Romain Gavras στο ethnos.gr: «Σε οτιδήποτε κάνω υπάρχει το ελληνικό DNA»

Πιστεύει ότι τα έχουμε δοκιμάσει όλα. Κομμουνισμό, καπιταλισμό, άκρα δεξιά, άκρα αριστερά. Κι αποτύχαμε. Κι ότι αν η Μαρίν Λε Πεν αναδειχθεί πρόεδρος στη Γαλλία, υπεύθυνη θα είναι εξολοκλήρου η ευρωπαϊκή Αριστερά. «Η Αριστερά δεν ήξερε πώς να κερδίσει τους νέους. Και στην Ελλάδα, η Αριστερά πρόδωσε τον κόσμο. Γιατί στην Ελλάδα, την πίστεψα, κι ας μην πιστεύω στην πολιτική», μου λέει, κάποια στιγμή, στα σκάρτα 15 μόλις λεπτά που έχουμε στη διάθεσή μας, ο πάντα αφοπλιστικά ειλικρινής Ρομαίν Γαβράς, ο ταλαντούχος σταρ γιος του Κώστα Γαβρά και της Μισέλ Ρέι-Γαβρά, δυο ανθρώπων που η πολιτική κυλά στο αίμα τους. Το μήλο κάτω απ΄τη μηλιά.

Πέρα από τη συζήτηση μαζί του, κι η νέα ταινία του έρχεται να επανεπιβεβαιώσει ότι έχει κι ο ίδιος αδιαπραγμάτευτα την πολιτική, με μια πιο διεσταλμένη έννοια, στο DNA του.

Η Αθήνα προετοιμάζεται να υποδεχτεί ασθμαίνουσα τον Μάρκο Ρούμπιο, κι ο σκηνοθέτης, που τα διεθνή Μέσα είναι εμμονικά με τους έρωτές του, κάθεται απέναντί μου, στην «καρδιά» της, πίνοντας τον δεύτερο εσπρέσο φρέντο της ημέρας - η κασετίνα Κarelia είναι κρυμμένη βαθιά στην τσέπη του, υποπτεύομαι - εν όψει της ελληνικής πρεμιέρας, την ερχόμενη Πέμπτη (15/10), του νέου υβριδικού, με έναν υπερβολικά ιδιοσυστασιακό τρόπο, αλλόκοτου, αλλά πολύ δυνατού σε εικόνες και συμβολισμούς, πολιτικού, κατά βάση, φιλμ του, «Sacrifice» («Θυσία»).

Μια σύνθετη αλληγορία - υποδόρια καταγγελία, με προφητείες, εξαγνισμούς, φιλανθρωπικά γκαλά, και μπόλικη γκροτέσκα υστερία, για το τέλος του κόσμου, την καταστροφή του «σπιτιού» μας-πλανήτη, την υποκρισία των - υποτίθεται - ευαισθητοποιημένων ολιγαρχών και τον αγιάτρευτο ανδρικό ναρκισσισμό.

Στο πρώτο αγγλόφωνο φιλμ, που γύρισε σε καθηλωτικές τοποθεσίες στην Ελλάδα, το καστ απαρτίζεται σχεδόν στην ολότητά του από σταρ. Κρις Έβανς, Άνια Τέιλορ-Τζόι, Σάλμα Χάγιεκ, Βενσάν Κασέλ, Τζον Μάλκοβιτς και Τσάρλι XCX παρελαύνουν ντυμένοι με Gucci σε ένα σεληνιακό λατομείο έξω από τη Δράμα ή σκαρφαλώνουν και σπαρταρούν στο ηφαίστειο της Σαντορίνης, παράγοντας ένταση, προβληματισμό και γέλιο.

Ο Ρομαίν δηλώνει μπερδεμένος από ένα κόσμο που όλα είναι θολά, υπάρχουν false flags, fake news, παραπληροφόρηση, όμως είναι εμφανές ότι ξέρει πολύ καλά τι θέλει και τον τρόπο που δομεί τον τρόπο εκτέλεσής του, δημιουργώντας εκ νέου ατμοσφαιρικές σκηνές και καθηλωτικές εικόνες - συνυπογράφει το σενάριο με τον Γουίλ Άρμπερι του «Succession».

Η «Θυσία» και η δυναμική του κινηματογράφου

Εκπλήσσουν τα πάντα στη «Θυσία» του. Εκπλήσσει και το μουσικό θέμα. Γιατί επέλεξε το «Ένα το χελιδόνι» του Μίκη Θεοδωράκη; «Γιατί αυτό το τραγούδι, από τότε που ήμουν παιδί, μου προκαλεί ρίγος. Νομίζω ότι σε οτιδήποτε κάνω υπάρχει τελικά το ελληνικό DNA», ομολογεί.

• Η «Θυσία» είναι πολύ δυνατή ταινία. Παρότι αλλόκοτη, πιστεύω ότι θα κεντρίσει το ενδιαφέρον της νεότερης γενιάς και μπορεί να τους ταρακουνήσει για τα ζητήματα της κλιματικής αλλαγής. Ποιος ήταν ο στόχος; Ήταν μια υπόθεση που αφορούσε αποκλειστικά εσένα προσωπικά ή ήθελες να απευθυνθείς στη νεότερη γενιά, να την αφυπνίσεις στο ζήτημα του κλίματος;

Νομίζω ότι το είχαμε συζητήσει την προηγούμενη φορά, όταν μιλήσαμε για το φιλμ μου «Athena». Δεν κάνω ταινίες για συγκεκριμένο στόχο, είναι διαφορετικά σήμερα από το πώς έκανε σινεμά ο πατέρας μου. Ανήκω σε διαφορετική γενιά, από αυτή που τα φιλμ της είχαν ηθικά διδάγματα. Ο κόσμος σήμερα είναι πολύ πιο θολός. Και θεωρώ ότι όλα στην «Θυσία» είναι μάλλον συμβολικά. Οπότε, κι η ιδέα της κλιματικής αλλαγής αφορά περισσότερο την αλλαγή του κόσμου, με ευρύτερο τρόπο. Ουσιαστικά, αντιπροσωπεύει την αλλαγή του κόσμου.

Υπάρχουν, λοιπόν, αυτοί οι κύκλοι πολύ γνωστών ανθρώπων που όλοι γνωρίζουμε, όπου κυριαρχεί η επίδειξη της ηθικής ανωτερότητας, άνθρωποι που προσποιούνται ότι επιθυμούν να αλλάξουν τον κόσμο, ή τουλάχιστον να δίνουν αυτή την εντύπωση, χωρίς όμως να υπάρχει ουσιαστική δράση προς αυτή την κατεύθυνση. Για μένα είχε μεγάλο ενδιαφέρον η συγκεκριμένη συζήτηση, επειδή ζούμε σε έναν κόσμο, που όλοι, από την Apple μέχρι την Google, δηλαδή άνθρωποι που καταστρέφουν τον κόσμο, λένε «θέλουμε να τον αλλάξουμε, να τον κάνουμε καλύτερο».

Από την άλλη πλευρά, σε πολλές περιπτώσεις, υπάρχουν άνθρωποι που είναι πραγματικά ριζοσπαστικοί, οι οικο-τρομοκράτες ή οι «πεφωτισμένοι» . Και ο ριζοσπαστισμός φέρνει δογματισμό, και ορισμένα στοιχεία του μπορεί να αγγίζουν την τρέλα. Η σύγκρουση αυτών των δύο κόσμων έχει μεγάλο ενδιαφέρον για τη μαύρη κωμωδία.

• Έκανες μια μαύρη κωμωδία; Έχει τέτοια στοιχεία, μεταξύ άλλων, το φιλμ.

Ας δούμε τον κεντρικό ήρωα, που είναι πολύ ματαιόδοξος και κινείται από καθαρή αλαζονεία, αλλά εντέλει πρόκειται να αλλάξει τον εαυτό του. Αυτή είναι τελικά και η πεποίθησή μου. Δεν ξέρω αν μπορεί κάποιος να αλλάξει τον κόσμο, αλλά αν αλλάξεις τον εαυτό σου, είναι η αρχή του καινούργιου.

Όπως και το να πιστεύεις σε κάτι. Από έλλειψη πίστης τα παιδιά στρέφονται στον εξτρεμισμό, είτε αριστερό, είτε δεξιό. Βλέπουν το «τσίρκο» των ψεύτικων πεποιθήσεων, οπότε προσκολλώνται σε κάτι πολύ πιο ριζοσπαστικό.

• Παρακολουθούμε την εξέγερση των μαθητών Λυκείων, αυτές τις μέρες στη Γαλλία. Πού θα οδηγήσει; Είσαι με το μέρος τους ;

Δεν είμαι πολιτικός αναλυτής. Αλλά είμαι ευτυχής που οι μαθητές αγωνίζονται διεκδικώντας καλύτερη εκπαίδευση.

• Υπάρχει ήρωας στην ταινία σου;

Νομίζω ότι ο Κρις είναι ο ήρωας. Είναι ματαιόδοξος, κάπως αφελής, λίγο ανόητος, αλλά είναι ήρωας, επειδή πρόκειται να αλλάξει τον εαυτό του μέσα στην ταινία. Αναζητά το νόημα. Και αν δεν σώσει αυτός τον κόσμο, ποιος θα τον σώσει;

• Έτσι σώζεται ο κόσμος; Με ναρκισσιστές που «αυτοθυσιάζονται» σε ηφαίστεια;

Η προσωπική μου πεποίθηση είναι ότι τα έχουμε δοκιμάσει όλα. Δοκιμάσαμε τον κομμουνισμό, δοκιμάσαμε τον καπιταλισμό, δοκιμάσαμε την άκρα δεξιά, δοκιμάσαμε την άκρα αριστερά. Αποτύχαμε σε όλα.

Ίσως θα έπρεπε να επιστρέψουμε σε αρχαίες πεποιθήσεις και να ρίχνουμε ανθρώπους σε ηφαίστεια. Πιστεύω πραγματικά ότι αν πάρουμε τρεις πολύ προσεκτικά επιλεγμένους ανθρώπους και τους ρίξουμε σε ένα ηφαίστειο, ίσως ο κόσμος γίνει καλύτερος.

• Η οικογένειά σου πιστεύει ότι οι ταινίες μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο, να τον κάνουν καλύτερο. Εσύ;

Το πίστευαν αυτό για μια πολύ συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Κάνε την ίδια ερώτηση στον πατέρα μου σήμερα. Δεν ξέρω αν θα απαντήσει το ίδιο, γιατί ο κόσμος έχει αλλάξει. Εκείνη την εποχή, υπήρχαν δυνάμεις που βρίσκονταν σε έντονη σύγκρουση. Σήμερα, όλα είναι θολά. Ποια είναι η πραγματικότητα; Ποιος; Υπάρχουν false flags, fake news, παραπληροφόρηση. Δεν ξέρουμε καν τι είναι πραγματικό και τι όχι. Επικρατεί τεράστια σύγχυση.

Και πιστεύω ότι ένα από τα προβλήματα στο Χόλιγουντ σήμερα είναι ότι εξακολουθεί ο κόσμος του να νομίζει πως ο κινηματογράφος ή το Χόλιγουντ από μόνο του - και είναι λυπηρό να το λέω εγώ , γιατί ξέρω τι σημαίνει, με το όνομα που κουβαλάω, αλλά αυτή είναι η αλήθεια - μπορεί να αλλάξει τον κόσμο. Δεν μπορεί να αλλάξει τον κόσμο το σινεμά. Δεν αποτελεί πλέον ένα τόσο δημοφιλές μέσο. Οι κινηματογραφικές αίθουσες διεθνώς είναι άδειες.

Και τα νέα παιδιά, αν δουν έναν διάσημο ηθοποιό να τους λέει «κάντε αυτό, κάντε εκείνο», θα κάνουν το αντίθετο και θα ψηφίσουν Τραμπ. Έτσι εξελέγη. Δες τη νεολαία. ‘Οταν είσαι νέος αντιδράς. Και επειδή όλοι επιδίδονται σε «επίδειξη ηθικής ανωτερότητας» και σου λένε «αυτό είναι το σωστό», ο νέοι άνθρωποι περνούν στο ακριβώς αντίθετο άκρο -όποιο κι αν είναι.

• Μήπως εσύ μπορείς να κάνεις κάτι περισσότερο επιδραστικό στους νέους από ό,τι οι σταρ του Χόλιγουντ, που θεωρούνται «σύστημα»; Τα εκπληκτικά video clips σου, από τα πρώτα με τη Μ.Ι.Α, μέχρι το τελευταίο για τον Yung Lean, είναι κομμάτι της σύγχρονης ποπ κουλτούρας.

Νομίζω ότι το ερώτημα αυτό καθαυτό είναι πολύ δύσκολο. Γιατί πιστεύω πως, από τη στιγμή που κάνεις κάτι με σκοπό να προβάλεις μια ηθική στάση, όχι να αλλάξεις κάποιον, αλλά να περάσεις ένα ηθικό μήνυμα, οι νέοι θα το απορρίψουν.

Κι επίσης, κάτι σημαντικό. Ακόμη κι εγώ είμαι μπερδεμένος. Δεν έχω τις απαντήσεις. Και, πιστεύω, ότι κάθε video clip ή ταινία μου αποτελεί μια εξερεύνηση αυτής της σύγχυσής μου. Προσπαθώ να βγάλω άκρη με έναν κόσμο που δεν καταλαβαίνω ούτε εγώ πραγματικά.

Ακόμη όμως κι αν είχα ένα ισχυρό μήνυμα, που να λέει «αυτό είναι καλό» ή «αυτό είναι κακό», οι νεότεροι θα το απέρριπταν. Πιστεύω το καλύτερο που μπορώ να κάνω είναι το μήνυμα που εκπέμπω, οποιοδήποτε κι να είναι, χωρίς να είναι απόλυτο, να εμπεριέχει ομορφιά και ποίηση.

Η πολιτική επικαιρότητα και η Ελλάδα του Gavras

• Το πολιτικό σινεμά είναι στο DNA σου. Όχι μόνο λόγω του πατέρα σου, αλλά και εξαιτίας της μητέρας σου, Μισέλ, μάχιμης δημοσιογράφου - καλύπτοντας τον πόλεμο στο Βιετνάμ πιάστηκε αιχμάλωτη τον Βιετκόγκ. Έχεις κάνει ταινίες για τους εξεγερμένους περιθωριοποιημένους μετανάστες β’, γ’ γενιάς στη Γαλλία, για την κλιματική αλλαγή κ.ο.κ. Με ποια άλλα επείγοντα πολιτικά ζητήματα θέλεις να καταπιαστείς; Η Γαλλία ξαναφλέγεται και η ακροδεξιά της επελαύνει, μια ανάσα από το Ελυζέ.

Δεν ήταν καν κάποιο σχέδιο ή συνειδητή επιλογή να κάνω πολιτικά φιλμ, αλλά τώρα είμαι 45 και κοιτάζω λίγο πίσω σε όλα όσα έχω κάνει.

• Είσαι ικανοποιημένος με αυτό που βλέπεις;

Ναι, είμαι ικανοποιημένος. Τρέφω μια τρυφερότητα για κάποια από όσα έχω δημιουργήσει. Αλλά κυρίως συνειδητοποίησα το κοινό νήμα, που διατρέχει το έργο μου. Και αυτό δεν γίνεται καν συνειδητά.

• Ποιο είναι;

Οι δουλειές μου έχουν να κάνουν με τους άνδρες, την ευθραυστότητα των ανδρών, τη ματαίωσή τους. Αν κοιτάξεις σχεδόν όλες οι ταινίες, τα έργα μου, περιστρέφονται γύρω από αυτό. Και η «Θυσία» το ίδιο κάνει. Ο κεντρικός ήρωας είναι ένας χαμένος άνδρας, που προσπαθεί να βγάλει άκρη. Η ηρωίδα, εν αντιθέσει, ξέρει ακριβώς τι θέλει και έχει έναν πολύ ισχυρό σκοπό.

Τα μεγάλα πολιτικά θέματα, που υπάρχουν στο έργο λόγω του ποιος είμαι, συνδυάζονται πάντως και με την ανατροφή μου και τα ερεθίσματα τη δεκαετία του '90. Με ότι έβλεπα MTV και είχα όλες αυτές τις αναφορές στην ποπ κουλτούρα.

• Θα γυρίσεις άλλη ταινία στην Ελλάδα; Η εμπειρία που είχες ήταν καλή;

Ναι, λάτρεψα τα γυρίσματα εδώ. Αποδείχθηκε εξαιρετική ιδέα το να φέρω κορυφαίους Αμερικανούς τεχνικούς και κορυφαίους Αμερικανούς αστέρες να συνεργαστούν με το ελληνικό συνεργείο, το οποίο είναι καταπληκτικό. Δεν θα μπορούσα να κάνω αυτό που έκανα πουθενά αλλού στον κόσμο. Κάναμε γυρίσματα σε απίστευτες τοποθεσίες, όπως ένα ορυχείο κοντά στη Δράμα, φορώντας τουαλέτες Gucci. Ήταν φοβερό να βάζουμε κορυφαίους σταρ να ανεβαίνουν στο ηφαίστειο κάθε πρωί! Έπρεπε να περπατήσουμε μια ώρα με τον Κρις Έβανς για να φτάσουμε στην κορυφή του.

Νομίζω ότι αυτό δημιούργησε κάτι πολύ ξεχωριστό ανάμεσα στο συνεργείο και τους ηθοποιούς καθώς και στον τρόπο που κάναμε κινηματογράφο στο φιλμ. Δεν ήμασταν μπροστά σε μια πράσινη οθόνη, βρισκόμασταν στην Ελλάδα, επειδή η ταινία έχει μυθολογικές αναφορές. Είμαστε στην καρδιά του θέματος, με ελληνικό συνεργείο, δημιουργώντας μια διεθνή ανεξάρτητη ταινία.

• Το ελληνικό υπόβαθρό σου αφήνει αποτύπωμα παντού. Το μουσικό θέμα της «Θυσίας» είναι Μίκης Θεοδωράκης.

Α, το πρόσεξες;

• Γιατί επέλεξες το «Ένα το χελιδόνι»;

Γιατί αυτό το τραγούδι, από τότε που ήμουν παιδί, μου προκαλεί ρίγος. Νομίζω σε ό,τι κάνω υπάρχει τελικά το ελληνικό DNA. O πατέρας μου με «έτρεφε» με ελληνικές ιστορίες όταν ήμουν παιδί. Δεν μου επιτρεπόταν να βλέπω Walt Disney. Έτσι, αντί για μια μικρή πριγκίπισσα που πηγαίνει στο κάστρο, είχαμε μια μάνα που σκοτώνει το παιδί της, έναν άνδρα που σκοτώνει τον πατέρα του, άλλον που κοιμάται με τη μάνα του και κάποιον που τον ρίχνουν σε ηφαίστειο. Ήταν κάτι πολύ μεγαλειώδες.

Νομίζω λοιπόν ότι σε όλο μου το έργο πάντα υπάρχει αυτό το «αποτύπωμα». Κάποιοι θα πουν «στυλ εις βάρος της ουσίας», αλλά πιστεύω ότι η τραγωδία έχει να κάνει με το στυλ και με εικόνες μεγαλειώδεις. Κι έτσι, νομίζω, δεν μπορώ να το αποφύγω.

• Φοβάσαι πως η Λεπέν θα γίνει η επόμενη πρόεδρος της Γαλλίας; Τι θα κάνεις τότε; Θα …«αυτοεξοριστείς»;

Όχι, δεν πιστεύω ότι πρέπει να φεύγεις από μια χώρα, όταν τα πράγματα πάνε στραβά. Εκτός αν πρόκειται για μια δικτατορία σαν της Ελλάδας και σε φυλακίζουν, σε βασανίζουν, για πολιτικούς λόγους. Νομίζω ότι πρέπει να μένεις και παλεύεις με τα όπλα που διαθέτεις. Πιστεύω πάντως πως αν η Λεπέν γίνει πρόεδρος, αυτό θα είναι καταστροφικό για τις τέχνες. Θα είναι καταστροφικό για τα πάντα, φυσικά.

Και γι' αυτό θεωρώ υπεύθυνη την Αριστερά σε όλη την Ευρώπη. Η Αριστερά δεν ήξερε πώς να κερδίσει τους νέους. Και στην Ελλάδα, γαμώτο, η Αριστερά πρόδωσε τον κόσμο. Γιατί στην Ελλάδα, την πίστεψα, κι ας μην πιστεύω στην πολιτική. Στην Ισπανία δεν τα πάνε άσχημα. Αλλά στην Ελλάδα, πραγματικά, υπήρξε μια στιγμή που θα μπορούσαν όντως να δημιουργήσουν ένα πρότυπο για την Ευρώπη και τα έκαναν θάλασσα.

• Πού βρίσκεις την ελπίδα σε ένα τόσο ζοφερό διεθνές πλαίσιο; Δεν είναι μόνο η Γαλλία ή η Ελλάδα…

Ειλικρινά, η διεθνής κατάσταση είναι απαίσια. Αλλά βρίσκω ελπίδα - είναι κάπως λυπηρό ως έννοια - στο πλαίσιο της λογικής μιας «φυλής» ή κλειστής ομάδας. Όντας με την οικογένειά μου, με την κόρη μου, με τη μητέρα μου, με την κοπέλα μου, με τη «φυλή» μου, τους φίλους μου. Όταν γυρίζω ταινίες με την ομάδα μου, αντί να βλέπω τον κόσμο σε τεράστια κλίμακα - όπως κάνουν όλοι - σκέφτομαι: ας είσαι τουλάχιστον καλός άνθρωπος μέσα στη «φυλή» σου.

Εκεί μέσα βλέπω ελπίδα, σε μικρότερη κλίμακα, πράγμα λυπηρό, γιατί δεν τρέφω κάποια ελπίδα οικουμενικού χαρακτήρα. Η ελπίδα μου περιορίζεται στην μικροκλίμακα ενός πολύ στενού κύκλου.

*Η «Θυσία» του Ρομαίν Γαβρά, μια παραγωγή της Heretic, έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στο Φεστιβάλ του Τορόντο. Στις ελληνικές αίθουσες βγαίνει την Πέμπτη (16/10), από την Rosebud .21

Διαβάστε ακόμη

Romain Gavras στο ethnos.gr: «Σε οτιδήποτε κάνω υπάρχει το ελληνικό DNA»

Σε απόγνωση οι αρτοποιοί: «Βροχή» τα λουκέτα - Ορατός ο κίνδυνος αυξήσεων στο ψωμί

Η σύγκρουση Baby Boomers και Gen Z στη Γαλλία: Πώς το κόστος των συντάξεων «ευθύνεται» για τις μαθητικές διαμαρτυρίες

Χατζηβασιλείου: Η επίσκεψη Ρούμπιο αποτελεί γεωπολιτική ψήφο εμπιστοσύνης στην Ελλάδα