Emily Wilson: Μεταφράζει ξανά από την αρχή την «Οδύσσεια» – Τι αλλάζει στη νέα εκδοχή

Σχεδόν δέκα χρόνια μετά την έκδοση που άλλαξε τη σχέση της με την «Οδύσσεια» –και ταυτόχρονα την έκανε γνωστή σε ένα κοινό πολύ μεγαλύτερο από εκείνο των κλασικών σπουδών– η Έμιλι Γουίλσον (Emily Wilson) αποφάσισε να επιστρέψει στο ομηρικό έπος.

Η καθηγήτρια Κλασικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια εργάζεται πάνω σε μια δεύτερη αγγλική μετάφραση της «Οδύσσειας», την οποία περιγράφει ως εντελώς νέο έργο και όχι ως αναθεώρηση της προηγούμενης έκδοσής της.

Το 2017, η Γουίλσον είχε γίνει η πρώτη γυναίκα που μετέφρασε ολόκληρη την «Οδύσσεια» στα αγγλικά. Η δουλειά της γνώρισε μεγάλη εμπορική επιτυχία και άνοιξε μια πολύ ευρύτερη συζήτηση γύρω από τη γλώσσα, το φύλο, την εξουσία και τον τρόπο με τον οποίο κάθε εποχή διαβάζει τα αρχαία κείμενα. Τώρα επιστρέφει στο ίδιο έργο με διαφορετικές ιδέες.

«Πρόκειται για νέα μετάφραση»

Η Γουίλσον έχει ήδη ολοκληρώσει περίπου το μισό της νέας απόδοσης, σύμφωνα με όσα ανέφερε στο Associated Press. Η ίδια επιμένει ότι αυτή τη φορά ξεκινά ουσιαστικά από λευκή σελίδα. Η νέα εκδοχή θα κινηθεί πιο κοντά στη μεταφραστική μέθοδο που ακολούθησε αργότερα στην «Ιλιάδα», επιτρέποντάς της μεγαλύτερη ευελιξία τόσο στον ρυθμό όσο και στη μορφή των στίχων.

Σε αντίθεση με την πρώτη της «Οδύσσεια», όπου είχε επιλέξει μια ιδιαίτερα αυστηρή μετρική δομή, τώρα σκοπεύει να χρησιμοποιήσει περισσότερους στίχους σε σχέση με το αρχαίο κείμενο και μεγαλύτερη ποικιλία στη γλώσσα και στο μήκος των λέξεων. Η αλλαγή αυτή δείχνει και κάτι ακόμη: σχεδόν μία δεκαετία αργότερα, η ίδια μεταφράστρια διαβάζει διαφορετικά το ίδιο έργο.

Η Γουίλσον έχει ήδη αναγνωρίσει δημόσια ότι ορισμένες αποφάσεις της πρώτης μετάφρασης πλέον την προβληματίζουν. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αφορά τη λέξη «slave». Όπως έχει εξηγήσει, στην έκδοση του 2017 τη χρησιμοποίησε σε αρκετές περιπτώσεις για να αποδώσει διαφορετικούς όρους του αρχαίου ελληνικού κειμένου.

Σήμερα θεωρεί ότι αυτή η επιλογή ισοπέδωνε αποχρώσεις που υπάρχουν στον Όμηρο γύρω από διαφορετικές καταστάσεις εξάρτησης και υποδούλωσης. Στη νέα μετάφραση σκοπεύει να αποδώσει αυτές τις διαφοροποιήσεις με μεγαλύτερη ακρίβεια. Ένα στοιχείο, πάντως, είναι πιθανό να επιβιώσει από την πρώτη εκδοχή: η περίφημη εναρκτήρια φράση «Tell me about a complicated man», η οποία έγινε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μεταφραστικές επιλογές της.

Η «Οδύσσεια» του Νόλαν και η σκληρή κριτική

Η ανακοίνωση της νέας μετάφρασης συμπίπτει χρονικά με την αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος γύρω από το ομηρικό έργο μετά την κινηματογραφική μεταφορά του Κρίστοφερ Νόλαν.

Ο σκηνοθέτης είχε αναφερθεί στη μετάφραση της Γουίλσον ως μία από τις πηγές που επηρέασαν την προσέγγισή του, χρησιμοποιώντας μάλιστα ως σημείο αναφοράς και το «Tell me about a complicated man». Η ίδια, πάντως, αντιμετώπισε την ταινία πολύ πιο αυστηρά.

Σε κείμενό της στο London Review of Books άσκησε έντονη κριτική στο σενάριο και στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται οι χαρακτήρες, προκαλώντας με τη θέση της νέα συζήτηση και αντιδράσεις, ανάμεσά τους και εκείνη της συγγραφέα Τζόις Κάρολ Όουτς.

Η απόφαση είχε παρθεί πριν από την ταινία

Η δεύτερη μετάφραση, πάντως, δεν αποτελεί απάντηση στην κινηματογραφική εκδοχή του Νόλαν. Η Γουίλσον είχε μιλήσει ήδη από την άνοιξη για την επιθυμία της να επιστρέψει στην «Οδύσσεια», αρκετό διάστημα πριν η δημόσια συζήτηση γύρω από την ταινία πάρει διαστάσεις.

Για την ίδια, το ενδιαφέρον βρίσκεται ακριβώς στη δυνατότητα να ξαναπλησιάσει ένα κείμενο που γνωρίζει εξαιρετικά καλά, αυτή τη φορά έχοντας πίσω της σχεδόν μία δεκαετία επιπλέον έρευνας, μετάφρασης και μελέτης.

Μεγαλύτερο αναμένεται να είναι και το συνοδευτικό υλικό. Η Γουίλσον σκοπεύει να αυξήσει σημαντικά τις επεξηγηματικές σημειώσεις της έκδοσης, φτάνοντας περίπου στο τετραπλάσιο της έκτασης που είχαν στην πρώτη μετάφραση. Επίσημη ημερομηνία κυκλοφορίας δεν έχει ανακοινωθεί ακόμη. 

Η επιστροφή της στο ίδιο κείμενο έχει, πάντως, ξεχωριστό ενδιαφέρον. Σπάνια ένας μεταφραστής που γνώρισε τόσο μεγάλη επιτυχία με ένα έργο αποφασίζει λίγα χρόνια αργότερα να το μεταφράσει ξανά ολόκληρο, εκθέτοντας δημόσια και όσα θα έκανε πλέον διαφορετικά.

Στην περίπτωση της Έμιλι Γουίλσον, η δεύτερη «Οδύσσεια» μοιάζει να υπενθυμίζει ακριβώς ότι μια μετάφραση μπορεί να τυπώνεται σε μια συγκεκριμένη μορφή, η ανάγνωση ενός κλασικού έργου όμως συνεχίζει να αλλάζει μαζί με εκείνον που το διαβάζει.

Διαβάστε ακόμη

Ποια είναι η πραγματική ταυτότητα των τριών παιδιών στην Κυψέλη; Στο μικροσκόπιο ληξιαρχεία και DNA

Χάος στους δρόμους της Αθήνας μετά από μπλακ άουτ στα φανάρια - Τι συνέβη

Ενεργειακός συναγερμός στην Ευρώπη: Εκτοξεύτηκε το φυσικό αέριο, στα 97 δολάρια έφτασε το πετρέλαιο

Θυμίζει Lost: Ποιο είναι το περίεργο νησί που εμφανίζεται και εξαφανίζεται από τον χάρτη