Στενά του Ορμούζ: Πόσο θα πλήξει το Ιράν το αμερικανικό μπλόκο και ποιο το «plan b» της Τεχεράνης

Ο ναυτικός αποκλεισμός του Ιράν από τις ΗΠΑ τέθηκε σε ισχύ, καθώς η κυβέρνηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ προσπαθεί να πιέσει την Τεχεράνη να αποδεχθεί τους όρους της για τον τερματισμό του πολέμου, επιχειρώντας να στραγγαλίσει την ιρανική οικονομία.

Ο αποκλεισμός ξεκίνησε στις 17:00 (ώρα Ελλάδας) τη Δευτέρα (13/4). Οι ένοπλες δυνάμεις του Ιράν τον χαρακτήρισαν «παράνομη πράξη» που «ισοδυναμεί με πειρατεία».

Σύμφωνα με το Al Jazeera, παρότι το Ιράν έχει συνηθίσει τις αμερικανικές κυρώσεις και συνέχισε να λειτουργεί κατά τη διάρκεια του πολέμου, ένας τέτοιος αποκλεισμός θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντική ζημιά στην οικονομία του, είπαν αναλυτές. 

Πώς θα πλήξει ο αποκλεισμός τα έσοδα του Ιράν από το πετρέλαιο

Το Ιράν εξάγει κυρίως πετρέλαιο και φυσικό αέριο μέσω των λιμανιών του. Λίγο μετά την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, οι αρχές στην Τεχεράνη ανακοίνωσαν ουσιαστικά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, του μοναδικού θαλάσσιου περάσματος από τον Κόλπο, μέσω του οποίου διέρχεται το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου σε περίοδο ειρήνης. Η σχεδόν διακοπή αυτού του κρίσιμου σημείου διέλευσης εκτόξευσε τις παγκόσμιες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, και από τότε το Ιράν έχει τον έλεγχο των Στενών: μόνο πλοία από λίγες χώρες που έκλεισαν ξεχωριστές συμφωνίες με την Τεχεράνη επιτρέπεται να περνούν. Όμως καθ’ όλη αυτή την περίοδο, το ίδιο το Ιράν συνέχισε να εξάγει ενεργειακά προϊόντα μέσω των Στενών.

Οι εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν μέσω των Στενών του Ορμούζ αντιστοιχούν περίπου στο 80% των συνολικών του εξαγωγών. Σύμφωνα με την εταιρεία εμπορικών πληροφοριών Kpler, το Ιράν εξήγαγε 1,84 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου ημερησίως (bpd) τον Μάρτιο και έχει αποστείλει 1,71 εκατομμύρια bpd μέχρι στιγμής τον Απρίλιο, σε σύγκριση με έναν μέσο όρο 1,68 εκατομμυρίων bpd το 2025. Με άλλα λόγια, οι ιρανικές εξαγωγές μέσω των Στενών αυξήθηκαν τον Μάρτιο και στις αρχές Απριλίου. Από τις 15 Μαρτίου έως τις 14 Απριλίου, το Ιράν εξήγαγε 55,22 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου. Η τιμή ανά βαρέλι ιρανικού πετρελαίου - για τις τρεις βασικές του εκδοχές (Iranian Light, Iranian Heavy και Forozan Blend) - δεν έπεσε κάτω από τα 90 δολάρια το βαρέλι τον τελευταίο μήνα. Σε πολλές ημέρες μάλιστα ξεπέρασε τα 100 δολάρια. Ακόμη και με συντηρητική εκτίμηση των 90 δολαρίων το βαρέλι, το Ιράν θα είχε κερδίσει 4,97 δισ. δολάρια τον τελευταίο μήνα από εξαγωγές πετρελαίου.

Αντίθετα, στις αρχές Φεβρουαρίου πριν ξεκινήσει ο πόλεμος, το Ιράν κέρδιζε περίπου 115 εκατ. δολάρια ημερησίως από τις εξαγωγές αργού, δηλαδή 3,45 δισ. δολάρια τον μήνα. Με απλά λόγια, το Ιράν κέρδισε 40% περισσότερα από τις εξαγωγές πετρελαίου τον τελευταίο μήνα σε σχέση με πριν τον πόλεμο. Όμως τώρα, με τον αμερικανικό στρατιωτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και των Στενών του Ορμούζ, η δυνατότητα της Τεχεράνης να εξάγει αργό πετρέλαιο έχει πληγεί άμεσα και σημαντικά, είπαν ειδικοί. «Το Ιράν δεν θα μπορεί να εξάγει πετρέλαιο, τουλάχιστον όχι στο ίδιο επίπεδο», είπε ο Μοχάμεντ Ελμάσρι, καθηγητής στο Ινστιτούτο Μεταπτυχιακών Σπουδών της Ντόχα, αναφερόμενος και στα τέλη διέλευσης που φέρεται να εισέπραττε η Τεχεράνη από μη ιρανικά πλοία.

Ο Φρεντερίκ Σνάιντερ, ανώτερος ερευνητής στο Συμβούλιο της Μέσης Ανατολής για Παγκόσμιες Υποθέσεις, συμφώνησε. Είπε ότι οι προηγούμενες έξι εβδομάδες ήταν ιδιαίτερα κερδοφόρες για το Ιράν, αλλά ο αμερικανικός αποκλεισμός αυτό θα το αλλάξει. «Το Ιράν έχει κάποιο απόθεμα-μαξιλάρι με αργό πετρέλαιο σε πλωτές δεξαμενές, περίπου 127 εκατομμύρια βαρέλια τον Φεβρουάριο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο αποκλεισμός δεν θα το πλήξει», είπε. Σύμφωνα με τη ναυτιλιακή υπηρεσία πληροφοριών Windward, τη Δευτέρα (13/4) το σύνολο του ιρανικού πετρελαίου που βρισκόταν στη θάλασσα ήταν περίπου 157,7 εκατομμύρια βαρέλια. Από αυτά, το 97,6% προοριζόταν για την Κίνα. Η Windward προειδοποίησε ότι όλο αυτό το πετρέλαιο μπορεί να επηρεαστεί από τον αποκλεισμό.

Θα επηρεαστεί και το εμπόριο άλλων αγαθών;

Πέρα από το πετρέλαιο, ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών μπορεί να επηρεάσει και τις εξαγωγές άλλων προϊόντων. Σημαντικές εξαγωγές περιλαμβάνουν πετροχημικά, πλαστικά και αγροτικά προϊόντα που πηγαίνουν κυρίως σε χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία, ενώ οι βασικές εισαγωγές περιλαμβάνουν βιομηχανικά μηχανήματα, ηλεκτρονικά και τρόφιμα από την Κίνα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Τουρκία.

Σύμφωνα με έκθεση της 18ης Φεβρουαρίου, τα στοιχεία των τελωνείων έδειξαν ότι το συνολικό μη πετρελαϊκό εμπόριο του Ιράν έφτασε τα 94 δισ. δολάρια από τις 21 Μαρτίου 2025 έως τις 20 Ιανουαρίου, με τις εισαγωγές να υπερβαίνουν τις εξαγωγές και να δημιουργούν εμπορικό έλλειμμα. Ο τρέχων αποκλεισμός θα επηρεάσει το συνολικό εμπόριο του Ιράν και θα πλήξει την οικονομία του, είπαν αναλυτές.

Ο Σνάιντερ είπε ότι αν διαταραχθεί το μη υδρογονανθρακικό εμπόριο, αυτό θα προκαλέσει όχι μόνο απώλεια εσόδων αλλά και ελλείψεις στην εγχώρια αγορά, σε μια ήδη πιεσμένη οικονομία. «Το ερώτημα είναι αν αυτή η αυξημένη πίεση θα αναγκάσει το Ιράν να υποχωρήσει ή αν θα το κάνει πιο αποφασισμένο να κλιμακώσει την κατάσταση. Αλλά αμφιβάλλω αν αυτός ο αποκλεισμός θα εφαρμοστεί πλήρως ή θα διαρκέσει πολύ», είπε.

Υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές για το Ιράν;

Ναι. Για να μειωθεί η εξάρτηση από θαλάσσια περάσματα όπως τα Στενά του Ορμούζ και τα Στενά της Μαλάκκα, το Ιράν και η Κίνα έχουν αναπτύξει σιδηροδρομική γραμμή. Χρησιμοποιώντας δίκτυα σε χώρες της Κεντρικής Ασίας όπως το Καζακστάν, το Ουζμπεκιστάν και το Τουρκμενιστάν, ένα εμπορευματικό τρένο από την Κίνα έφτασε στο Ιράν τον Φεβρουάριο του 2016. Αργότερα, τον Μάιο, σύμφωνα με το πρακτορείο Tasnim, το πρώτο τρένο από τη Σι’αν έφτασε στο ξηρό λιμάνι Aprin, εγκαινιάζοντας άμεση σιδηροδρομική σύνδεση.

Σύμφωνα με έκθεση της SpecialEurasia, ο σιδηροδρομικός διάδρομος Κίνας-Ιράν βοηθά να μειωθεί ο κίνδυνος ναυτικού αποκλεισμού από δυτικές δυνάμεις, ιδιαίτερα για τη μεταφορά πετρελαίου μέσω των λεγόμενων «πλοίων φαντασμάτων». Τα «σκοτεινά πλοία» ή «πλοία φαντάσματα» λειτουργούν απενεργοποιώντας το αυτόματο σύστημα αναγνώρισής τους για να αποφύγουν τον εντοπισμό και να παρακάμψουν τις κυρώσεις. Κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Ιράν, δεδομένα ναυσιπλοΐας έχουν εντοπίσει την παρουσία τέτοιων πλοίων που μεταφέρουν πετρέλαιο και άλλα αγαθά.

«Ωστόσο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η μεταφορά υδρογονανθράκων μέσω σιδηροδρόμου συνεπάγεται σημαντικές υλικοτεχνικές προκλήσεις», πρόσθεσε η έκθεση της SpecialEurasia. Επί του παρόντος δεν υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία ότι πετρέλαιο έχει μεταφερθεί μέσω σιδηροδρόμου από το Ιράν στην Κίνα.  Ο Σνάιντερ είπε ότι αν ο αποκλεισμός συνεχιστεί, θα πλήξει σίγουρα την οικονομία του Ιράν, αλλά είναι ασαφές πόσο θα διαρκέσει. «Είναι πολύ δύσκολο να πούμε πόσο σοβαρά το εννοούν οι ΗΠΑ, πόσο θα κρατήσει και τι θα ακολουθήσει», είπε.

Υπάρχει επίσης και ο παράγοντας Κίνα. «Τα περισσότερα ιρανικά τάνκερ κατευθύνονται προς την Κίνα και δεν βλέπω την Κίνα να υποχωρεί σε αυτόν τον αποκλεισμό», είπε. «Και επίσης δεν βλέπω το αμερικανικό ναυτικό να καταλαμβάνει ή να βυθίζει αυτά τα πλοία. Πρόκειται για μια εξαιρετικά ασταθή κατάσταση που μπορεί να οδηγήσει γρήγορα είτε σε αποκλιμάκωση είτε σε περαιτέρω κλιμάκωση και επανέναρξη βομβαρδισμών και πυραυλικών επιθέσεων», πρόσθεσε.

Διαβάστε ακόμη

Αυτό είναι το σχέδιο της Ευρώπης για τα Στενά του Ορμούζ - Πώς θέλουν να αφήσουν εκτός τον Τραμπ

«Μίλησαν» οι κάμερες στην Κεφαλονιά: Εγκατέλειψαν αναίσθητη τη 19χρονη - Συγκλονίζουν οι γονείς της

Απίστευτο βίντεο: Οικογένεια με λοστούς επιτίθεται σε γείτονες επειδή την κατηγόρησε για ναρκωτικά

Σπουδαία αρχαιολογική ανακάλυψη: Βρέθηκε το κατασκευαστικό «μυστικό» της οικείας του Τόμας Τζέφερσον