Από τον Dr Jekyll στον Τζακ τον Αντεροβγάλτη: Όταν η μυθοπλασία επηρέασε τις αστυνομικές έρευνες

Σε μία εποχή που οι μάγισσες είχαν φύγει από το προσκήνιο, στις γειτονιές τις Βρετανίας κυριαρχούσαν οι αστυνομικές ιστορίες. Ανεξιχνίαστες δολοφονίες, θανατηφρόρα κουτσομπολιά, παιδική πορνεία ήταν φαινόμενο καθημερινό. Κάπου ανάμεσα σε αυτά, ήρθε η ιστορία του Τζακ του Αντεροβγάλτη. Πέντε γυναίκες δολοφονήθηκαν στο Λονδίνο του 1888 και ο δράστης παρέμεινε ασύλληπτος, δημιουργώντας μύθους γύρω από το όνομά του. Το ζήτημα ωστόσο είναι: ποιος τους δημιούργησε;

Στις 9 Νοεμβρίου 1888, το πέμπτο και τελευταίο θύμα του Τζακ του Αντεροβγάλτη δολοφονήθηκε στο ανατολικό Λονδίνο. Εκείνη την εποχή στο Lyceum Theatre του Λονδίνου παιζόταν μια αμερικανική παραγωγή του The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde – και ο διευθυντής του θεάτρου ήταν ο Μπραμ Στόκερ, ο οποίος ετοιμαζόταν να ξεκινήσει τη συγγραφή του Dracula. Ένα χρόνο νωρίτερα, τον Δεκέμβριο του 1887, ο Σέρλοκ Χολμς του Άρθουρ Κόναν Ντόυλ είχε κάνει την πρώτη του εμφάνιση. Ήταν στο πλαίσιο αυτής της πυρετώδους συλλογικής φαντασίας που μια σειρά από άγριες δολοφονίες θα περνούσε από το ιστορικό γεγονός στη σφαίρα του θρύλου.

Έναν αιώνα αργότερα, το 1988, το BBC επανεξέτασε τους αρχικούς φακέλους της αστυνομίας και του υπουργείου Εσωτερικών, θέτοντας το ερώτημα εάν ο θρύλος είχε καλύψει την πραγματική ταυτότητα του δολοφόνου.

Η δολοφονική δράση του Τζακ του Αντεροβγάλτη συνεχίζει να γοητεύει, εν μέρει επειδή ο δράστης δεν ταυτοποιήθηκε ποτέ, με τα εγκλήματά του να μένουν ανεξιχνίαστα, αλλά και λόγω της αχαλίνωτης μυθοπλασίας που χαρακτηρίζει την βικτωριανή εποχή και ένα συγκεκριμένο μαχητικό εκδότη. 

Σε μια κριτική της γοτθικής νουβέλας Dr Jekyll and Mr Hyde του 1886 σε μια εφημερίδα του Λονδίνου, την Pall Mall Gazette, ένας κριτικός έγραψε: «Ξύσε τον Τζον Μπουλ και θα βρεις έναν αρχαίο Βρετανό που απολαμβάνει το αίμα, που λατρεύει να βουτάει βαθιά στον φόνο και καταβροχθίζει τις λεπτομέρειες ενός απαγχονισμού». Η Gazette επαίνεσε επίσης τη θεατρική εκδοχή του βιβλίου, που άνοιξε τον Αύγουστο του 1888, τονίζοντας σκηνές όπου ο Χάιντ επιτίθεται σε γυναίκες.

«Ήταν σχεδόν προφητικό», δήλωσε στο BBC το 1988 ο Κρίστοφερ Φρέιλινγκ, καθηγητής πολιτισμικής ιστορίας στο Royal College of Art. «Μέσα σε τρεις εβδομάδες, η Gazette έγραφε για έναν κ. Χάιντ που παραμόνευε στο Ίστ Εντ. Ο Τζακ ο Αντεροβγάλτης του Ουάιττσαπελ και ο Dr Jekyll and Mr Hyde, ο Spring-heeled Jack –και όλοι οι έμποροι της απειλής που κατοικούσαν στα Penny Dreadfuls και τα βικτοριανά μελοδράματα– είχαν γίνει αναπόσπαστα συνυφασμένοι».

Ο ηθοποιός Ρίτσαρντ Μάνσφιλντ, ο οποίος είχε μεταφέρει το θεατρικό έργο από τις ΗΠΑ στο Λονδίνο, ήταν τόσο πειστικός στην απεικόνιση των διπλών πρωταγωνιστικών ρόλων που θεατής επικοινώνησε με την αστυνομία υποστηρίζοντας πως ο ηθοποιός είναι ο δράστης. Ο Μάνσφιλντ προσπάθησε να ανακτήσει την υποστήριξη του κοινού οργανώνοντας φιλανθρωπικές παραστάσεις κωμωδιών, και δημοσιογράφος έγραψε: «Δεν υπάρχει διάθεση στο Λονδίνο αυτή τη στιγμή για φρίκη στη σκηνή. Υπάρχουν αρκετά για να μας κάνουν να ανατριχιάζουμε έξω στους δρόμους».

Φτωχές κόρες του λαού παγιδεύτηκαν για τη σεξουαλική τέρψη κυρίων της ανώτερης τάξης – Καθηγήτρια Τζούντιθ Ουάλκοβιτς

Τον Οκτώβριο, η Gazette δημοσίευσε μια επιστολή υποστηρίζοντας ότι το θεατρικό έργο είχε επηρεάσει τον Τζακ τον Αντεροβγάλτη. Ωστόσο, ο τρόπος που χειρίστηκε η ίδια τις δολοφονίες μετά ήταν ίσως υπεύθυνος για το τι συνέβη στη συνέχεια, καθώς ισχυρίστηκε πως η ιστορία του Τζακ του Αντεροβγάλτη αναπτύχθηκε στις λέσχες κυριών του δυτικού Λονδίνου, σε αντίθεση με όσα υποστήριξε ο Φρέιλινγκ πως προέρχεται από τις φτωχογειτονιές του δυτικού Λονδίνου.

Και ήταν η ίδια η Gazette που ήταν εν μέρει υπεύθυνη για τη δημοσιότητα που έλαβε η υπόθεση. Ο εκδότης της Ουίλιαμ Τόμας Στεντ πειραματιζόταν με ένα νέο εντυπωσιοθηρικό στυλ, το οποίο θα γινόταν γνωστό ως ταμπλόιντ δημοσιογραφία. Φιλελεύθερος με ισχυρές ιδέες για μεταρρυθμίσεις, είχε επίσης αναπτύξει κακία κατά του αρχηγού της αστυνομίας, Σερ Τσαρλς Ουόρεν, αφού θεωρούσε πως είχε διατάξει να χρησιμοποιηθεί υπέρμετρη βία κατά πολιτών που διαδήλωναν.

Ένας αριστοκράτης, ένας γιατρός ή ένας μετανάστης;

Όταν έγινε ο πρώτος φόνος, στις 31 Αυγούστου 1888, οι εφημερίδες του Λονδίνου, με επικεφαλής τη Gazette, άρχισαν να συνδέουν την ιστορία με μια σειρά από ηθικά και κοινωνικά ζητήματα της εποχής.

Στις 10 Σεπτεμβρίου, η Gazette υπέδειξε ότι ο δολοφόνος θα μπορούσε να είναι ένας παρακμιακός αριστοκράτης. «Υπάρχουν αρκετοί λόγοι για τους οποίους οι σύγχρονοί του σχολιαστές… φαντάζονται τον Τζακ τον Αντεροβγάλτη ως τζέντλεμαν», δήλωσε στο BBC η καθηγήτρια Τζούντιθ Ουάλκοβιτς, συγγραφέας του City of Dreadful Delight: Narratives of Sexual Danger in Late-Victorian London.

«Για τουλάχιστον 20 χρόνια, υπήρχε ένταση γύρω από το ζήτημα της πορνείας, προερχόμενη πρώτα από ηθικούς μεταρρυθμιστές της μεσαίας τάξης και φεμινίστριες ακτιβίστριες… και στη συνέχεια κλιμακώθηκε από μια αποκάλυψη εφημερίδας σχετικά με την παιδική πορνεία από τον Στεντ, στην οποία ο Στεντ τεκμηρίωνε πώς φτωχές κόρες του λαού παγιδεύονταν για τη σεξουαλική τέρψη κυρίων της ανώτερης τάξης».

Κάθε ένα από τα θύματα του Αντεροβγάλτη είχε αναγκαστεί να οδηγηθεί στην πορνεία λόγω φτώχειας. Ο εκδότης – ο οποίος πέθανε το 1912 στο ναυάγιο του Τιτανικού – χρησιμοποίησε τις δολοφονίες ως ευκαιρία για να αναδείξει ζητήματα που χρειαζόταν μεταρρύθμιση. Του παρείχαν επίσης την ευκαιρία να επιτίθεται στον Ουόρεν όσο συχνότερα μπορούσε, κατηγορώντας τον ως ανεπαρκή στην προσπάθειά του να βρει τον δολοφόνο.

Ο Τύπος άρχισε να εικάζει ότι, λόγω του τρόπου με τον οποίο χρησιμοποιήθηκε το μαχαίρι στα θύματα, ο δολοφόνος μπορεί να ήταν γιατρός. 

«Οι δολοφονίες μετατράπηκαν σε μυθοπλασία εκείνο το φθινόπωρο, σε ένα είδος ηθικοπλαστικού θεατρικού έργου που ακόμα προκαλεί εντυπώσεις », δήλωσε ο Φρέιλινγκ.

Ο πρώτος ύποπτος που κατονομάστηκε από τον αρχηγό της Scotland Yard Σερ Μέλβιλ Μακνάγκτεν ήταν ο Μόνταγκιου Ντρούιτ, ένας δικηγόρος τον οποίο ο ντετέκτιβ θεωρούσε και γιατρό. Ωστόσο, το πτώμα του βρέθηκε στον ποταμό Τάμεση τον Δεκέμβριο του 1888, λίγο μετά την τελευταία δολοφονία. Ο δεύτερος ήταν ο κουρέας Άαρον Κοσμίνσκι, ένας Πολωνοεβραίος μετανάστης, ο οποίος πέθανε σε ψυχιατρικό άσυλο το 1899. Και ο τρίτος ήταν ο Μίχαηλ Όστρογκ, ένας Ρώσος γιατρός και πρώην κατάδικος.

«Αυτοί είναι οι μόνοι τρεις ύποπτοι που συνελήφθησαν και κατονομάστηκαν σε όλο τον αστυνομικό φάκελο, όμως αφού δεν υπήρξαν στοιχεία, αφέθηκαν ελεύθεροι», δήλωσε ο Φρέιλινγκ. «Σκεφτείτε τι έγινε με όλους αυτούς τους πλούσιους, τους ξένους και τους γιατρούς που αναφέρθηκαν από τον Τύπο το 1888. Είναι πράγματι αυτό μελετημένο συμπέρασμα μιας υπόθεσης ή είναι απλά κουτσομπολιά των λεσχών; Και ήταν η αστυνομία τόσο δεμένη με τη μυθολογία του 1888 που έψαχνε κι αυτή για χαρακτήρες από Penny Dreadfuls και βικτοριανά μελοδράματα;»

Εν ολίγοις, υποστήριξε ο Φρέιλινγκ, όποιος προσπαθεί να ανακαλύψει την ταυτότητα του Τζακ του Αντεροβγάλτη μπορεί να κοιτάζει προς τη λάθος κατεύθυνση. Και το ίδιο ισχύει για τους Ripperologists έκτοτε. «Θέλουμε να αποδείξουμε ότι ο Αντεροβγάλτης ήταν ένας παρακμιακός αριστοκράτης ή ένας μποέμ καλλιτέχνης ή ένας ομοφυλόφιλος ή ένας μετανάστης ή ένας τρελός», δήλωσε. Στην πραγματικότητα, ο δολοφόνος μπορεί να μην ταίριαζε σε καμία από αυτές τις τακτοποιημένες, εντυπωσιοθηρικές κατηγορίες. Όποιος κι αν ήταν αυτός που δολοφόνησε αυτές τις πέντε γυναίκες, δεν ήταν «ο χαρακτήρας που εφηύρε ο Τύπος, η αστυνομία και η ύστερη βικτοριανή κοινωνία».

Διαβάστε ακόμη

Καλώδιο Ελλάδας - Κύπρου: Απέπλευσε το Abeille Marengo από το Ηράκλειο - Σε ποιες περιοχές θα κάνει έρευνες

Pizza Fan: Στο φως καταθέσεις σχεδόν 1,3 εκατ. ευρώ - Δεσμεύτηκαν πέντε ακίνητα

Κιτ έκτακτης ανάγκης 72 ωρών: Οι συστάσεις της ΕΕ για νερό, τρόφιμα, φακούς και μετρητά

Από τον Dr Jekyll στον Τζακ τον Αντεροβγάλτη: Όταν η μυθοπλασία επηρέασε τις αστυνομικές έρευνες