Γιατί το Ιράν χάνει το ισχυρότερο διαπραγματευτικό του χαρτί στα Στενά του Ορμούζ

Το Ιράν μπορεί να εμφανίζεται ως ο νικητής της σύγκρουσης με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, καθώς άντεξε τους βομβαρδισμούς, διατήρησε το καθεστώς του στην εξουσία και εξακολουθεί να απειλεί τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.

Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του CNN, η εικόνα αυτή ενδέχεται να είναι παραπλανητική. Όπως γράφει ο Μπρετ ΜακΓκερκ, αναλυτής διεθνών υποθέσεων, ο οποίος έχει διατελέσει σε ανώτερες θέσεις στον τομέα της εθνικής ασφάλειας επί των προεδριών Τζορτζ Μπους, Μπαράκ Ομπάμα, Ντόναλντ Τραμπ και Τζο Μπάιντεν, η ισορροπία ισχύος στη σύγκρουση αλλάζει πλέον υπέρ της Ουάσιγκτον.

«Κλειδί» τα Στενά του Ορμούζ

Για μήνες, η δυνατότητα του Ιράν να απειλεί τη διέλευση εμπορικών πλοίων αποτελούσε ένα από τα ισχυρότερα διαπραγματευτικά του χαρτιά. Όμως, καθώς οι ΗΠΑ ενισχύουν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και πιέζουν τις εξαγωγές πετρελαίου, η Τεχεράνη κινδυνεύει να χάσει ακριβώς αυτό το πλεονέκτημα.

Η επικρατούσα άποψη μέχρι σήμερα ήταν ότι το Ιράν είχε ουσιαστικά κερδίσει τον πόλεμο. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ βομβάρδισαν επί εβδομάδες ιρανικούς στόχους, προκαλώντας τεράστιες καταστροφές και απαιτώντας σημαντικές παραχωρήσεις. Η Τεχεράνη, όμως, δεν παραδόθηκε. Η κυβέρνηση παραμένει στην εξουσία, οι ιρανικοί πύραυλοι εξακολουθούν να αποτελούν απειλή για την περιοχή και το Ιράν διατηρεί τη δυνατότητα να διαταράξει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.

Τα Στενά αποτελούν κρίσιμη ενεργειακή αρτηρία και μια παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να προκαλέσει νέα άνοδο στις τιμές της ενέργειας, πλήττοντας την αμερικανική οικονομία και τις παγκόσμιες αγορές. Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε προειδοποιήσει μάλιστα ότι ένα παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών θα μπορούσε να οδηγήσει σε παγκόσμια ύφεση.

Το CNN ωστόσο, τονίζει ότι η εκτίμηση πως το Ιράν έχει κερδίσει μπορεί να ήταν πρόωρη. «Οι πόλεμοι είναι αναμετρήσεις ισχύος και αντοχής», σημειώνει, υποστηρίζοντας ότι η αναμέτρηση έχει πλέον εισέλθει σε μια διαφορετική φάση.

Η «τέταρτη πράξη» του πολέμου

Ο αναλυτής χωρίζει την εξάμηνη σύγκρουση σε τέσσερις φάσεις. Η πρώτη ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου με μαζικές αεροπορικές επιδρομές και διήρκεσε έξι εβδομάδες.

Η δεύτερη άρχισε με την κατάπαυση του πυρός στις 7 Απριλίου και τις διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν, οι οποίες κατέληξαν στην υπογραφή μνημονίου κατανόησης στις 17 Ιουνίου από τον Τραμπ και τον Ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν.

Η τρίτη φάση ξεκίνησε λίγες εβδομάδες αργότερα, όταν η Τεχεράνη επέστρεψε στις επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ, προκαλώντας νέο κύκλο στρατιωτικών αντιποίνων.

Εκείνη την περίοδο, οι ΗΠΑ έμοιαζαν να έχουν περιορισμένες επιλογές. Ενισχύθηκαν μάλιστα οι φωνές που υποστήριζαν ότι η Ουάσιγκτον θα έπρεπε ουσιαστικά να αποδεχθεί τον έλεγχο των Στενών από το Ιράν.

Σύμφωνα με τον ΜακΓκερκ, όμως, η εικόνα άλλαξε από τα μέσα Ιουλίου.

Οι ΗΠΑ επανέφεραν τον στρατιωτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και τις κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο. Παράλληλα, οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις επιχείρησαν να διασφαλίσουν τους θαλάσσιους διαύλους και να προστατεύσουν τα εμπορικά πλοία που διέρχονται από τα Στενά.

Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με την ανάλυση, είναι ένας αποτελεσματικός περιορισμός των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου, την ώρα που η παγκόσμια ναυτιλιακή κίνηση ανακάμπτει και οι τιμές της ενέργειας παραμένουν σχετικά σταθερές.

Το Bloomberg ανέφερε αυτή την εβδομάδα ότι οι ροές πετρελαίου μέσω των Στενών έχουν ανακάμψει περίπου στα δύο τρίτα των προπολεμικών επιπέδων.

Και αυτό, σύμφωνα με τον ΜακΓκερκ, σημαίνει ότι η πίεση μεταφέρεται πλέον στην Τεχεράνη.

Αν το Ιράν χάσει τη δυνατότητα να χρησιμοποιεί τα Στενά ως μοχλό πίεσης, το σημαντικότερο διαπραγματευτικό του πλεονέκτημα θα αρχίσει να εξανεμίζεται.

Η οικονομία του Ιράν στο επίκεντρο

Το Ιράν μπήκε στον πόλεμο ήδη αποδυναμωμένο από χρόνια κυρώσεων και οικονομικής κακοδιαχείρισης. Σήμερα η κατάσταση είναι ακόμη δυσκολότερη. Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η ιρανική οικονομία αναμένεται να συρρικνωθεί περισσότερο από 5% φέτος, ενώ ο πληθωρισμός πλησιάζει το 70%.

Το ιρανικό νόμισμα έχει υποχωρήσει σημαντικά, οι τιμές των βασικών αγαθών έχουν εκτοξευθεί και, σύμφωνα με αξιωματούχο του υπουργείου Εργασίας, περισσότερο από ένα εκατομμύριο θέσεις εργασίας χάθηκαν μόνο κατά τους τρεις πρώτους μήνες του πολέμου. Για τον ΜακΓκερκ, αυτά τα στοιχεία είναι καθοριστικής σημασίας.

Η ικανότητα της Τεχεράνης να συνεχίσει τον πόλεμο δεν εξαρτάται μόνο από τους πυραύλους που διαθέτει. Εξαρτάται και από την οικονομική δυνατότητα του καθεστώτος να διατηρήσει την εξουσία του.

Πριν από τον πόλεμο, άλλωστε, η ιρανική κυβέρνηση αντιμετώπιζε ήδη έντονη λαϊκή δυσαρέσκεια λόγω της καταστολής και της οικονομικής κρίσης.

Η πρώτη φάση του πολέμου, κατά την οποία εξουδετερώθηκαν πολλά από τα ηγετικά στελέχη του Ιράν, δεν οδήγησε στην κατάρρευση του καθεστώτος. Αντίθετα, ενίσχυσε τους Φρουρούς της Επανάστασης και συνοδεύτηκε από ακόμη σκληρότερη καταστολή.

Οι Φρουροί, όμως, χρειάζονται οικονομικούς πόρους για να διατηρούν τον έλεγχο μέσω της ισχύος.

Και εδώ βρίσκεται, σύμφωνα με τον αναλυτή, η σημασία της τέταρτης φάσης. Ο οικονομικός και στρατιωτικός αποκλεισμός είναι μια πίεση που το Ιράν δεν έχει αντιμετωπίσει με αυτή τη μορφή στο παρελθόν.

Για πρώτη φορά από την Ιρανική Επανάσταση του 1979, η Τεχεράνη βρίσκεται αντιμέτωπη με περιορισμό της πρόσβασης στην οικονομική της αρτηρία μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Ποια είναι η διέξοδος για την Τεχεράνη

Κατά τον ΜακΓκερκ, η διέξοδος είναι θεωρητικά απλή. Το Ιράν θα πρέπει να σταματήσει να απειλεί τα εμπορικά πλοία στα Στενά και να εγκαταλείψει ό,τι έχει απομείνει από το σε μεγάλο βαθμό κατεστραμμένο πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου.

Αυτή είναι μια συμφωνία που ο Τραμπ θα μπορούσε να αποδεχθεί. Για τους Φρουρούς της Επανάστασης, όμως, μια τέτοια υποχώρηση θα μπορούσε να εκληφθεί ως ένδειξη αδυναμίας και να απειλήσει την ίδια τη βάση της εξουσίας τους.

Έτσι, η Τεχεράνη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δύσκολο δίλημμα: να υποχωρήσει και να εμφανιστεί αδύναμη ή να συνεχίσει την αντιπαράθεση και να δει την οικονομική πίεση να εντείνεται.

Τα «χαρτιά» που απομένουν στο Ιράν

Το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει επιλογές.Μπορεί να επιχειρήσει να κλιμακώσει εκ νέου τις επιθέσεις εναντίον της ναυτιλίας στα Στενά, να πλήξει ενεργειακές υποδομές των κρατών του Κόλπου ή να χρησιμοποιήσει τους Χούθι στην Υεμένη για να απειλήσει την εμπορική κίνηση στην Ερυθρά Θάλασσα.

Όμως, σύμφωνα με τον ΜακΓκερκ, αυτές οι τακτικές έχουν ήδη δοκιμαστεί και δεν έχουν πετύχει τον βασικό στρατηγικό τους στόχο, δηλαδή να αναγκάσουν τον Τραμπ να υποχωρήσει.

Τα κράτη του Κόλπου μπορεί να είναι δυσαρεστημένα από τον πόλεμο, αλλά τα περισσότερα δεν είναι διατεθειμένα να υποκύψουν στις απαιτήσεις της Τεχεράνης για τα Στενά.

Παράλληλα, οι προσπάθειες του Ιράν να εμποδίσει τη ναυσιπλοΐα με drones και νάρκες αποτυγχάνουν πλέον.

Ο κίνδυνος μιας νέας ιρανικής κλιμάκωσης δεν πρέπει, επομένως, να υποτιμηθεί. Ωστόσο, εκτιμά ο αναλυτής, είναι πιθανό να μην αρκεί πλέον για να ανατρέψει την αυξανόμενη οικονομική πίεση.

Το σημείο στο οποίο όλοι λυγίζουν

Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι δεν πρόκειται να εγκαταλείψει ούτε το πυρηνικό της πρόγραμμα ούτε τα Στενά του Ορμούζ, ενώ δεν προτίθεται να εγκαταλείψει τους συμμάχους και τους ένοπλους πληρεξουσίους της στην περιοχή.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί υποστήριξε πρόσφατα ότι ο αποκλεισμός και οι κυρώσεις είναι «καταδικασμένα να αποτύχουν», όπως απέτυχαν, σύμφωνα με τον ίδιο, και προηγούμενες προσπάθειες να αλλάξει η ιρανική πολιτική.

Ο ΜακΓκερκ δηλώνει ότι έχει ακούσει το ίδιο επιχείρημα και στο παρελθόν, τόσο για το ISIS όσο και για τη Χαμάς. Η εκτίμησή του είναι ότι κάθε πλευρά έχει ένα σημείο στο οποίο λυγίζει.

Το Ιράν μπορεί να πίστευε ότι είχε βρει το σημείο στο οποίο θα υποχωρούσε ο Τραμπ. Ίσως τώρα ο Αμερικανός πρόεδρος να βρει το δικό του σημείο πίεσης στην Τεχεράνη. «Είναι πολύ νωρίς για να πούμε», καταλήγει.

Μια σύγκρουση που δεν τελειώνει εδώ

Η αντιπαράθεση ΗΠΑ-Ιράν μπορεί να συνεχιστεί, με τη μία ή την άλλη μορφή, μέχρι το τέλος της προεδρίας Τραμπ και ακόμη παραπέρα.

Άλλωστε, διαρκεί σχεδόν πέντε δεκαετίες. Ο ΜακΓκερκ υποστηρίζει ότι οι προηγούμενες φάσεις του πολέμου χαρακτηρίστηκαν από αμερικανικής πλευράς από μεταβαλλόμενους και ασαφείς στόχους, απότομες αλλαγές στρατηγικής και αντιφατικές δηλώσεις. Η τέταρτη φάση, όμως, είναι διαφορετική.

Ο αμερικανικός στρατός έχει πλέον έναν σαφή στόχο: όπως τον περιέγραψε αυτή την εβδομάδα ο διοικητής της CENTCOM, ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, να επιβάλει τον αποκλεισμό του Ιράν και να διασφαλίσει την εμπορική ναυσιπλοΐα.

Και, σύμφωνα με τον ΜακΓκερκ, ο πολιτικός στόχος της Ουάσιγκτον θα πρέπει να είναι εξίσου ξεκάθαρος:

Το Ιράν πρέπει να εγκαταλείψει τις αξιώσεις του στα Στενά του Ορμούζ και να τερματίσει το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου.

Μέχρι να συμβεί αυτό, αυτή θα είναι η νέα πραγματικότητα. Και, ίσως για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου, η νέα αυτή ισορροπία ευνοεί την Ουάσιγκτον και όχι την Τεχεράνη.

Διαβάστε ακόμη

Κυψέλη: Εξελίξεις στο θρίλερ με το νεκρό βρέφος - Έρευνα της ΕΛΑΣ σε διαμέρισμα όπου ζούσε η οικογένεια για χρόνια

«Το νησί Χαργκ ανατινάζεται»: Η AI ανάρτηση Τραμπ κατά του Ιράν και η νέα κλιμάκωση

«Θέλουμε απλά μια αξιοπρεπή ζωή»: Εγκλωβισμένες στη Θέουτα δεκάδες ανήλικες από το Μαρόκο - Τα γράμματά τους

«Μου αρέσει ο Κολοκυθάς, είναι πολύ συμπαθητικός»: Η Ανθή Βούλγαρη τον αναζητά για… καφέ