Μάχη στα Στύρα: Πώς σκοτώθηκε ο Ηλίας Μαυρομιχάλης και γιατί δάκρυσε ο Ομέρ Μπέης

Όταν έφτασε στα πόδια του Ομέρ Μπέη παστωμένο σ’ ένα κοφίνι το κεφάλι του Ηλία Μαυρομιχάλη, λέει ο θρύλος, ότι ο Τούρκος το είδε, δάκρυσε κι αποχώρησε συντετριμμένος, ψιθυρίζοντας: «Κρίμα το παλικάρι»…

Ακόμα λέγεται, ότι ο ηρωικός αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης δεν έπεσε από τούρκικο βόλι ή γιαταγάνι, αλλά από ελληνικά χέρια· ο Μαυρομιχάλης και οι λίγοι άνδρες που του είχαν απομείνει αλληλοεξοντώθηκαν για να μη πέσουν ζωντανοί στα χέρια των Τούρκων.

Ό,τι κι αν λέγεται, μια μέρα σαν σήμερα, 12 Ιανουαρίου του 1822 ο Ηλίας Μαυρομιχάλης, της οικογενείας των Μαυρομιχαλαίων, έπεφτε νεκρός στα 26 χρόνια του, στη Μάχη των Στύρων.
Ο Ηλίας Μαυρομιχάλης ήταν γιός και μάλιστα ο πρωτότοκος του Πετρόμπεη· είχε τιμήσει τ’ άρματά του στην απελευθέρωση της Καλαμάτας, στο Βαλτέτσι, στην Ακροκόρινθο, στην πολιορκία της Ακρόπολης.

Στις 5 Ιανουαρίου του 1822 ο Ηλίας Μαυρομιχάλης, επικεφαλής 600 Μανιατών, αποδεχόμενος την πρόσκληση του επισκόπου Καρυστίας Νεόφυτου, αποβιβάζεται στο Αλιβέρι και τίθεται επικεφαλής των ελληνικών δυνάμεων για την απελευθέρωση της Καρύστου και της Νότιας Εύβοιας.
Η Μάχη των Στύρων έγινε όταν έλληνες επαναστάτες πληροφορήθηκαν ότι Τούρκοι είχαν οχυρωθεί στα σπίτια του χωριού· τους χτύπησαν, αλλά οι Τούρκοι κατάφεραν να κυκλώσουν τους διώκτες τους. Επί δύο ώρες οι Μανιάτες αγωνίσθηκαν με αυτοθυσία. Μετά την εξάντληση των πυρομαχικών τους, όσοι είχαν απομείνει άρχισαν να λιθοβολούν τους εχθρούς τους.

Ο Μαυρομιχάλης με λίγους πολεμιστές αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν και να κλειστούν σε ένα μύλο. Εκεί περικυκλώθηκαν από τους Τούρκους και πολέμησαν μέχρι που εξαντλήθηκαν τα πυρομαχικά τους. Κατά τον ιστορικό Ιωάννη Φιλήμωνα: «οι έγκλειστοι έσυραν τα σπαθιά και έκαναν ηρωική έξοδο όπου σκοτώθηκαν όλοι».
Κατά τον Γάλλο εθελοντή Μαξίμ Ρεμπόντ, ο οποίος βρισκόταν στην Τήνο και ενημερώθηκε μέρες μετά το συμβάν:«Ο Μαυρομιχάλης και οι λίγοι άνδρες του - μεταξύ των οποίων και ένας Τηνιακός - αλληλοσκοτώθηκαν για να μη πέσουν ζωντανοί στα χέρια των Τούρκων».

Η απώλεια του Ηλία Μαυρομιχάλη, που είχε πολεμήσει στο πλάι του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στη μάχη του Βαλτετσίου, θεωρήθηκε από πολλούς σοβαρό πλήγμα για την Επανάσταση. Ο Ηλίας Μαυρομιχάλης ήταν οπλαρχηγός με πάθος και στρατηγική σκέψη. Ο ιστορικός Ιωάννης Φιλήμων μάλιστα συγκρίνει την απώλειά του με εκείνη του Αθανασίου Διάκου