο, Κάρπαθο, Κάσο, Κύπρο, Μάλτα, Σικελία, Αίγυπτο, Παλαιστίνη και Μικρά Ασία.

Στην Κρήτη οι συνέπειες ήταν τραγικές. Αναφέρονται πάνω από 500 νεκροί μόνο στο Ηράκλειο / Κρήτη, ενώ συνολικά οι νεκροί ξεπέρασαν τους 600 στην ευρύτερη περιοχή. Το Ηράκλειο σχεδόν ισοπεδώθηκε, ενώ ζημιές σημειώθηκαν και στα Χανιά και στη Σητεία.

100 χρόνια από τον σεισμό της Ρόδου

Στις 26 Ιουνίου 1926 σημειώθηκε πολύ μεγάλος σεισμός στο ανατολικό τμήμα του Ελληνικού Τόξου, γνωστός κυρίως ως σεισμός της Ρόδου. Το μέγεθός του αναφέρεται περίπου 7,7–8,0. Επιστημονική μελέτη των Ambraseys και Adams αναφέρει ότι προκάλεσε ζημιές σε Ρόδο, νοτιοδυτική Μικρά Ασία, ανατολική Κρήτη και Δέλτα του Νείλου.  Η βάση δεδομένων της NOAA αναφέρει εκτεταμένες ζημιές και στην Κρήτη, ενώ στη Ρόδο χιλιάδες σπίτια υπέστησαν σοβαρές βλάβες.

Τα 6 Ρίχτερ στο Αρκαλοχώρι

Στις 27 Σεπτεμβρίου 2021, στις 09:17, σημειώθηκε ο σεισμός του Αρκαλοχωρίου, μεγέθους 5,8 σύμφωνα με τον ΟΑΣΠ / Γεωδυναμικό Ινστιτούτο, ενώ διεθνείς αναλύσεις τον δίνουν περίπου Mw 6,0.

Ήταν ιδιαίτερα καταστροφικός επειδή ήταν σχετικά επιφανειακός και έπληξε κατοικημένη περιοχή με ευάλωτα κτίρια. Ο ΟΑΣΠ αναφέρει 1 νεκρό, 20 τραυματίες, ζημιές σε Αρκαλοχώρι, Πατσίδερο, Ρουσσοχώρια και Αρχοντικό, καθώς και 7.015 κτίρια με βλάβες, από τα οποία 3.906 κρίθηκαν μη κατοικήσιμα.

Στην Ιεράπετρα το 2020

Στις 2 Μαΐου 2020 σημειώθηκε υποθαλάσσιος σεισμός μεγέθους περίπου Mw 6,6, περίπου 63 χιλιόμετρα νότια της Ιεράπετρας. Το γεγονός προκάλεσε μικρό τσουνάμι, χωρίς όμως να εξελιχθεί σε καταστροφή ανάλογη των ιστορικών γεγονότων του 365 ή του 1303.

Δύο 6άρια στο Ανατολικό Αιγαίο

Τον Μάιο του 2025 καταγράφηκαν ισχυροί σεισμοί που έγιναν αισθητοί στην Κρήτη και στο νοτιοανατολικό Αιγαίο. Στις 22 Μαΐου 2025, σεισμός 6,1 βόρεια της Κρήτης, σε βάθος περίπου 37 χλμ., έγινε αισθητός σε ευρεία περιοχή χωρίς σημαντικές ζημιές ή τραυματισμούς.

Λίγες ημέρες νωρίτερα, σεισμός στην περιοχή Κάσου – Καρπάθου – Κρήτης αναφέρθηκε περίπου 6,1–6,3, με σχετικά μεγάλο εστιακό βάθος, γεγονός που μείωσε τις επιπτώσεις στην επιφάνεια.

Διαβάστε ακόμη

Τα μυστικά του ελληνικού σεισμικού τόξου και τα άγνωστα ρήγματα: Ο καθηγητής Γιώργος Καβύρης αποκαλύπτει

Πάνω από 470 παιδιά ανάπηρα κάθε μήνα στη Γάζα: Οι «θαμμένες» βόμβες που θα στοιχειώνουν για χρόνια

Κεφαλονιά: Νέα καταγγελία εις βάρος του 66χρονου λογιστή που μιλούσε με τη Μυρτώ

Μια δουλειά είχες: Στις ΗΠΑ ετοιμάζονταν να υποδεχθούν τον βασιλιά Κάρολο με σημαίες Αυστραλίας