Forever War: Ο Τραμπ πληρώνει ακριβά έναν πόλεμο που ποτέ δεν εξήγησε γιατί ξεκίνησε

Η έλλειψη σχεδίου, η γραμμή της «έσχατης λύσης» που δεν τήρησε και ο εγκλωβισμός του σε μια κατάσταση όπου μόνο χάνει

🕛 χρόνος ανάγνωσης: 9 λεπτά ┋ 🗣️ Ανοικτό για σχολιασμό

Προσθέστε το ΕΘΝΟΣ στη Google

Δεν έχουν περάσει παρά λίγοι μήνες από την περίοδο που ο Ντόναλντ Τραμπ ζητούσε επιτακτικά να του απονεμηθεί το Νόμπελ Ειρήνης, υποστηρίζοντας ότι το άξιζε όσο κανείς άλλος έχοντας τερματίσει οκτώ πολέμους.

Και ακόμα λιγότεροι, από την αγανάκτησή του που η Ακαδημία δεν τον τίμησε με την επιλογή της. Σήμερα, ο ίδιος άνθρωπος, χρησιμοποιεί τον πόλεμο ως την πιο συνηθισμένη και δημοφιλή επιλογή του, για να πιέσει το Ιράν και να το εξαναγκάσει σε διαπραγματεύσεις με τους όρους που ο ίδιος θέλει να θέσει.

Η ενεργοποίηση της μεγαλύτερης στρατιωτικής μηχανής στην ιστορία αποτελεί τη σοβαρότερη ευθύνη ενός Αμερικανού προέδρου. Παρότι το Πεντάγωνο έχει περιορίσει τις δημόσιες πληροφορίες για τις αμερικανικές απώλειες και τις ζημιές στις εγκαταστάσεις του και τα δύο εξακολουθούν να αποτελούν πραγματικό κίνδυνο. Δεκάδες Ιρανοί έχουν σκοτωθεί από τότε που ξεκίνησε ο τελευταίος κύκλος επιθέσεων και αντεπιθέσεων, ενώ από τον Φεβρουάριο οι νεκροί ανέρχονται σε χιλιάδες, σύμφωνα με όσα αναφέρει το CNN που προσπαθεί να «διαβάσει» τις τελευταίες εξελίξεις.

Η περίπλοκη – αν όχι ανησυχητική – επιλογή

Η κανονικοποίηση της βίας θα έπρεπε από μόνη της να αποτελεί μια αδιαπραγμάτευτη κόκκινη γραμμή. Η επανέναρξη ή ακόμη και η απειλή χρήσης στρατιωτικής ισχύος δεν θα έπρεπε να εκφέρεται σαν μια απλή, επιπόλαιη δήλωση. Είναι αλήθεια ότι η ανατρεπτική προσέγγιση της κυβέρνησης Τραμπ μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να έχει απρόβλεπτα αλλά θετικά αποτελέσματα, ενώ η μέθοδός του είναι αναμφίβολα ασυνήθιστη.

Ωστόσο, καθώς γίνεται ολοένα και πιο εμφανές ότι το μνημόνιο κατανόησης έχει ουσιαστικά καταρρεύσει και η εκεχειρία που το συνόδευε δύσκολα μπορεί να διασωθεί, ο Τραμπ μιλά για την «καταστροφή» του Ιράν σχεδόν σαν να πρόκειται για μια δευτερεύουσα λεπτομέρεια, ανάμεσα στα πολλά θέματα που σχολιάζει στους δημοσιογράφους. Πρόκειται για μια περίπλοκη – αν όχι ανησυχητική – στιγμή τόσο για την ηθική διάσταση της χρήσης βίας όσο και για την πρακτική της ως μέσο αποτροπής.

Η «έσχατη λύση» και ο σεβασμός στο διεθνές Δίκαιο

Η φύση των απειλούμενων επιθέσεων διαβρώνει σταδιακά τους κανόνες συμπεριφοράς που άλλοτε αποτελούσαν σημαντικό πλεονέκτημα των Ηνωμένων Πολιτειών. Παρά την έντονη κριτική που έχει δεχθεί η αμερικανική εξωτερική πολιτική τις τελευταίες δεκαετίες, οι ΗΠΑ τουλάχιστον προσπαθούσαν να δείχνουν ότι σέβονται το διεθνές ανθρωπιστικό Δίκαιο και παρουσίαζαν τη χρήση στρατιωτικής ισχύος ως έσχατη λύση.

Αντίθετα, ο Τραμπ μιλά ανοιχτά για την καταστροφή των υποδομών του Ιράν, όπως γέφυρες και σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Σύμφωνα με ειδικούς στο διεθνές Δίκαιο, τέτοιες επιθέσεις συνιστούν παράνομες ενέργειες και μπορούν να χαρακτηριστούν εγκλήματα πολέμου.

Οι υποστηρικτές του ίσως υποστηρίξουν ότι οι σχετικοί ορισμοί έχουν ξεπεραστεί από τις εξελίξεις των τελευταίων ετών και ότι ο πόλεμος πλέον διεξάγεται με πολύ μεγαλύτερη σκληρότητα. Ωστόσο, οι κανόνες του διεθνούς Δικαίου εξακολουθούν να ισχύουν και υπάρχουν για συγκεκριμένο λόγο. Ο Τραμπ φαίνεται να μιλά για την παραβίασή τους με αξιοσημείωτη ευκολία. Όταν ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν πλήττει αντίστοιχους στόχους στην Ουκρανία, η Δύση αντιδρά – και δικαίως – με έντονη καταδίκη.

Η παραδοσιακή επιφυλακτικότητα των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι στη χρήση στρατιωτικής ισχύος συνέβαλε επί δεκαετίες στη διατήρηση της αξιοπιστίας και της αποτρεπτικής ισχύος του Πενταγώνου. Οι ΗΠΑ πολέμησαν πολλές φορές, αλλά φρόντιζαν να εξηγούν γιατί θεωρούσαν αναγκαία τη στρατιωτική επέμβαση. Αντίθετα, η δεύτερη θητεία του Τραμπ φαίνεται να έχει κινηθεί προς μια κατεύθυνση που οι προκάτοχοί του θα απέφευγαν για λόγους αρχής.

Η απαγωγή του Μαδούρο και το Ιράν

Η απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, υπήρξε μια τολμηρή και εξαιρετικά επικίνδυνη επιχείρηση, η οποία σταδιακά φαίνεται να απέδωσε, καθώς το Καράκας έχει γίνει πιο φιλικό προς τις ΗΠΑ. Ταυτόχρονα όμως κατέρριψε δύο βασικές αρχές: πρώτον, ότι οι εν ενεργεία αρχηγοί κρατών δεν απάγονται από την πρωτεύουσά τους επειδή μια ξένη δύναμη διαφωνεί μαζί τους· και δεύτερον, ότι ο Τραμπ μπορούσε να διατηρεί το προσωπείο του ειρηνοποιού, μετά από έναν χρόνο προσπαθειών – συχνά ανορθόδοξων και ανεπιτυχών – να τερματίσει τους πολέμους που κληρονόμησε, ιδιαίτερα στην Ουκρανία.

Στην περίπτωση του Ιράν, ο Τραμπ φαίνεται πλέον να οδηγείται προς τις ενδιάμεσες εκλογές έχοντας επιλέξει τον δικό του πόλεμο χωρίς ορατό τέλος – έναν «Forever War Lite». Πρόκειται για μια σύγκρουση με ασαφή αιτιολόγηση, διαρκώς μεταβαλλόμενους στόχους και ολοένα μειούμενη εγχώρια υποστήριξη απέναντι σε έναν αντίπαλο που δείχνει μεγαλύτερη συνοχή και αντοχή από το αναμενόμενο.

Οι όροι της εκεχειρίας ήταν τόσο αόριστοι ώστε σχεδόν προσκαλούσαν τους σκληροπυρηνικούς του Ιράν να τους παραβιάσουν. Η συμφωνία προέβλεπε ότι η Τεχεράνη θα εγκατέλειπε ένα πρόγραμμα πυρηνικών όπλων, το οποίο η ίδια υποστήριζε ότι ούτε διέθετε ούτε επιδίωκε. Σε αντάλλαγμα θα μπορούσε να λάβει δισεκατομμύρια δολάρια μέσω χαλάρωσης των κυρώσεων, επιστρέφοντας ουσιαστικά περίπου στο σημείο όπου ισχυριζόταν ότι βρισκόταν τον Φεβρουάριο. Παρότι το Ιράν έχει δεχθεί περισσότερα από 13.000 πλήγματα, κατάφερε να επιβιώσει και να ανασυγκροτηθεί, αντί να καταρρεύσει. Μάλιστα, οι ΗΠΑ φαίνεται να δυσκολεύονται περισσότερο να αναπληρώσουν τα αποθέματα πυρομαχικών τους απ’ ό,τι το Ιράν να αντικαταστήσει τους στρατηγούς του.

Αυτό είναι το εγγενές πρόβλημα της ισχύος που δεν χρησιμοποιείται μέχρι τέλους: αποκαλύπτει τα όρια στα οποία είναι πραγματικά διατεθειμένη να φτάσει μια στρατιωτική δύναμη και το χάσμα ανάμεσα στις απειλές και την αποφασιστικότητά της.

Η διαφορά με τον πόλεμο στο Αφγανιστάν

Ο όρος «Forever War» χρησιμοποιήθηκε αρχικά για να περιγράψει τον πόλεμο στο Αφγανιστάν, όπου η φαινομενικά ανεξάντλητη αμερικανική στρατιωτική ισχύς προσέκρουσε στα όρια της πολιτικής αντοχής και της διάθεσης των ΗΠΑ να διατηρούν μακροχρόνιες συγκρούσεις μακριά από την επικράτειά τους. Θα μπορούσαν να είχαν κάνει περισσότερα, αλλά επέλεξαν να μην το πράξουν, παρότι ο πόλεμος είχε ως στόχο την εκδίκηση για την 11η Σεπτεμβρίου και την αποτροπή μιας νέας παρόμοιας επίθεσης.

Το Ιράν αποτελεί διαφορετική περίπτωση. Ο πρόεδρος Τραμπ δεν εξήγησε ποτέ στους Αμερικανούς γιατί αυτός ο πόλεμος ήταν υπαρξιακά αναγκαίος για τη χώρα. Αντιμετωπίζει τη σύγκρουση σαν ένα αναψυκτικό χωρίς θερμίδες – πιστεύοντας ότι μπορεί να το καταναλώσει χωρίς συνέπειες.

Φαίνεται να αποφάσισε την έναρξη του πολέμου επειδή πείστηκε πως υπήρχε μια ευκαιρία, κυρίως μετά τις παροτρύνσεις του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου. Ωστόσο, δεν διέθετε σχέδιο ούτε για την επόμενη ημέρα μιας πιθανής πτώσης του ιρανικού καθεστώτος, ούτε για τον μήνα μετά τις πρώτες βόμβες, ούτε καν για δύο εβδομάδες αργότερα. Ο πρόχειρος τρόπος με τον οποίο ξεκίνησε η σύγκρουση εξηγεί και τη χαοτική εξέλιξή της.

Χάνει την αξιοπιστία του, ρίχνει τη δημοτικότητά του

Το μήνυμα που λαμβάνουν οι αντίπαλοι των ΗΠΑ είναι σαφές, είτε στη Μόσχα είτε στο Πεκίνο, αλλά και οπουδήποτε αλλού. Οι καθημερινές απώλειες ανθρώπινων ζωών στο Ιράν αποτελούν από μόνες τους κάτι αποτρόπαιο, ιδιαίτερα όταν αντιμετωπίζονται με αδιαφορία. Ακόμη και κατά τους βομβαρδισμούς της Βαγδάτης το 2003, ανώτατοι αξιωματικοί του συνασπισμού είχαν εκφράσει τη λύπη τους για το μέγεθος της καταστροφής που προκαλούσαν σε έναν σαφώς ασθενέστερο αντίπαλο.

Η ανθεκτικότητα του Ιράν αποτελεί ακόμη ένα παράδειγμα των ορίων της αμερικανικής ισχύος. Ο Τραμπ μπορεί να απειλεί με χερσαία εισβολή για την κατάληψη στρατηγικών νησιών ή με περαιτέρω κλιμάκωση των αεροπορικών επιθέσεων. Όμως κάθε φορά που αυτές οι απειλές δεν υλοποιούνται, χάνουν μέρος της αξιοπιστίας τους.

Δύο βασικοί παράγοντες περιορίζουν την αμερικανική αποφασιστικότητα. Ο πρώτος είναι η τιμή του πετρελαίου, η οποία φαίνεται να οδηγείται ξανά προς κρίση καθώς τα αποθέματα μειώνονται. Πρόκειται για έναν παράγοντα που επηρεάζει άμεσα και συχνά προβλέψιμα την αμερικανική πολιτική, αν και παραμένει εξαιρετικά ασταθής.

Ο δεύτερος είναι η κατακόρυφη πτώση της δημοτικότητας του ίδιου του Τραμπ. Για έναν 80χρονο πρόεδρο στη δεύτερη και τελευταία του θητεία ίσως αυτό να μην έχει τόσο μεγάλη σημασία όσο η παράδοση μιας οικονομίας σε καλή κατάσταση στον διάδοχό του. Ωστόσο, οι ενδιάμεσες εκλογές ενδέχεται να αποδειχθούν ιδιαίτερα επώδυνες.

Νικούν απλώς επιβιώνοντας

Το σκληροπυρηνικό καθεστώς του Ιράν πετυχαίνει μια μορφή νίκης απλώς επιβιώνοντας. Τον Ιανουάριο αντιμετώπιζε σοβαρές κοινωνικές αναταραχές. Δεν είναι πιθανό να έγινε δημοφιλέστερο από τότε, αλλά ούτε κατέρρευσε υπό την πρόσθετη πίεση του πολέμου. Οι Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν και οι αντάρτες στο Ιράκ ανάγκασαν τις ΗΠΑ να αποχωρήσουν μέσω φθοράς και επιμονής. Όμως δεν επρόκειτο για κυρίαρχα κράτη. Η αντοχή του Ιράν έχει πολύ ευρύτερες γεωπολιτικές συνέπειες για την εικόνα της αμερικανικής ισχύος.

Παρά τις στοχευμένες δολοφονίες σε πρωτοφανή κλίμακα τον τελευταίο χρόνο, το ιρανικό καθεστώς διατήρησε τη λειτουργία του. Ταυτόχρονα ανάγκασε την ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη του κόσμου να χρησιμοποιήσει ένοπλη βία με στόχο να το εξαναγκάσει να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, ώστε τελικά να συζητηθεί μια επιστροφή περίπου στο σημείο όπου βρίσκονταν τα πράγματα τον Φεβρουάριο.

Πρόκειται, σύμφωνα με την ανάλυση, για χαρακτηριστικό παράδειγμα αμερικανικής κακής στρατηγικής και επιπολαιότητας, οι συνέπειες της οποίας θα γίνονται ολοένα και πιο εμφανείς τις επόμενες δεκαετίες.

Με λίγα λόγια, αν ξεκινάς πολέμους σαν να μην τους παίρνεις στα σοβαρά, ο αντίπαλός σου θα υποθέσει ότι με την ίδια αδιαφορία αντιμετωπίζεις και το αποτέλεσμά τους...