Τα... Στενά της Έριδος: Πόσο νομικά και στρατιωτικά είναι εφικτό να ανακυρηχθεί το Ορμούζ «αμερικανικό έδαφος»

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε την Παρασκευή (14/8) ότι «πολύ σύντομα» θα ανακηρύξει τα Στενά του Ορμούζ αμερικανικό έδαφος, την ώρα που το καθεστώς του θαλάσσιου περάσματος - ενός παγκόσμιου στρατηγικού «σημείου συμφόρησης», μέσω του οποίου διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου - παραμένει αντικείμενο στρατιωτικής και διπλωματικής αντιπαράθεσης.

Το Ιράν απάντησε, χαρακτηρίζοντας τις απειλές του Τραμπ «ανοησίες», καθώς το μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψαν οι δύο πλευρές τον Ιούνιο έληξε την Κυριακή (16/8).

Σύμφωνα με το Al Jazeera, η Τεχεράνη έχει αποκλείσει τη διέλευση από τα Στενά, χρησιμοποιώντας την ως μοχλό πίεσης και ως ένα παγκόσμιο «κουμπί» που θα μπορούσε να πλήξει την οικονομία, ενώ η Ουάσινγκτον έχει διατηρήσει ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, προκαλώντας περαιτέρω ασφυξία στην ιρανική οικονομία.

Σε αυτό το εμφανές παιχνίδι του «ποιος θα υποχωρήσει πρώτος» - αν και ο Τραμπ λέει ότι η διαπραγμάτευση με το Ιράν «είναι σαν το σκάκι» - η στρατιωτική ρητορική του Αμερικανού προέδρου ακολουθεί επίσης ένα μοτίβο καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου. Σε πολλές περιπτώσεις έχει απειλήσει ότι θα επιτεθεί στο Ιράν, για να κάνει πίσω την τελευταία στιγμή.

Τι μπορεί, λοιπόν, να σημαίνει η δήλωση του Τραμπ και κατά πόσο μπορούν πράγματι οι ΗΠΑ να ανακηρύξουν τα Στενά του Ορμούζ αμερικανικό έδαφος;

Τι έχει δηλώσει ο Τραμπ

«Αφού ολοκληρώσουμε την ήττα του Ιράν, το οποίο ηττάται πολύ άσχημα, πολύ σύντομα θα ανακηρύξω ότι τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έδαφος των Ηνωμένων Πολιτειών», δήλωσε ο Τραμπ κατά τη διάρκεια ομιλίας του σε αστυνομική ακαδημία στη Νέα Υόρκη. Αναφερόμενος στον ναυτικό αποκλεισμό, ο Τραμπ προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, υποστηρίζοντας ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι ήδη αμερικανικό έδαφος. «Ουσιαστικά, αυτό είναι», πρόσθεσε. «Έχουμε τον αποκλεισμό. Κανένα πλοίο δεν περνάει, εκτός αν το θέλουμε εμείς», είπε.

Το Ιράν υποστηρίζει ότι ελέγχει τη θαλάσσια οδό. Παρά τους αμερικανικούς ισχυρισμούς, ωστόσο, ορισμένα πλοία έχουν συνεχίσει να διέρχονται από τα Στενά παρά τον αποκλεισμό, σύμφωνα με δεδομένα θαλάσσιας ναυσιπλοΐας. «Είναι σαφές ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ, με το χαμόγελο που είχε όταν το είπε, δεν φαίνεται να παίρνει ούτε ο ίδιος ιδιαίτερα στα σοβαρά αυτή τη δήλωση», ανέφερε η ανταποκρίτρια του Al Jazeera, Κίμπερλι Χάλκετ, από την Ουάσινγκτον.

«Πρόκειται για χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν. Αυτό που αρέσκεται να κάνει ο πρόεδρος των ΗΠΑ είναι να προκαλεί τους αντιπάλους του και, σε αυτή την περίπτωση, το Ιράν», πρόσθεσε. «Αυτό που πρέπει, ωστόσο, να επισημάνουμε είναι ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ δεν υποχωρεί από την άποψή του πως υπάρχει σε ισχύ ναυτικός αποκλεισμός των Ηνωμένων Πολιτειών στα Στενά του Ορμούζ και ότι αυτός συνεχίζεται».

Πώς αντέδρασε το Ιράν

Αρκετοί Ιρανοί αξιωματούχοι αντέδρασαν έντονα στις δηλώσεις του Τραμπ. Ο επικεφαλής της ιρανικής Δικαιοσύνης χρησιμοποίησε ιδιαίτερα σκληρή ρητορική, χαρακτηρίζοντας τον Αμερικανό πρόεδρο εγκληματία και «μυαλό κουκούτσι», ενώ χαρακτήρισε τις δηλώσεις του «ανοησίες» και τόνισε ότι τα Στενά του Ορμούζ ανήκουν στο Ιράν.

Ο Καζέμ Γαριμπαμπαντί, αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, απάντησε επίσης: «Τα Στενά του Ορμούζ δεν μπορούν να καταληφθούν μέσω ενός tweet, ούτε με ένα αεροπλανοφόρο, ούτε με την έκδοση μιας διαταγής, ούτε με μια προεκλογική ομιλία». «Τα Στενά του Ορμούζ ήταν ιρανικά, είναι ιρανικά και θα παραμείνουν ιρανικά. Τα Στενά θα κλείνουν και θα ανοίγουν μόνο υπό τη διοίκηση του Ιράν και, όσο δεν αποδέχεστε την πραγματικότητα της ήττας σας και δεν εγκαταλείπετε τις φαντασιώσεις σας, το Ιράν θα συνεχίσει να επιβάλλει τον αποκλεισμό», πρόσθεσε.

Την ίδια ώρα, το Ιράν διεξάγει συνομιλίες με το Ομάν, τη μοναδική άλλη χώρα που διαθέτει ακτές στα Στενά, με στόχο την επίτευξη συμφωνίας για τη διαχείριση της θαλάσσιας κυκλοφορίας. Ο υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, σε δηλώσεις του που μετέδωσε το Ιρανικό Φοιτητικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ISNA), δήλωσε ότι οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Τεχεράνης και Μουσκάτ «ενδέχεται σύντομα να καταλήξουν σε αποτέλεσμα».

Η επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού, ωστόσο, αποτελεί ξεχωριστό ζήτημα, είπε ο Αραγτσί, υποστηρίζοντας ότι η Ουάσινγκτον πρέπει να τηρήσει τις δεσμεύσεις που περιλαμβάνονται στο μνημόνιο κατανόησης του Ιουνίου, μεταξύ άλλων την άρση του ναυτικού αποκλεισμού και των κυρώσεων κατά του Ιράν. Αυτή είναι η νέα θέση του Ιράν για τον συνεχιζόμενο πόλεμο: η Τεχεράνη ζητά πλέον αυτές τις αμερικανικές παραχωρήσεις προκειμένου να ανοίξει ξανά τα Στενά, ενώ αρχικά τις είχε θέσει ως προϋποθέσεις για τον τερματισμό του πολέμου.

Είναι πρακτικά εφικτός ο ισχυρισμός του Τραμπ;

Καταρχάς, η κυριαρχία επί μιας περιοχής δεν αλλάζει χέρια μέσω μιας μονομερούς προεδρικής διακήρυξης. Για παράδειγμα, ο Τραμπ είχε προηγουμένως απειλήσει ότι θα στείλει Αμερικανούς στρατιώτες στο νησί Χαργκ του Ιράν, προκειμένου να καταλάβει τον σημαντικό κόμβο εξαγωγών πετρελαίου της χώρας στον Περσικό Κόλπο. Η Τεχεράνη απάντησε τότε ότι οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) θα τους περίμεναν «με το δάχτυλο στη σκανδάλη». Ο Τραμπ είχε επίσης απειλήσει στο παρελθόν ότι θα καταλάβει τη Γροιλανδία, αυτόνομη περιοχή της Δανίας.

Ο Μπρους Φέιν, πρώην αναπληρωτής γενικός εισαγγελέας επί προεδρίας Ρόναλντ Ρίγκαν, υποστηρίζει ότι ο Τραμπ δεν έχει συνταγματικά την εξουσία να προσαρτήσει μόνος του μια περιοχή. «Για την προσάρτηση εδάφους απαιτείται συνταγματικά μια συνθήκη που θα επικυρωθεί από τη Γερουσία ή ένας νόμος του Κογκρέσου, όπως συνέβη με την αγορά της Λουιζιάνα, την προσάρτηση της Χαβάης και τη διώρυγα του Παναμά, ή την απόκτηση του Πουέρτο Ρίκο και των Φιλιππίνων μετά τον Ισπανοαμερικανικό Πόλεμο». Σε περίπτωση που ο Τραμπ προχωρήσει στην προσάρτηση, ο Φέιν υποστηρίζει ότι αυτή θα συνιστούσε «έγκλημα επιθετικού πολέμου βάσει του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένου του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών».

Η Νάταλι Κλάιν, ειδική στο διεθνές δίκαιο και αναπληρώτρια κοσμήτορας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Νότιας Ουαλίας στο Σίδνεϊ, δήλωσε: «Ουσιαστικά, ο μόνος τρόπος με τον οποίο ο ισχυρισμός του Τραμπ θα μπορούσε να έχει κάποια βάση σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο θα ήταν εάν οι ΗΠΑ διεκδικούσαν τον έλεγχο των Στενών ως δύναμη κατοχής, ίσως αντίστοιχη με την εξουσία που άσκησαν οι ΗΠΑ στην Ιαπωνία αμέσως μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο». «Αλλά σε αυτό το σενάριο, οι ΗΠΑ θα έπρεπε να έχουν στρατιωτικό έλεγχο επί του Ιράν ή τουλάχιστον των παράκτιων περιοχών του».

Η πίεση στο εσωτερικό των ΗΠΑ

Ο πόλεμος του Τραμπ εναντίον του Ιράν είναι επίσης ιδιαίτερα αντιδημοφιλής στις ΗΠΑ, όπου ο πρόεδρος και οι Ρεπουμπλικάνοι προσπαθούν να υπερασπιστούν τις οριακές πλειοψηφίες τους στο Κογκρέσο ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Μόλις το 35% των Αμερικανών εγκρίνει τον πόλεμο, σύμφωνα με δημοσκόπηση των Reuters/Ipsos.

Αρκετά αμερικανικά μέσα ενημέρωσης έχουν μεταδώσει ότι η Ουάσινγκτον αντιμετωπίζει ελλείψεις σε πυρομαχικά, μεταξύ άλλων στα κρίσιμα αναχαιτιστικά των αντιπυραυλικών συστημάτων Patriot. Παράλληλα, οι τιμές της βενζίνης έχουν αυξηθεί και πλέον διαμορφώνονται κατά μέσο όρο σε περισσότερα από 4 δολάρια το γαλόνι - ένα σημαντικό ζήτημα για τους Αμερικανούς.

Την περασμένη εβδομάδα, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, δήλωσε ότι κορυφαία προτεραιότητα της κυβέρνησης Τραμπ στον πόλεμο είναι ο έλεγχος της αύξησης των τιμών της βενζίνης, ενώ δεύτερη προτεραιότητα είναι να εμποδιστεί το υποτιθέμενο «ράλι» του Ιράν για την απόκτηση πυρηνικού όπλου.

Η Τεχεράνη έχει επίσης επιτεθεί σε γειτονικές χώρες του Κόλπου, κινήσεις που, σύμφωνα με αναλυτές, αποσκοπούν στο να πιέσουν τις χώρες της περιοχής να οδηγήσουν την Ουάσινγκτον σε δύσκολη θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Ποιος έχει τελικά κυριαρχία στα Στενά του Ορμούζ

Ούτε το ίδιο το Ιράν απολαμβάνει απεριόριστη κυριαρχία επί του συνόλου των Στενών, βάσει του διεθνούς δικαίου και της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), αλλά μόνο σε ορισμένες παράκτιες περιοχές κοντά στα δικά του σύνορα. Η UNCLOS αναγνωρίζει την κυριαρχία των παράκτιων κρατών στα χωρικά τους ύδατα, αλλά περιορίζει τα χωρικά ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια (22 χιλιόμετρα) και προβλέπει ότι τα πλοία έχουν δικαίωμα διέλευσης, το οποίο «δεν πρέπει να παρεμποδίζεται».

Τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται σε διεθνή θαλάσσια περιοχή, ανάμεσα στις ακτές του Ιράν και του Ομάν. Στο στενότερο σημείο τους, τα Στενά έχουν πλάτος μόλις περίπου 21 ναυτικά μίλια (39 χιλιόμετρα). Αυτό σημαίνει ότι τα χωρικά ύδατα των δύο χωρών, που εκτείνονται έως τα 12 ναυτικά μίλια, αλληλεπικαλύπτονται σε όλο το πλάτος του περάσματος. Παρότι ούτε οι ΗΠΑ ούτε το Ιράν έχουν επικυρώσει την UNCLOS, οι κανόνες της Σύμβασης σχετικά με τα διεθνή θαλάσσια στενά θεωρούνται ευρέως μέρος του εθιμικού διεθνούς δικαίου.

Ο Πολ Μάσγκρεϊβ, αναπληρωτής καθηγητής Διακυβέρνησης στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν στο Κατάρ, εκτιμά ότι ο Τραμπ κάνει συνήθως τέτοιου είδους δηλώσεις κυρίως για να απευθυνθεί στο αμερικανικό κοινό και ιδιαίτερα στη βάση των υποστηρικτών του. Όπως πρόσθεσε, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι ο Τραμπ είναι προϊόν της αμερικανικής πραγματικότητας των τηλεοπτικών ριάλιτι και, σε τελική ανάλυση, είναι ένας «σόουμαν».

«Αυτός είναι ένας άνθρωπος που λέει μεγάλα λόγια. Σε ορισμένες περιπτώσεις πρέπει να τον παίρνεις στα σοβαρά, αλλά όχι κυριολεκτικά», προειδοποίησε ο Μάσγκρεϊβ. Ο Τραμπ δεν μπορεί να ληφθεί σοβαρά, ειδικά σε αυτή την περίπτωση, καθώς το να μετατρέψει τα Στενά σε αμερικανικό έδαφος είναι φυσικά και νομικά αδύνατο, υποστήριξε. Ωστόσο, οι δηλώσεις του δείχνουν ότι ο Τραμπ είναι αποφασισμένος να μην υποχωρήσει απέναντι στο Ιράν και να μην αποδεχθεί την ήττα στον πολύμηνο πόλεμο, πρόσθεσε.

Διαβάστε ακόμη

Ακρίβεια και ενοίκια κρατούν τους νέους στο πατρικό τους: Δεν περνούν στους εργαζόμενους οι αυξήσεις του κατώτατου μισθού

IRIS: Ποια ποσά «γλιτώνουν» τον φόρο και τι πρέπει να προσέξετε στις μεταφορές χρημάτων

Θρίλερ στον Άγιο Δημήτριο: Τα κρίσιμα ερωτήματα για τον νεκρό αστυνομικό - Στο «μικροσκόπιο» δεύτερο πρόσωπο

Αν η Meta χάσει αυτή τη δίκη, Instagram και Facebook αλλάζουν για πάντα