Από τον Όμηρο στο «woke»: Η «Οδύσσεια» του Νόλαν μετατρέπεται σε πεδίο πολιτικής σύγκρουσης

Η κινηματογραφική «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν συνεχίζει να προκαλεί έντονες συζητήσεις, αυτή τη φορά όχι μόνο για την καλλιτεχνική της προσέγγιση στον Όμηρο, αλλά και για τη θέση της στη σύγχρονη πολιτιστική αντιπαράθεση γύρω από τον όρο «woke».

Μετά τις αντιδράσεις για το casting, τις διαδικτυακές αντιπαραθέσεις, τα memes και τη συζήτηση για το αν ο Νόλαν «πρόδωσε» ή ανανέωσε το αρχαίο έπος, η ταινία επιστρέφει στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης μέσα από μια διαφορετική οπτική: ότι η κριτική από τη δεξιά πλευρά του πολιτικού φάσματος ίσως εστίασε σε λάθος σημείο, αγνοώντας το βαθύτερο πολιτικό μήνυμα της ταινίας.

Δεν είναι η Ελένη το ζήτημα

Σε άρθρο του στον Guardian, ο Πίτερ Σουάλοου, βουλευτής των Εργατικών και πρόεδρος της διακομματικής κοινοβουλευτικής ομάδας για τις κλασικές σπουδές στη Βρετανία, υποστηρίζει ότι οι επιθέσεις κατά της ταινίας για τη φερόμενη «wokeness» της περιορίστηκαν σε μια επιφανειακή ανάγνωση.

Κεντρικό σημείο της κριτικής αποτέλεσε η επιλογή της Λουπίτα Νιόνγκο στον ρόλο της Ελένης της Τροίας, μια απόφαση που είχε προκαλέσει αντιδράσεις από συντηρητικούς σχολιαστές ήδη πριν από την πρεμιέρα της ταινίας.

Ανάμεσα στους πιο έντονους επικριτές βρέθηκε ο Έλον Μασκ, ο οποίος είχε αμφισβητήσει την επιλογή του casting και είχε υποστηρίξει ότι θα μπορούσε να δημιουργήσει μέσω του Grok μια «ιστορικά ακριβή» εκδοχή της «Οδύσσειας». Ωστόσο, όπως επισημαίνεται στη σχετική ανάλυση, η συζήτηση περί ιστορικής ακρίβειας αφορά ένα έργο που βασίζεται στη μυθολογία και όχι σε μια αυστηρή ιστορική αφήγηση. Στον κόσμο του Ομήρου, η Ελένη είναι κόρη του Δία και οι κανόνες της πραγματικότητας λειτουργούν διαφορετικά από εκείνους μιας ιστορικής αναπαράστασης.

Για τον Σουάλοου, το ουσιαστικό πολιτικό ζήτημα δεν βρίσκεται στην καταγωγή των ηθοποιών, στις ενδυματολογικές επιλογές ή στις λεπτομέρειες της παραγωγής. Βρίσκεται στην έννοια της «ξενίας», του αρχαίου κώδικα φιλοξενίας, προστασίας και αμοιβαιότητας απέναντι στον ξένο.

Στην ομηρική παράδοση, αλλά και στην κινηματογραφική μεταφορά του Νόλαν, η ξενία παρουσιάζεται ως ένας θεμελιώδης κανόνας που συνδέεται με τον ίδιο τον Δία. Αποτελεί έναν ηθικό και κοινωνικό μηχανισμό που καθορίζει τη σχέση ανάμεσα σε ανθρώπους, πόλεις και διαφορετικούς πολιτισμούς.

Από αυτή την οπτική, η πολιτική διάσταση της ταινίας δεν αφορά το αν το casting είναι «πολιτικά ορθό», αλλά το μήνυμα που μεταφέρει για την κατάρρευση των κανόνων που κρατούν μια κοινωνία ενωμένη.

Η «Οδύσσεια» του Νόλαν, σύμφωνα με αυτή την ερμηνεία, δεν αμφισβητεί μια συγκεκριμένη αντίληψη για την αρχαιότητα επειδή αλλάζει την εικόνα των χαρακτήρων της. Την αμφισβητεί επειδή υπενθυμίζει ότι ο Όμηρος δεν αποτελεί σύμβολο φυλετικής καθαρότητας ή αποκλεισμού, αλλά ένα έργο που μιλά για ξένους, νόμους, επιστροφές, παραβιάσεις και τις συνέπειές τους.

Στο φινάλε της ταινίας, ο Οδυσσέας και η Πηνελόπη βρίσκονται αντιμέτωποι με έναν κόσμο που δοκιμάζεται και κινδυνεύει να καταρρεύσει. Ο Σουάλοου ερμηνεύει τη συγκεκριμένη εικόνα ως μια σύγχρονη αλληγορία για μια διεθνή πραγματικότητα όπου οι κοινοί κανόνες, η συνεργασία και η αμοιβαία ευθύνη βρίσκονται υπό πίεση.

Σε μια εποχή αυξανόμενων εθνικιστικών τάσεων, η ιδέα ότι ένας πολιτισμός διατηρείται μέσα από την προστασία του ξένου και την τήρηση κοινών κανόνων μπορεί να αποτελεί το πιο σύγχρονο και ταυτόχρονα πιο αρχαίο μήνυμα της ταινίας.

Η «Οδύσσεια» του Νόλαν έχει πλέον ξεπεράσει τα όρια μιας απλής κινηματογραφικής επιτυχίας. Έχει μετατραπεί σε ένα πεδίο αντιπαράθεσης όπου συναντώνται θαυμαστές του σκηνοθέτη, κλασικιστές, ακαδημαϊκοί, κριτικοί και πολιτικοί σχολιαστές, με διαφορετικές αντιλήψεις για το τι σημαίνει να διασκευάζεις ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Ίσως, τελικά, αυτό να αποτελεί και το πιο ομηρικό χαρακτηριστικό της ίδιας της ταινίας: ότι αρνείται να παραμείνει στατική. Όπως κάθε μεγάλο έπος, συνεχίζει να αλλάζει μέσα από τις διαφορετικές αναγνώσεις του και να αποκαλύπτει όχι μόνο την ιστορία που αφηγείται, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο κάθε εποχή επιλέγει να την ερμηνεύσει.

Διαβάστε ακόμη

Financial Times: Στα 3,1 δισ. ευρώ το κόστος από τις πυρκαγιές στην Ελλάδα και άλλες 4 ευρωπαϊκές χώρες

Φωτιά στη Δυτική Αττική: Ατελείωτη μάχη με τις φλόγες και νέο 112 για εκκενώσεις τριών περιοχών - Live όλες οι εξελίξεις

«Αδικαιολόγητη και αήθης επίθεση» χαρακτηρίζει το περιβάλλον της Κατερίνας Λιόλιου την ανακοίνωση του Romeo

ΗΠΑ: Σπάνε AI κάμερες γιατί (μεταξύ άλλων) αστυνομικός τις χρησιμοποιούσε για να παρακολουθεί τον σύντροφό της