Από τη Γάζα στα Τέμπη: Η εποχή της ατιμωρησίας είναι εδώ και η Ελλάδα στις «μαύρες σελίδες» της Διεθνούς Αμνηστίας

Η Παγκόσμια Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών το 1948. 78 ολόκληρα χρόνια μετά τα βλέπουμε να «φθείρουν» μέρα με τη μέρα -αν όχι ώρα με την ώρα. Και, δυστυχώς, δεν πρόκειται για μια «απλή» φθορά. Είναι μία ευθεία επίθεση σε ό,τι με κόπο έχει κατακτηθεί. Είναι μία επιχείρηση των «ισχυρών» αυτό του κόσμου με μόνο στόχο την καταστολή, τον έλεγχο και, φυσικά, το κέρδος.

Είναι, όπως τονίζεται και στην Ετήσια Έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας «Η Κατάσταση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στον Κόσμο», μια κατάρρευση που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και αποκαλύπτει τις καταστροφικές συνέπειές της για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την παγκόσμια σταθερότητα και τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων από το 2026 και έπειτα.

«Αντιμετωπίζουμε την πιο δύσκολη στιγμή της εποχής μας. Η ανθρωπότητα δέχεται επίθεση από διακρατικά κινήματα κατά των δικαιωμάτων και αδηφάγες κυβερνήσεις αποφασισμένες να επιβάλουν την κυριαρχία τους μέσω παράνομων πολέμων και απροκάλυπτου οικονομικού εκβιασμού», λέει χαρακτηριστικά η Γενική Γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας, Ανιές Καλαμάρ.

Γιατί, όμως, τώρα είναι όλα πιο κρίσιμα;

Αυτό που κάνει αυτή τη στιγμή θεμελιωδώς διαφορετική είναι ότι δεν καταγράφουμε πλέον τη διάβρωση στα περιθώρια του συστήματος. Πρόκειται για άμεση επίθεση από τους ισχυρότερους παράγοντες στα θεμέλια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της διεθνούς έννομης τάξης που βασίζεται σε κανόνες, με σκοπό τον έλεγχο, την ατιμωρησία και το κέρδος.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα η δράση των ΗΠΑ και του Ισραήλ και τα αντίποινα του Ιράν, που έφεραν στην πλανήτη έναν ανοιχτό πόλεμο που πλήττει αμάχους και υποδομές σε ολόκληρη την περιοχή. Πλέον, μάλιστα, επηρεάζει τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο -απειλώντας σοβαρά τα μέσα διαβίωσής τους.

«Αυτό συμβαίνει όταν οι κανόνες, οι θεσμοί και το νομικό πλαίσιο που έχουν δημιουργηθεί με κόπο για την προστασία της ανθρωπότητας υπονομεύονται με σκοπό την κυριαρχία», εξηγεί η Ανιές Καλαμάρ.

Σε αυτό το ζοφερό παγκόσμιο σκηνικό, η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά μέρος ενός κανόνα που θέλει τα ανθρώπινα δικαιώματα να υποχωρούν μπροστά σε συστημικές αποτυχίες και «εκπτώσεις». Η έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας για την ελληνική επικράτεια είναι ένας κατάλογος από «ανοιχτές πληγές» και εξοργιστικά γεγονότα -που περιμένουν ακόμα απαντήσεις αλλά και δικαίωση.

Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση - Είναι μέρος του κανόνα

Στην κορυφή της ατζέντας βρίσκονται δύο γεγονότα που συγκλόνισαν την κοινωνία: το ναυάγιο στην Πύλο και η σιδηροδρομική τραγωδία στα Τέμπη. Για την Πύλο, η Αμνηστία υπογραμμίζει τις κακουργηματικές διώξεις κατά αξιωματικών του Λιμενικού, ενώ για τα Τέμπη υπενθυμίζει ότι η τραγωδία των 57 νεκρών ήταν το αποτέλεσμα ενός θανατηφόρου συνδυασμού ανθρώπινου σφάλματος και συστημικών αποτυχιών στις υποδομές.

Όμως, η «διάβρωση» στην Ελλάδα έχει και άλλες όψεις. Η έκθεση χτυπά «καμπανάκι» για:

Το προσφυγικό και το άσυλο: Καταγγέλλεται η παράνομη και διακριτική αναστολή πρόσβασης στο άσυλο για όσους φτάνουν μέσω Βόρειας Αφρικής (Κρήτη, Γαύδος), καθώς και οι συνεχιζόμενες αναφορές για βίαιες επαναπροωθήσεις (pushbacks) που το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) χαρακτήρισε ως «συστηματική πρακτική».

Την καταστολή και τις διαδηλώσεις: Η αστυνομική βία, η χρήση αντιρατσιστικής νομοθεσίας για συλλήψεις διαδηλωτών και η γενική απαγόρευση συγκεντρώσεων έξω από τη Βουλή, συνθέτουν την εικόνα μιας χώρας που περιορίζει τον ζωτικό χώρο της διαμαρτυρίας.

Την ιδιωτικότητα: Το σκάνδαλο του Predator παραμένει στο μικροσκόπιο, με τη δίκη των τεσσάρων στελεχών να αποτελεί το μοναδικό -μέχρι στιγμής- πεδίο δικαστικής διερεύνησης για την παραβίαση του απορρήτου των επικοινωνιών.

Την έμφυλη βία και τη φτώχεια: Παρά τις νομοθετικές πρωτοβουλίες, η Αμνηστία ασκεί κριτική για την έλλειψη έμφασης στην πρόληψη και την υποστήριξη των θυμάτων, ενώ σοκάρει το στοιχείο ότι πάνω από το 1/4 του πληθυσμού βρίσκεται στο φάσμα της φτώχειας ή του κοινωνικού αποκλεισμού.

Η «ακτινογραφία» της καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιώματων στην Ελλάδα

Το βάρος της ευθύνης: Από την Πύλο μέχρι τα Τέμπη
Η λογοδοσία στην Ελλάδα παραμένει το μεγάλο ζητούμενο. Στην περίπτωση της Πύλου, η Αμνηστία δεν μένει στη γενική αναφορά, αλλά υπογραμμίζει τις ποινικές διώξεις εναντίον 21 αξιωματικών του Λιμενικού Σώματος, την ώρα που το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων καταδικάζει τη χώρα για παραβιάσεις του δικαιώματος στη ζωή σε προγενέστερα ναυάγια (όπως αυτό του 2018).

Αντίστοιχα, για τα Τέμπη, η έκθεση ενσωματώνει το πόρισμα του Φεβρουαρίου 2026, που μιλά για συστημικές αποτυχίες στη διαχείριση της ασφάλειας, δικαιώνοντας τις μαζικές διαδηλώσεις που απαιτούν να σπάσει ο κύκλος της ατιμωρησίας.

«Μαύρη τρύπα» στο άσυλο και το κράτος δικαίου
Η κατάσταση στα σύνορα και η μεταχείριση των αιτούντων άσυλο περιγράφονται με μελανά χρώματα:

• Παράνομες αναστολές: Η τρίμηνη αναστολή πρόσβασης στο άσυλο για όσους φτάνουν σε Κρήτη και Γαύδο από τη Βόρεια Αφρική χαρακτηρίζεται ως διάκριση που οδηγεί σε μαζικές κρατήσεις υπό ακατάλληλες συνθήκες.
• Ποινικοποίηση της αλληλεγγύης: Η δίκη των 24 εργαζομένων στον ανθρωπιστικό τομέα (ανάμεσά τους ο Σον Μπίντερ) για κακουργηματικές πράξεις επειδή έσωσαν ζωές στη Λέσβο, αποτελεί το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα εκφοβισμού της κοινωνίας των πολιτών.
• Pushbacks: Παρά τις 200 εγχώριες έρευνες, η Αμνηστία σημειώνει με νόημα ότι καμία δεν κατέληξε σε κατηγορίες εναντίον αξιωματούχων, παρά τις «ισχυρές ενδείξεις» του ΕΔΑΔ για συστηματική πρακτική.

Την ίδια στιγμή, η έκθεση αναδεικνύει τη δικαστική παρενόχληση όσων τολμούν να μιλήσουν, καταγράφοντας την αθώωση της ακτιβίστριας Αλεξίας Τσούνη από κατηγορίες δυσφήμησης που είχαν ασκηθεί ως «απάντηση» στο αντιρατσιστικό της έργο.

Καταστολή, ιδιωτικότητα και έμφυλη βία

Η έκθεση «ακτινογραφεί» την υποχώρηση των ατομικών ελευθεριών και στην καθημερινότητα:

• Δικαίωμα στη συνάθροιση: Καταγράφεται η αδικαιολόγητη χρήση βίας από την αστυνομία, οι προσαγωγές διαδηλωτών για «ταυτοποίηση» πριν καν ξεκινήσουν οι πορείες, και η πρωτοφανής απαγόρευση διαδηλώσεων στο Σύνταγμα με πρόσχημα την προστασία του Αγνώστου Στρατιώτη.
  Στο κεφάλαιο της αστυνομικής αυθαιρεσίας, η Αμνηστία στέκεται ιδιαίτερα στην καταδίκη αστυνομικού για τον θανατηφόρο πυροβολισμό του 16χρονου Κώστα Φραγκούλη το 2022. Παράλληλα, υπογραμμίζει τις καθυστερήσεις στην απόδοση δικαιοσύνης, φέρνοντας ως παράδειγμα την υπόθεση του Βασίλη Μάγγου. Χρειάστηκε να φτάσουμε στον Νοέμβριο του 2025 για να παραπεμφθούν έξι αστυνομικοί σε δίκη με κατηγορίες βασανιστηρίων για την κακοποίησή του το 2020.
• Predator: Η παραπομπή τεσσάρων στελεχών εταιρειών για πλημμεληματικές κατηγορίες παραβίασης απορρήτου είναι το μόνο ορατό βήμα σε μια υπόθεση που πλήττει τον πυρήνα της ιδιωτικότητας.
• Έμφυλη Βία & ΛΟΑΤΚΙ+: Η κριτική είναι αυστηρή για τη νομοθεσία περί «συνεπιμέλειας», που εκθέτει γυναίκες και παιδιά θύματα βίας, ενώ οι επιθέσεις κατά ΛΟΑΤΚΙ ατόμων και ο αποκλεισμός των ομόφυλων ζευγαριών από συγκεκριμένα δικαιώματα (όπως στη νομοθεσία του Απριλίου) δείχνουν ότι ο δρόμος για την ισότητα είναι ακόμα μακρύς.

Κοινωνικός αποκλεισμός και Κλίμα
Τέλος, η Αμνηστία υπενθυμίζει ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν είναι μόνο πολιτικά.

Το γεγονός ότι πάνω από το 25% των Ελλήνων βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας, σε συνδυασμό με τις δασικές πυρκαγιές του 2025 που κατέστρεψαν δεκάδες χιλιάδες εκτάρια, συνθέτουν την εικόνα μιας χώρας όπου η ασφάλεια -κοινωνική, οικονομική και περιβαλλοντική- παραμένει ζητούμενο.

Η ανομία γίνεται παγκόσμιος κανόνας

Η... κατιούσα της Ελλάδας είναι το σύμπτωμα μιας παγκόσμιας «αρρώστιας» που η Διεθνής Αμνηστία περιγράφει με θλιβερές λεπτομέρειες. Στην κορυφή αυτού του χάους βρίσκεται η Γάζα, η οποία έχει μετατραπεί σε σύμβολο της απόλυτης κατάρρευσης του διεθνούς δικαίου. Η συνεχιζόμενη γενοκτονία των Παλαιστινίων και το σύστημα απαρτχάιντ του Ισραήλ -που συνεχίζεται παρά τις συμφωνίες κατάπαυσης του πυρός- αποτελούν την απόδειξη ότι οι ισχυροί του πλανήτη μπορούν πλέον να δρουν με απόλυτη ατιμωρησία.

Αυτό το θράσος διατρέχει όλο τον πλανήτη: Από τη Ρωσία που ισοπεδώνει τις υποδομές στην Ουκρανία, μέχρι τις ΗΠΑ που προχωρούν σε εξωδικαστικές εκτελέσεις στην Καραϊβική.... Από το Αφγανιστάν όπου οι γυναίκες «σβήνονται» από τον χάρτη, μέχρι το Ιράν που πνίγει στο αίμα κάθε μορφή διαμαρτυρίας.

Όταν λοιπόν η Ανιές Καλαμάρ προειδοποιεί ότι «ο κατευνασμός των επιτιθέμενων ρίχνει λάδι στη φωτιά», δεν μιλά μόνο για τις εμπόλεμες ζώνες. Μιλά για μια νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων όπου η ανθρώπινη ζωή κοστολογείται λιγότερο από το πολιτικό κέρδος.

Σε αυτό το περιβάλλον, οι «ανοιχτές πληγές» της Ελλάδας -τα Τέμπη, η Πύλος, οι υποκλοπές- παύουν να είναι... αστοχίες και γίνονται μέρος μίας τρομακτικής κανονικότητας.

Γιατί αν η διεθνής κοινότητα εθελοτυφλεί μπροστά σε μια γενοκτονία, ποιος θα εμποδίσει τη διάβρωση των δικαιωμάτων στον δικό μας τόπο;

Η ετήσια έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας για το 2026 δεν είναι μία καταγραφή παραβιάσεων. Είναι η απόδειξη πως ο κατευνασμός απέναντι στους «ισχυρούς» φουντώνει μία φωτιά που αν δεν σβήσει θα κάψει το μέλλον των επόμενων από εμάς.

Διαβάστε ακόμη

Μάχη στο υπουργείο Υγείας για να βρεθεί προσωπικό ώστε να καλυφθούν τα κενά στα νησιά

Από τη Γάζα στα Τέμπη: Η εποχή της ατιμωρησίας είναι εδώ και η Ελλάδα στις «μαύρες σελίδες» της Διεθνούς Αμνηστίας

Η άφιξη της φορτωμένης με βόμβες Κοβέσι, ο πονοκέφαλος που προκαλούν δεκάδες βουλευτές στον Μητσοτάκη και ο μικρός «πάγκος» που έχει η ΝΔ

Το… μασάζ στους «γαλάζιους» βουλευτές πριν την ψηφοφορία για την άρση των ασυλιών