Τα σημάδια στο δέρμα της Αθανασίας αρκούν για να ξεκινήσει μια ιστορία εξουσίας. Η ίδια τα παρουσιάζει ως μηνύματα του Θεού. Όσα χαράζονται πάνω στο σώμα της παραμένουν ορατά και αυτή η ιδιαιτερότητα μετατρέπεται σε τεκμήριο της υποτιθέμενης εκλογής της. Σύντομα, γύρω της συγκεντρώνονται άνθρωποι που αναζητούν μια απάντηση στα προβλήματά τους. Η Αθανασία τούς προσφέρει την υπόσχεση ότι κάποιος τους ακούει και μπορεί να τους σώσει.
Στην «αθανασία» της Νεφέλης Μαϊστράλη, που παρουσιάζεται για δεύτερη χρονιά, αυτή τη φορά στο Σύγχρονο Θέατρο, η Έλλη Τρίγγου υποδύεται μια γυναίκα η οποία μαθαίνει να αξιοποιεί αυτή την προσδοκία. Με τη σκηνοθετική καθοδήγηση του Θανάση Ζερίτη, η διαδρομή της οδηγεί στην ίδρυση της παραθρησκευτικής οργάνωσης «Χείρα Θεού». Η προσωπική της αξίωση αποκτά οπαδούς και πολιτική επιρροή, ενώ η πίστη των άλλων τής εξασφαλίζει χρήματα.
Αφετηρία του έργου αποτελούν δύο πραγματικές υποθέσεις που απασχόλησαν έντονα την ελληνική κοινωνία. Η δράση της αποκαλούμενης «Αγίας» Αθανασίας του Αιγάλεω και η υπόσχεση του Γιώργου Καματερού ότι ένα νερό μπορούσε να θεραπεύσει τον καρκίνο. Η Μαϊστράλη συνδυάζει στοιχεία τους και δημιουργεί μια καινούργια ηρωίδα, τοποθετημένη στο παρόν. Η σύνδεση με την Ιστορία βοηθά να καταλάβουμε από πού προέρχεται το υλικό. Η μεταφορά στο σήμερα θέτει το ερώτημα πόσο πρόσφορο παραμένει το έδαφος για ανάλογα φαινόμενα.
Η πραγματική Αθανασία
Η Αθανασία Σάμαρη, μετέπειτα Κρικέτου, γεννήθηκε το 1928 στην Παλιά Μανωλάδα Ηλείας. Το 1945, σε ηλικία δεκαεπτά ετών, άρχισε να ισχυρίζεται ότι έβλεπε την Παναγία. Αργότερα, στα υποτιθέμενα οράματα προστέθηκαν τα μηνύματα που εμφανίζονταν στο στήθος της. Το σώμα της γινόταν το αποδεικτικό στοιχείο μιας ιδιαίτερης σχέσης με το θείο. Σύμφωνα με τη δημοσιογραφική έρευνα της «Μηχανής του Χρόνου», η εξήγηση των σημαδιών συνδεόταν με τον δερμογραφισμό, μια αντίδραση του δέρματος που κάνει ορατά για κάποιο διάστημα τα ίχνη της πίεσης ή της τριβής.
Η φήμη της μεγάλωσε και η εγκατάστασή της στο Αιγάλεω συνοδεύτηκε από τη συγκρότηση ενός αφοσιωμένου κύκλου πιστών. Η επιρροή της επεκτάθηκε πέρα από τις θρησκευτικές συγκεντρώσεις. Απέκτησε σχέσεις με πολιτικά πρόσωπα, συγκέντρωσε σημαντική ακίνητη περιουσία και ανέπτυξε δραστηριότητα γύρω από το σωματείο «Παναγία η Φανερωμένη» και την περίθαλψη ηλικιωμένων. Οι τηλεοπτικές έρευνες των «Ρεπόρτερς» έφεραν στο προσκήνιο την περιουσία της και καταγγελίες συγγενών τροφίμων για μεταβιβάσεις ακινήτων. Η υπόθεση έφτασε στη Δικαιοσύνη και το 1987 η ίδια αθωώθηκε.
Το δεύτερο ιστορικό νήμα οδηγεί στο 1976. Ο δικηγόρος Γιώργος Καματερός υποστήριζε ότι διέθετε ένα νερό με αντικαρκινικές ιδιότητες. Στο Αρχείο της ΕΡΤ διασώζεται υλικό της 16ης Φεβρουαρίου εκείνης της χρονιάς, στο οποίο παρουσιάζει τους ισχυρισμούς του. Η υπόθεση πήρε μεγάλες διαστάσεις, με ανθρώπους να σπεύδουν να προμηθευτούν το υποτιθέμενο θεραπευτικό μέσο. Καθοριστική υπήρξε η συμβολή μέρους του Τύπου. Πρωτοσέλιδα και δημοσιεύματα έδωσαν κύρος σε αναπόδεικτες υποσχέσεις, ενώ ασθενείς έφτασαν να διακόψουν την αγωγή τους προσδοκώντας τη θεραπεία. Οι εικόνες του κόσμου με τα μπουκάλια και τα δοχεία δείχνουν την έκταση της εξαπάτησης. Αποτυπώνουν, επίσης, την αγωνία ανθρώπων που είχαν κάθε λόγο να επιθυμούν απεγνωσμένα μια ευκαιρία να ζήσουν.
Αυτή η διάσταση έχει ιδιαίτερη σημασία για την ανάγνωση της παράστασης. Η απελπισία κάνει την υπόσχεση ελκυστική. Η δημόσια προβολή την καθιστά οικεία και, ενδεχομένως, αξιόπιστη. Στο έργο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προσφέρουν στην Αθανασία έναν σύγχρονο τρόπο να διαδώσει το μήνυμά της. Η παλιά σχέση ανάμεσα στον επίδοξο σωτήρα και στο κοινό του αποκτά μεγαλύτερη ταχύτητα και διαρκή παρουσία στην καθημερινότητα των ακολούθων του.
Η Έλλη Τρίγγου και οι άνθρωποι γύρω της
Η Έλλη Τρίγγου βρίσκεται στο επίκεντρο της παράστασης, με μια Αθανασία που γίνεται επικίνδυνη όσο περισσότερο κατορθώνει να πείθει. Το ενδιαφέρον στην ερμηνεία της βρίσκεται στη συνύπαρξη της γοητείας με την ανάγκη επιβολής. Η ηρωίδα της μπορεί να προσφέρει την αίσθηση της οικειότητας και της κατανόησης, διεκδικώντας ταυτόχρονα όλο και μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στους ανθρώπους που την εμπιστεύονται. Έτσι γίνεται κατανοητό πώς μια τέτοια προσωπικότητα μπορεί να αποκτήσει αφοσιωμένους οπαδούς και πώς η εμπιστοσύνη μετατρέπεται σταδιακά σε εξάρτηση.
Η ταλαντούχα ηθοποιός βρίσκει στον ρόλο υλικό για μια σύνθετη γυναικεία παρουσία. Από το «Suntan», για το οποίο τιμήθηκε από την Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου, έως τις θεατρικές της δουλειές, έχει αναμετρηθεί με διαφορετικούς χαρακτήρες και υποκριτικές απαιτήσεις. Εδώ, το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ο τρόπος με τον οποίο η Αθανασία αποκτά κύρος μέσα από το βλέμμα των άλλων. Κάθε νέα επιβεβαίωση ενισχύει την πεποίθησή της ότι δικαιούται να τους καθοδηγεί. Η ερμηνεία κερδίζει ακριβώς επειδή διατηρεί την ανθρώπινη όψη αυτής της γυναίκας, επιτρέποντάς μας να παρακολουθήσουμε πώς η επιθυμία για αποδοχή μπορεί να εξελιχθεί σε απαίτηση υποταγής. Εύστοχη είναι και η επιλογή να αντιμετωπιστεί ως μια σύγχρονη δημόσια περσόνα, με τη λειτουργία μιας influencer. Η Αθανασία γνωρίζει την αξία της εικόνας και χρειάζεται διαρκώς ένα κοινό που θα επιβεβαιώνει τη σημασία της. Αυτή η πλευρά του ρόλου φέρνει την ιστορία κοντά μας. Η απόσταση από την παλιά «αγία» του Αιγάλεω μικραίνει όταν αναγνωρίζουμε γύρω μας την ίδια ανάγκη για θαυμασμό, βεβαιότητα και αδιαμφισβήτητη επιρροή.
Δίπλα της, οι Θανάσης Βλαβιανός, Ελισαίος Βλάχος, Ειρήνη Μπούνταλη, Γιώργος Νούσης και Τζίνη Παπαδοπούλου συγκροτούν τον κόσμο μέσα στον οποίο η Αθανασία αποκτά δύναμη. Η συμβολή του συνόλου είναι καθοριστική, καθώς η εξουσία της ηρωίδας χρειάζεται διαρκώς ανθρώπους που θα την αποδέχονται, θα την ενισχύουν ή θα επιχειρούν να της αντισταθούν. Μέσα από αυτές τις σχέσεις αποκτά περιεχόμενο και η κοινωνική κριτική του έργου. Ιδιαίτερο βάρος έχει ο Λευτέρης του Γιώργου Νούση. Η αντίδρασή του σε όσα συμβαίνουν γύρω από την Αθανασία έχει προσωπικό κόστος, αφού αφορά μια γυναίκα με την οποία τον συνδέει βαθιά αγάπη. Ο ηθοποιός δίνει στον χαρακτήρα την ανθρώπινη διάσταση που χρειάζεται, ώστε η στάση του να γεννιέται μέσα από τη σχέση τους. Εκεί βρίσκεται και η δυσκολία του ρόλου. Να υπερασπιστεί την κρίση και τις αξίες του απέναντι σε έναν δικό του άνθρωπο, παρακολουθώντας τον να μεταμορφώνεται.
Στη σκηνοθεσία του Θανάση Ζερίτη, η εναλλαγή της κωμωδίας με το δράμα υπηρετεί τη διπλή όψη αυτής της ιστορίας. Η υπερβολή της δημόσιας εικόνας της Αθανασίας προσφέρεται για σαρκασμό. Ο πόνος εκείνων που την πλησιάζουν επαναφέρει διαρκώς το ανθρώπινο κόστος. Αυτή είναι και η πιο απαιτητική ισορροπία της παράστασης, καθώς το γέλιο αποκτά άλλο βάρος όταν αντιλαμβανόμαστε πόση αγωνία βρίσκεται πίσω από την προσδοκία ενός θαύματος. Τα σκηνικά και τα κοστούμια της Γεωργίας Μπούρδα, η μουσική της Ερατώς Κρεμμύδα, η κίνηση της Σεσίλ Μικρούτσικου και οι φωτισμοί της Σεμίνας Παπαλεξανδροπούλου συμπληρώνουν τη σκηνική σύνθεση.
Για μένα, το πιο ενδιαφέρον στην «αθανασία» βρίσκεται στη σχέση της ηρωίδας με όσους της παραδίδουν τις ελπίδες τους. Η ανάγκη τους για φροντίδα είναι πραγματική. Το ίδιο και ο φόβος τους. Η εκμετάλλευση αρχίζει όταν κάποιος εμφανίζεται ως ο μοναδικός άνθρωπος που μπορεί να τους βοηθήσει και απαιτεί, ως αντάλλαγμα, την απόλυτη εμπιστοσύνη τους. Εκεί αποκτά και το πολιτικό της βάρος η παράσταση. Η Αθανασία μεγαλώνει μέσα από τις παραχωρήσεις των άλλων, ώσπου η υπόσχεση της σωτηρίας γίνεται δικαίωμα παρέμβασης στη ζωή τους. Το κόστος του «θαύματος» μετριέται τελικά και στην ελευθερία εκείνου που το περιμένει.
INFO Η «αθανασία» παρουσιάζεται στο Σύγχρονο Θέατρο, Ευμολπιδών 45, κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00, έως τις 30 Νοεμβρίου 2026.
