Πόλεμος ΗΠΑ - Ισραήλ με το Ιράν: Τα κρίσιμα ερωτήματα μετά την πρώτη εβδομάδα σύγκρουσης

Ο πόλεμος ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν συμπλήρωσε μία εβδομάδα και η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε κατάσταση γενικευμένης αναταραχής. Η σύγκρουση απειλεί τη ζωή και την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων, καθώς η βία εξαπλώνεται σε ένα ολοένα μεγαλύτερο γεωγραφικό τόξο που εκτείνεται από την Κεντρική Ασία έως τα σύνορα της Ευρώπης.

Η κοινή στρατιωτική επιχείρηση -με την ονομασία «Epic Fury» από τις ΗΠΑ και «Roaring Lion» από το Ισραήλ- παρουσιάστηκε ως μια επίδειξη συντριπτικής στρατιωτικής ισχύος. Ωστόσο, πέρα από την καταστροφή και την αιματοχυσία που έχει ήδη προκαλέσει, τα αποτελέσματά της παραμένουν αβέβαια.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι προειδοποιήσεις πως ένας τέτοιος πόλεμος θα αποσταθεροποιούσε την περιοχή φαίνεται να επιβεβαιώνονται με ταχύτητα.

Ποιο είναι το υπόβαθρο αυτού του πολέμου;

Για δεκαετίες το Ιράν, μία από τις σημαντικότερες δυνάμεις της περιοχής, θεωρεί το Ισραήλ και τις ΗΠΑ βασικούς αντιπάλους του και επιδιώκει να επεκτείνει την επιρροή του στη Μέση Ανατολή. Στο πλαίσιο αυτό έχει στηρίξει ένοπλες οργανώσεις, όπως τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο και τους Χούθι στην Υεμένη.

Παράλληλα, η Τεχεράνη ανέπτυξε πυρηνικό πρόγραμμα, το οποίο υποστηρίζει ότι έχει αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς. Η Ουάσιγκτον αμφισβητεί αυτή την εκδοχή και μέχρι το περασμένο Σάββατο διεξήγαγε διαπραγματεύσεις με στόχο τον περιορισμό του. Οι συνομιλίες όμως διακόπηκαν και ακολούθησαν τα πρώτα πλήγματα.

Από την πλευρά του Ισραήλ, η στρατηγική απέναντι σε εχθρικές δυνάμεις στην περιοχή -από το Ιράν και τον Λίβανο μέχρι τη Γάζα, τη Συρία και την Υεμένη- βασίζεται εδώ και χρόνια στη διατήρησή τους σε κατάσταση στρατιωτικής αδυναμίας μέσω επαναλαμβανόμενων επιθέσεων, ακόμη και στοχευμένων δολοφονιών.

Η πολιτική αυτή έχει προκαλέσει δεκάδες χιλιάδες θανάτους αμάχων και έχει περιορίσει τις διπλωματικές διεξόδους, ενώ οι οργανώσεις που πλήττονται συχνά ανασυγκροτούνται ή αντικαθίστανται.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου πίεζε εδώ και χρόνια τις ΗΠΑ να εξετάσουν σοβαρά ένα στρατιωτικό χτύπημα κατά του Ιράν. Μέχρι πρόσφατα, οι αμερικανικές κυβερνήσεις απέφευγαν μια τέτοια επιλογή, καθώς διπλωμάτες και κυβερνήσεις της περιοχής προειδοποιούσαν ότι μια εκτεταμένη εκστρατεία βομβαρδισμών θα μπορούσε να πυροδοτήσει γενικευμένη ανάφλεξη.

Αυτό ακριβώς φαίνεται να συμβαίνει σήμερα, όπως γράφει και η Guardian.

Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο Ντόναλντ Τραμπ, κανένας προηγούμενος Αμερικανός πρόεδρος «δεν ήταν διατεθειμένος να κάνει ό,τι έκανα εγώ».

Ποιοι είναι οι στόχοι ΗΠΑ και Ισραήλ;

Διάφορες εξηγήσεις έχουν δοθεί για τους στόχους της στρατιωτικής εκστρατείας. Μεταξύ αυτών είναι η αντιμετώπιση της απειλής που, σύμφωνα με τις δύο χώρες, προέρχεται από το Ιράν και τους συμμάχους του, η καταστροφή του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης -παρά το γεγονός ότι ο Τραμπ είχε υποστηρίξει πέρυσι ότι αυτό είχε ήδη «εξουδετερωθεί»- αλλά και το ενδεχόμενο ανατροπής του καθεστώτος μέσω στρατιωτικής πίεσης.

Την Παρασκευή ο Τραμπ δήλωσε ότι επιδιώκει «άνευ όρων παράδοση» του Ιράν.

Σε ορισμένους κύκλους του αμερικανικού ευαγγελικού χριστιανισμού οι βομβαρδισμοί ερμηνεύονται ακόμη και ως μέρος μιας «ιερής σύγκρουσης» που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα αποκαλυπτικό σενάριο, το οποίο -σύμφωνα με αυτή τη θεώρηση- θα επισπεύσει τη Δευτέρα Παρουσία.

Λίγες ώρες μετά τα πρώτα πλήγματα, ο Τραμπ δήλωσε ότι ο στόχος είναι «η προστασία του αμερικανικού λαού μέσω της εξάλειψης άμεσων απειλών από το ιρανικό καθεστώς». Ο Νετανιάχου, από την πλευρά του, ανέφερε ότι βασικός στόχος είναι η εξουδετέρωση της πυραυλικής και πυρηνικής απειλής του Ιράν, σημειώνοντας ωστόσο ότι δεν θα τον ενοχλούσε και η ανατροπή του καθεστώτος.

Ένα ακόμη στοιχείο που αρχίζει να διαφαίνεται είναι η ενθάρρυνση αντικυβερνητικών δυνάμεων εντός και εκτός Ιράν -μεταξύ αυτών και κουρδικών οργανώσεων- να εξεγερθούν. Αν μια τέτοια στρατηγική προχωρήσει, θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν απρόβλεπτο εμφύλιο πόλεμο.

Τι γνωρίζουμε μέχρι στιγμής για τα θύματα;

Σύμφωνα με την Ιρανική Ερυθρά Ημισέληνο, από την έναρξη των βομβαρδισμών πριν από μία εβδομάδα έχουν σκοτωθεί στο Ιράν τουλάχιστον 1.230 άνθρωποι από αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις.

Μεταξύ των πιο σοκαριστικών περιστατικών ήταν πλήγμα σε δημοτικό σχολείο θηλέων στην πόλη Μινάμπ, στο νότιο Ιράν, όπου σκοτώθηκαν δεκάδες παιδιά.

Παράλληλα, επίθεση αμερικανικού υποβρυχίου με τορπίλη εναντίον ιρανικού πολεμικού πλοίου ανοικτά της νότιας ακτής της Σρι Λάνκα στοίχισε τη ζωή σε τουλάχιστον 87 ναύτες.

Στον Λίβανο, όπου το Ισραήλ έχει πραγματοποιήσει επανειλημμένες επιθέσεις τις τελευταίες δεκαετίες, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί. Το λιβανέζικο υπουργείο Υγείας ανακοίνωσε ότι ισραηλινά πλήγματα προκάλεσαν τον θάνατο περισσότερων από 330 ανθρώπων και τον τραυματισμό περισσότερων από 800.

Από ιρανικές επιθέσεις έχουν σκοτωθεί 12 Ισραηλινοί και έξι Αμερικανοί στρατιωτικοί, ενώ έχουν καταγραφεί θύματα και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στο Μπαχρέιν και στο Κουβέιτ από πυραύλους και drones.

Ποιος ηγείται σήμερα του Ιράν και τι μπορεί να ακολουθήσει;

Την πρώτη ημέρα του πολέμου σκοτώθηκε ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Το καθεστώς ξεκίνησε άμεσα διαδικασίες για την επιλογή διαδόχου, με έναν από τους πιθανούς υποψηφίους να θεωρείται ο γιος του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.

Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί νέος ανώτατος ηγέτης και τη διακυβέρνηση ασκεί προσωρινό όργανο.

Η κυβέρνηση εξακολουθεί να ελέγχει τον στρατό και τις δυνάμεις ασφαλείας, ωστόσο ο μεγαλύτερος φόβος πολλών περιφερειακών δυνάμεων είναι μια πλήρης κατάρρευση του κράτους, που θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε διάσπαση της χώρας.

Η πρόσφατη ιστορία δείχνει ότι αμερικανικές στρατιωτικές επεμβάσεις που αρχικά θεωρήθηκαν επιτυχείς- όπως οι πόλεμοι στο Αφγανιστάν το 2001 και στο Ιράκ το 2003- κατέληξαν σε μακροχρόνιες συγκρούσεις και κενά εξουσίας.

Πόσο μπορεί να συνεχίσει να απαντά στρατιωτικά το Ιράν;

Ο συμβατικός στρατός του Ιράν δεν μπορεί να συγκριθεί με τη στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ και του Ισραήλ και διαθέτει περιορισμένα αποθέματα πυραύλων και drones.

Ωστόσο, η χώρα έχει μακρά εμπειρία στον λεγόμενο «ασύμμετρο πόλεμο», όπου μικρότερες ή λιγότερο ισχυρές δυνάμεις προκαλούν σοβαρά πλήγματα σε ισχυρότερους αντιπάλους μέσω παραστρατιωτικών οργανώσεων.

Οι επιθέσεις που έχει εξαπολύσει ήδη η Τεχεράνη σε πολλές χώρες της περιοχής έχουν προκαλέσει σημαντικές γεωπολιτικές και οικονομικές αναταράξεις. Μεταξύ άλλων, έχει ουσιαστικά μπλοκάρει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, προκαλώντας σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου, ενώ οι επιθέσεις με πυραύλους και drones έχουν επηρεάσει και τις διεθνείς αερομεταφορές.

Θα παραμείνουν ουδέτερες οι χώρες του Κόλπου;

Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό. Η Τεχεράνη έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή -καθώς και αμερικανικά συμφέροντα- αποτελούν στόχους των επιθέσεών της.

Την ίδια στιγμή, οι κυβερνήσεις του Κόλπου εμφανίζονται ολοένα πιο ανήσυχες, καθώς ξενοδοχεία, ουρανοξύστες, ενεργειακές εγκαταστάσεις και αεροδρόμια έχουν ήδη βρεθεί στο στόχαστρο.

Ορισμένες μοναρχίες της περιοχής, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, βλέπουν το ιρανικό καθεστώς ως αντίπαλο. Ωστόσο, υπάρχει έντονος φόβος ότι μια γενικευμένη σύγκρουση θα μπορούσε να παρασύρει όλες τις πλευρές σε έναν καταστροφικό πόλεμο.

Είναι νόμιμος αυτός ο πόλεμος;

Πολλοί νομικοί και διεθνολόγοι υποστηρίζουν ότι η στρατιωτική επιχείρηση δεν είναι συμβατή ούτε με το διεθνές δίκαιο ούτε με την αμερικανική νομοθεσία. Ανάλογες επιφυλάξεις έχουν εκφράσει Αμερικανοί πολιτικοί αλλά και σύμμαχοι της Ουάσιγκτον.

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ υποστηρίζουν ότι πρόκειται για ενέργεια προληπτικής αυτοάμυνας.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ αρνήθηκε να συμμετάσχει στην επίθεση, δηλώνοντας ότι δεν θα δεσμεύσει τις βρετανικές ένοπλες δυνάμεις σε «παράνομη στρατιωτική ενέργεια» και ότι η κυβέρνησή του «δεν πιστεύει στην αλλαγή καθεστώτων μέσω βομβαρδισμών».

Από τους πιο έντονους επικριτές της σύγκρουσης είναι και ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, ο οποίος χαρακτήρισε την κατάσταση στη Μέση Ανατολή «ρωσική ρουλέτα με τη μοίρα εκατομμυρίων ανθρώπων». Σε νέα δήλωσή του την Παρασκευή, χαρακτήρισε τα πλήγματα ΗΠΑ και Ισραήλ «εξαιρετικά σοβαρό λάθος» και «ασύμβατα με το διεθνές δίκαιο».

Διαβάστε ακόμη

Πόλεμος ΗΠΑ - Ισραήλ με το Ιράν: Τα κρίσιμα ερωτήματα μετά την πρώτη εβδομάδα σύγκρουσης

Η στιγμή που ο 48χρονος απειλεί τους αστυνομικούς με χειροβομβίδα στη ΓΑΔΑ - Τι λέει η σύζυγός του

Χάος στο Ντουμπάι: Ιρανικό drone χτύπησε ουρανοξύστη - Ένας νεκρός από θραύσματα

Ξανά εντυπωσιακός ο Εμμανουήλ Καραλής - Έχασε στις λεπτομέρειες τα 6,20μ.!