Ευρώπη: Διχασμένη μεταξύ ενεργειακής ασφάλειας και πράσινης μετάβασης - Ο ορυκτός «άσος» της Νορβηγίας

Η Ευρώπη υποτίθεται ότι θα άφηνε πίσω της εγκαταστάσεις φυσικού αερίου όπως το Karsto. Αντί γι’ αυτό, το τεράστιο εργοστάσιο επεξεργασίας βρίσκεται στο επίκεντρο μιας ευρύτερης αλλαγής πορείας στην ήπειρο. Οι μειώσεις των εκπομπών περνούν σε δεύτερη μοίρα και η ενεργειακή ασφάλεια βρίσκεται πλέον στο προσκήνιο.Οι πόλεμοι στο Ιράν και την Ουκρανία έχουν ανατρέψει τα σχέδια της Ευρώπης για το κλίμα και την καθαρή ενέργεια, αφήνοντας την ήπειρο να αγωνίζεται για να εξασφαλίσει το φυσικό αέριο που εξακολουθεί να χρειάζεται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, τη θέρμανση των κατοικιών και τη λειτουργία των εργοστασίων.419944_1Σύμφωνα με το Politico, τα επίπεδα αποθήκευσης φυσικού αερίου στην Ευρώπη βρίσκονται κοντά σε ιστορικά χαμηλά καθώς πλησιάζει ο χειμώνας, κάτι που ενδέχεται να αποτελέσει δυσοίωνο σημάδι για τους λογαριασμούς θέρμανσης και ηλεκτρικού ρεύματος στην ήπειρο.Πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες δεν θέλουν να εξαρτηθούν υπερβολικά από την Αμερική, φοβούμενοι ότι οι ενεργειακές ανάγκες της Ευρώπης μπορεί να χρησιμοποιηθούν εναντίον της στις εμπορικές και διαπραγματευτικές σχέσεις για θέματα ασφάλειας με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Ο Λευκός Οίκος, από την πλευρά του, υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν «άφθονη και αξιόπιστη προσφορά» για τους συμμάχους τους.«Ζούμε σε έναν κόσμο όπου οι εξαρτήσεις μπορούν να μετατραπούν σε όπλο», δήλωσε η Αν Μέτλερ, η οποία είχε εργαστεί ως σύμβουλος του πρώην προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ. «Είναι κατανοητό ότι οι Ευρωπαίοι μπορεί να έχουν δεύτερες σκέψεις».Η... ορυκτή πραγματικότητα της ΝορβηγίαςΚαι αυτό μας φέρνει ξανά στο Karsto. Πρόκειται για έναν βιομηχανικό λαβύρινθο από αγωγούς, πύργους απόσταξης και πυρσούς καύσης, στις νορβηγικές ακτές. Είναι η μεγαλύτερη εγκατάσταση επεξεργασίας φυσικού αερίου στο είδος της στην Ευρώπη.Παρότι η Νορβηγία βρίσκεται εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης - και η ίδια χρησιμοποιεί ελάχιστα ορυκτά καύσιμα - πέρυσι προμήθευσε σχεδόν το ένα τρίτο του φυσικού αερίου και το 14% του αργού πετρελαίου που εισήγαγε η ΕΕ. Περίπου το ένα τέταρτο της νορβηγικής παραγωγής φυσικού αερίου περνά από το Karsto, μεγάλο μέρος της οποίας διοχετεύεται στην Ευρώπη μέσω αγωγών προς το Βέλγιο, τη Γαλλία και τη Γερμανία.Η παραγωγή φυσικού αερίου στη νορβηγική υφαλοκρηπίδα έχει μειωθεί την τελευταία δεκαετία, όμως η νέα έμφαση της Ευρώπης στην ενεργειακή ασφάλεια έχει προκαλέσει ανανεωμένο ενδιαφέρον για την άντληση όσο το δυνατόν περισσότερων από τους εναπομείναντες υδρογονάνθρακες από τα υποθαλάσσια κοιτάσματα. Η κλιματική αλλαγή βρίσκεται χαμηλότερα στη λίστα των προτεραιοτήτων της Ευρώπης, ενώ οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αναφέρονται κυρίως ως ένας τρόπος προστασίας των καταναλωτών από τις απότομες αυξήσεις στις τιμές των ορυκτών καυσίμων.Η Equinor ASA, η οποία διαχειρίζεται το Karsto και είναι η μεγαλύτερη πετρελαϊκή και εταιρεία φυσικού αερίου της Νορβηγίας, ενσαρκώνει αυτή τη μετατόπιση. Πριν από έξι χρόνια, όταν οι πολιτικές ανησυχίες για την κλιματική αλλαγή είχαν φτάσει στο αποκορύφωμά τους, η Equinor ανακοίνωσε σχέδιο για επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και επίτευξη μηδενικών καθαρών εκπομπών έως τα μέσα του αιώνα.Φέτος, εγκατέλειψε έναν στόχο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, χωρίς όμως να εγκαταλείψει τον στόχο για μηδενικές καθαρές εκπομπές, προκειμένου να επικεντρωθεί στη νορβηγική υφαλοκρηπίδα. «Όλοι οι πελάτες μου στην Ευρώπη έχουν στρατηγική ενεργειακής μετάβασης και εργάζονται για επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Παράλληλα, όμως, εξασφαλίζουν και μακροπρόθεσμα συμβόλαια για φυσικό αέριο», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Equinor, Άντερς Οπένταλ, λίγο μετά την υπογραφή 15ετούς συμβολαίου προμήθειας φυσικού αερίου με τη γερμανική εταιρεία κοινής ωφέλειας Uniper.«Όσο το δυνατόν υψηλότερη παραγωγή»Η καρδιά της πετρελαϊκής βιομηχανίας της Νορβηγίας βρίσκεται στο Σταβάνγκερ, μια μικρή πόλη-λιμάνι περίπου μία ώρα οδικώς νότια του Karsto. Η πόλη φιλοξενεί τα κεντρικά γραφεία της Equinor, καθώς και ένα από τα μεγαλύτερα ενεργειακά συνέδρια στον κόσμο. Φέτος, σχεδόν 70.000 άνθρωποι κατέκλυσαν την πόλη για τη σύνοδο Offshore Northern Seas (ONS), γεμίζοντας μια σειρά από συνεδριακούς χώρους μεγέθους υπόστεγων αεροπλάνων.Νορβηγοί επιχειρηματίες και πολιτικοί ηγέτες αξιοποίησαν την ευκαιρία για να προωθήσουν τη χώρα τους ως τον προμηθευτή ορυκτών καυσίμων στον οποίο μπορεί να βασιστεί η Ευρώπη, και για να εξασφαλίσουν υποστήριξη για νέες γεωτρήσεις στη νορβηγική υφαλοκρηπίδα.Όταν η Equinor ανακοίνωσε τη συμφωνία με την Uniper την πρώτη ημέρα του συνεδρίου, ο Οπένταλ δήλωσε ότι αυτή θα «συμβάλει στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και, μέσω αυτού του συμβολαίου, η Uniper θα συμβάλει στην ασφάλεια της ζήτησης, επιτρέποντάς μας να συνεχίσουμε να επενδύουμε στην ανάπτυξη της νορβηγικής υφαλοκρηπίδας».Το μήνυμα επαναλήφθηκε και από Νορβηγούς αξιωματούχους. Η κυβέρνηση κατέχει τα δύο τρίτα της Equinor, ενώ οι υπόλοιπες μετοχές της διαπραγματεύονται στο χρηματιστήριο. «Η στρατηγική μας είναι να είμαστε μακροπρόθεσμος προμηθευτής πετρελαίου και φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά», δήλωσε ο Νορβηγός υπουργός Ενέργειας Τέριε Όσλαντ. «Ο στόχος μας δεν εκφράζεται με αριθμούς, αλλά είναι να έχουμε όσο το δυνατόν υψηλότερη παραγωγή».Αυτό, όμως, μπορεί να αποδειχθεί δύσκολο εγχείρημα. Δεν είναι σαφές για πόσο ακόμη θα επαρκούν τα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου της Νορβηγίας. Η νορβηγική παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου αναμένεται να μειωθεί κατά ένα τρίτο έως το 2050. Και αυτό στο καλύτερο δυνατό σενάριο, σύμφωνα με τον Τόργκεϊρ Στούρνταλ, επικεφαλής της Norwegian Offshore Directorate, της κρατικής υπηρεσίας που είναι αρμόδια για τη ρύθμιση της υφαλοκρηπίδας. Το βασικό σενάριο της υπηρεσίας προβλέπει ότι η παραγωγή θα μειωθεί περισσότερο από το μισό.Στελέχη της βιομηχανίας και πολιτικοί ηγέτες στο Όσλο υποστηρίζουν ότι χρειάζονται περισσότερες επενδύσεις προκειμένου να αποτραπεί η πτώση της παραγωγής. Ελπίζουν επίσης ότι η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει να «ισοπεδωθεί η καμπύλη» - όρος της βιομηχανίας για την αναχαίτιση της πτώσης της παραγωγής.Μεταξύ των εκατοντάδων περιπτέρων στο ONS βρίσκονταν σε κοινή θέα τα εργαλεία της εξόρυξης: drones αιχμής, υποβρύχια ρομπότ, συστήματα χαρτογράφησης με τεχνητή νοημοσύνη, αντλίες, γεωτρύπανα και γεννήτριες ηλεκτρικής ενέργειας, με έντονα χρώματα και γυαλιστερό μέταλλο.Κάθε σοβαρή ελπίδα για επιβράδυνση της πτώσης της παραγωγής θα προέλθει από νέες ανακαλύψεις σε περιοχές-σύνορα, ιδιαίτερα στη Θάλασσα του Μπάρεντς, στον απώτατο βορρά της Νορβηγίας. Αυτό θα απαιτήσει μεγαλύτερη διάθεση ανάληψης κινδύνου, τεράστιες δαπάνες - και την προσέλκυση νεότερων Νορβηγών σε απομακρυσμένες περιοχές της χώρας.Ο δήμαρχος μιας μικρής νορβηγικής κοινότητας στην Αρκτική βρέθηκε στο ONS για να προωθήσει το σχέδιό του να δημιουργήσει πανεπιστήμιο, προκειμένου να προσελκύσει νέους στην περιοχή του. Ο δήμαρχος του Χάμερφεστ, Τέριε Ρούγκντε, είχε μαζί του τον Γιον-Άντρε Κόνγκσμπακ, έναν 31χρονο κάτοικο της πόλης, με ανοιχτόχρωμα μάτια και ασημόξανθα μαλλιά, ο οποίος είχε σπουδάσει στο Σταβάνγκερ, σε απόσταση 30 ωρών οδικώς, προτού επιστρέψει στην πατρίδα του. «Με καλύτερη ανώτατη εκπαίδευση σε τοπικό επίπεδο, “δεν χρειάζεται να κάνεις αυτό που έκανε αυτός εδώ”», είπε ο Ρούγκντε.Πετρελαϊκή πολιτικήΗ Νορβηγία έχει ισχυρά κίνητρα για να συνεχίσει. Τα έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο έχουν βοηθήσει τη χώρα να δημιουργήσει το μεγαλύτερο κρατικό επενδυτικό ταμείο στον κόσμο, η αξία του οποίου σήμερα ξεπερνά τα 2 τρισ. δολάρια. Οι ετήσιες μεταβιβάσεις του αντιστοιχούν περίπου στο ένα πέμπτο του κρατικού προϋπολογισμού.Στο Σταβάνγκερ, πινακίδες μικρές και μεγάλες μαρτυρούν τη σημασία του πετρελαίου για την πόλη. Η τοπική επαγγελματική ομάδα χόκεϊ επί πάγου ονομάζεται Oilers. Ένα μουσείο είναι αφιερωμένο στην ιστορία της τοπικής πετρελαϊκής βιομηχανίας. Διαφημίσεις της Equinor κοσμούν τις στάσεις των λεωφορείων.Κάθε βράδυ κατά τη διάρκεια του ONS, χιλιάδες καλοντυμένοι συμμετέχοντες κατέβαιναν στο λιμάνι της πόλης για να πιουν σαμπάνια σε μηχανοκίνητα γιοτ και παλιά ξύλινα ιστιοφόρα ή να συναναστραφούν σε περίπτερα που είχαν στηθεί από εταιρείες του κλάδου κατά μήκος της προκυμαίας. Ένα βράδυ, στο περίπτερο της Equinor, νεαροί Νορβηγοί με πουκάμισα και φουσκωτά γιλέκα έτρωγαν μοσχάρι μπρεζέ με πουρέ και γεμιστές μπάλες ρυζιού, ακούγοντας βετεράνους του κλάδου να συζητούν για τις επαγγελματικές προοπτικές στη βιομηχανία πετρελαίου.Ωστόσο, παραμένει ασαφές αν αυτή η κινητοποίηση ολόκληρου του κλάδου θα είναι αρκετή για να ανακόψει την πτώση της παραγωγής. Στο ONS, ορισμένα στελέχη της βιομηχανίας υποστήριξαν ότι η χώρα δεν κινείται με την απαιτούμενη ταχύτητα για να ανακόψει αυτή την πτώση.Κατά τη διάρκεια ενός πάνελ, ο Τζόνι Χέρσβικ, διευθύνων σύμβουλος της Aker, μιας ακόμη μεγάλης νορβηγικής εταιρείας ορυκτών καυσίμων, φορώντας αθλητικά παπούτσια, άσκησε ανοιχτά πιέσεις στον Όσλαντ να διευκολύνει τις εταιρείες να πειραματιστούν με τεχνολογίες που, όπως είπε, θα μπορούσαν να επιταχύνουν δραστικά την παραγωγή. Ο υπουργός, εμφανώς αμήχανος, δεσμεύτηκε μόνο να ακούσει. «Δεν νομίζω ότι υπάρχει αίσθηση επείγοντος, όχι», δήλωσε ο Χέρσβικ.Δεν είναι όλοι οι Νορβηγοί ενθουσιασμένοι με τον κυρίαρχο ρόλο του ενεργειακού τομέα στη χώρα. Την πρώτη ημέρα του ONS, μέλη της περιβαλλοντικής οργάνωσης Extinction Rebellion ήπιαν πετρέλαιο σε ένδειξη διαμαρτυρίας έξω από την κεντρική αίθουσα του συνεδρίου.Το Κόμμα των Πρασίνων της χώρας έγραψε επίσης ιστορία πέρυσι, όταν εντάχθηκε στην κυβέρνηση στο πλαίσιο ενός πολυκομματικού συνασπισμού υπό το Εργατικό Κόμμα, έναν ένθερμο υποστηρικτή του ενεργειακού τομέα. Αν και μικρό, το κόμμα έχει πιέσει τη Νορβηγία να οραματιστεί ένα μέλλον χωρίς πετρέλαιο, αναγκάζοντας την κυβέρνηση να συστήσει επιτροπή για τη διερεύνηση σεναρίων για ένα μέλλον χωρίς ορυκτά καύσιμα.Ωστόσο, έχει δυσκολευτεί να πετύχει πολλά περισσότερα, παραδέχθηκε η βουλευτής των Πρασίνων Φρέγια Σιολ Σιουρσέτερ, δείχνοντας τον εντυπωσιακό χώρο της διοργάνωσης γύρω της στο ONS, όπου πετρελαϊκοί κολοσσοί όπως η Shell και η TotalEnergies είχαν στήσει περίπτερα στο μέγεθος μικρών κτιρίων γραφείων. «Μπορείς απλώς να το δεις εδώ, περπατώντας στο κέντρο, πόσο ισχυρή είναι η επιρροή των παραγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου πάνω στους Νορβηγούς πολιτικούς και [ότι] μπορούν ουσιαστικά να υπαγορεύουν την πολιτική που ακολουθούμε εδώ», είπε. «Αυτό είναι πραγματικά λυπηρό».Ενεργειακές αντιφάσειςΜία από τις αντιφάσεις της Νορβηγίας είναι ότι καταναλώνει σχετικά μικρή ποσότητα από τα καύσιμα που παράγει. Έχει το υψηλότερο ποσοστό ιδιοκτησίας ηλεκτρικών οχημάτων στον κόσμο και περίπου το 90% της ηλεκτρικής της ενέργειας παράγεται από υδροηλεκτρικά έργα. Οι Νορβηγοί επιχειρηματίες και κυβερνητικοί αξιωματούχοι έχουν διαμορφώσει προσεκτικά το μήνυμά τους ώστε να απευθύνεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, για την οποία το κλίμα εξακολουθεί να αποτελεί προτεραιότητα, χωρίς παράλληλα να δυσαρεστούν τις Ηνωμένες Πολιτείες, με τις οποίες η Νορβηγία διατηρεί σχετικά θερμές σχέσεις υπό τον Τραμπ.«Το αμερικανικό LNG είναι σημαντικό για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης», δήλωσε ο Όσλαντ, ο υπουργός Ενέργειας, όταν ρωτήθηκε εάν η σκανδιναβική χώρα ανταγωνίζεται το αμερικανικό LNG στην Ευρώπη. Εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου συμφώνησε, προσθέτοντας ότι ο Τραμπ καλεί εδώ και χρόνια την Ευρώπη να «εγκαταλείψει τη Νέα Πράσινη Απάτη». «Χάρη στην ατζέντα ενεργειακής κυριαρχίας του προέδρου Τραμπ, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός και εξαγωγέας πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο», δήλωσε η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Τέιλορ Ρότζερς. «Διαθέτουμε άφθονη και αξιόπιστη προσφορά τόσο για τη χώρα μας όσο και για τους συμμάχους μας».Τα στελέχη της Equinor έσπευσαν επίσης να επισημάνουν ότι η εταιρεία έχει σημαντικές επενδύσεις στον αμερικανικό τομέα πετρελαίου και φυσικού αερίου, ακόμη και όταν τόνιζαν τις προσπάθειές της να αναπτύξει υπεράκτια αιολική ενέργεια για την ευρωπαϊκή αγορά. «Έχουμε μια σαφή στρατηγική για την παροχή αξιόπιστης ενέργειας σε έναν κόσμο που βρίσκεται σε μετάβαση», δήλωσε ο Οπένταλ. «Αυτό σημαίνει ότι επικεντρωνόμαστε στην ανάπτυξη της ενέργειας, είτε πρόκειται για υπεράκτια αιολική ενέργεια είτε για πετρέλαιο και φυσικό αέριο, και η πλειονότητα θα συνεχίσει να προέρχεται από πετρέλαιο και φυσικό αέριο».Η Νορβηγία έχει μάθει να διακρίνει τη διαφορά ανάμεσα σε αυτά που λέει ότι θέλει η Ευρώπη και σε αυτά που πραγματικά κάνει, δήλωσε η Μέτλερ, πρώην συνεργάτιδα του Γιούνκερ, η οποία σήμερα είναι διευθύνουσα σύμβουλος της δεξαμενής σκέψης Catalyse Europe. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ήμισυ της τελικής ενεργειακής κατανάλωσης της ηπείρου, παρά τις προσπάθειές της να ενισχύσει τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τα ηλεκτρικά οχήματα και τις αντλίες θερμότητας.«Λέμε ένα πράγμα, ηθικολογούμε δημοσίως και λέμε ότι θέλουμε να κάνουμε αυτά τα πράγματα, αλλά στην πραγματικότητα αγοράζουμε πολύ LNG», είπε η Μέτλερ. «Δεν έχουμε δημιουργήσει επαρκή επιχειρηματική βάση για την καθαρή ενέργεια σε πολλές περιπτώσεις. Γι’ αυτό και πολλές ευρωπαϊκές εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου επιστρέφουν κατά κάποιον τρόπο στις ρίζες τους».Οι αντιφάσεις ήταν εμφανείς στο Karsto. Μια συστάδα ανεμογεννητριών υψωνόταν πάνω από την εγκατάσταση, σε έναν κοντινό λόφο. Εργαζόμενοι με φωσφοριζέ πράσινα γιλέκα υψηλής ορατότητας μετακινούνταν με ποδήλατα ανάμεσα στις εργασίες τους στο εργοστάσιο. Ένα ζευγάρι ελαφιών και ένα κοπάδι βοοειδών έβοσκαν στα κυματιστά καταπράσινα λιβάδια με σανό που έφταναν μέχρι την εγκατάσταση, η οποία βρίσκεται με φόντο τις ορεινές ακτές της Νορβηγίας.Στο εργοστάσιο, δύο φωτεινές πορτοκαλί φλόγες έστελναν ένα σύννεφο μαύρου καπνού στον αέρα, καθώς η περίσσεια φυσικού αερίου καιγόταν ενόψει μιας προγραμματισμένης εργασίας συντήρησης. Η πρακτική αυτή είναι απαραίτητη για να διασφαλιστεί η ασφάλεια των εργαζομένων κατά τη συντήρηση, θεωρείται όμως ταυτόχρονα εξαιρετικά σπάταλη και σημαντική πηγή επιβάρυνσης για την άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας - χαρακτηριστικά, η ίδια η ΕΕ προσπαθεί να ηγηθεί των προσπαθειών για την εξάλειψή της.Ήταν άλλη μία υπενθύμιση ότι, όσο κι αν η Ευρώπη προσπαθεί να προχωρήσει προς το πολυπόθητο μέλλον χωρίς ορυκτά καύσιμα, οι ρυπογόνες εκπομπές που επιβαρύνουν το κλίμα θα συνεχίσουν να σκοτεινιάζουν τον ουρανό της ηπείρου - μέχρι να στερέψουν τα κοιτάσματα.