Θεοδωράκης και Βουρβούλιας στο 5ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Δεκατέσσερις αλήθειες για την Ελλάδα του σήμερα

Πόσο καλά γνωρίζουμε τη χώρα στην οποία ζούμε; Πόσες από τις απόψεις που ακούμε καθημερινά βασίζονται σε πραγματικά στοιχεία και πόσες προέρχονται από στερεότυπα, εντυπώσεις ή ελλιπείς πληροφορίες; Αυτά τα ερωτήματα βρίσκονται στο επίκεντρο του νέου βιβλίου του Σταύρου Θεοδωράκη και του Άρη Βουρβούλια, «14 σκιές και αλήθειες της Ελλάδας», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Το έργο τους παρουσιάστηκε στο 5ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων, παρουσία του δημοσιογράφου Γιάννη Πανταζόπουλου, του συγγραφέα Χρήστου Χωμενίδη και του δημάρχου Χανίων, Παναγιώτη Σημανδηράκη, ενώ τη συζήτηση συντόνισε η δημοσιογράφος Ευτυχία Πενταράκη. Το βιβλίο ασχολείται με δεκατέσσερα σημαντικά θέματα που επηρεάζουν την Ελλάδα, όπως το δημογραφικό, η εκπαίδευση, η λειτουργία του κράτους, η οικονομία, τα αντιβιοτικά, τα απορρίματα, οι καισαρικές, η παχυσαρκία, οι γυναικοκτονίες και η θέση της χώρας στην Ευρώπη.

Ο Σταύρος Θεοδωράκης εξήγησε ότι η ιδέα γεννήθηκε από μια απλή σκέψη. Για την Ελλάδα λέγονται καθημερινά πολλές απόψεις, όμως συχνά λείπουν τα αληθινά στοιχεία και οι έρευνες που δείχνουν τι συμβαίνει στην πραγματικότητα. «Θέλαμε να συγκεντρώσουμε σε ένα βιβλίο στοιχεία που βρίσκονται διάσπαρτα σε δεκάδες έρευνες και μελέτες. Από εκεί και πέρα, ο αναγνώστης είναι ελεύθερος να διαμορφώσει τη δική του άποψη. Δεν γράψαμε ένα βιβλίο που λέει στον κόσμο τι να πιστέψει», είπε, περιγράφοντας τη φιλοσοφία του βιβλίου.

Με την ίδια λογική είναι γραμμένα και τα δεκατέσσερα κεφάλαια. Οι συγγραφείς δεν προσπαθούν να δώσουν εύκολες ή απόλυτες απαντήσεις. Αντίθετα, ξεκινούν από όσα μπορούν να αποδειχθούν με στοιχεία και προσπαθούν να εξηγήσουν γιατί κάποια προβλήματα της χώρας παραμένουν εδώ και δεκαετίες άλυτα.

Ο Άρης Βουρβούλιας μίλησε για τη μεγάλη έρευνα που έγινε πριν από τη συγγραφή του βιβλίου. Όπως είπε, πολλές φορές το δύσκολο δεν ήταν να αναλύσουν τους αριθμούς, αλλά να βρουν τα ίδια τα στοιχεία. «Προσπαθήσαμε να συγκεντρώσουμε στοιχεία που βρίσκονταν σε πολλές διαφορετικές πηγές. Σε αρκετές περιπτώσεις διαπιστώσαμε ότι ακόμη και σήμερα υπάρχουν τομείς όπου η καταγραφή ξεκίνησε πολύ αργά ή παραμένει ελλιπής».

Όπως τόνισε, τα αξιόπιστα στοιχεία δεν είναι χρήσιμα μόνο για τις στατιστικές. Βοηθούν να καταλαβαίνουμε καλύτερα τι πραγματικά συμβαίνει και να μην παρασυρόμαστε από την παραπληροφόρηση. «Ένα αποτελεσματικό κράτος οφείλει να γνωρίζει με ακρίβεια τι συμβαίνει στην κοινωνία του. Παράλληλα, τα αξιόπιστα και δημόσια προσβάσιμα στοιχεία είναι ένα όπλο στα χέρια του πολίτη απέναντι στην παραπληροφόρηση και τη δημαγωγία».

Ο αριθμός 14 δεν επιλέχθηκε τυχαία

Όπως εξήγησε ο Σταύρος Θεοδωράκης, κατά τη διάρκεια της έρευνας εξετάστηκαν πολλά περισσότερα θέματα. Τελικά, όμως, μπήκαν στο βιβλίο εκείνα για τα οποία υπήρχαν αρκετά και αξιόπιστα στοιχεία. Κάθε κεφάλαιο μπορεί να διαβαστεί μόνο του, αλλά όλα μαζί δίνουν μια ολοκληρωμένη εικόνα της Ελλάδας. «Επιλέξαμε τον αριθμό 14, γιατί μου αρέσουν οι ζυγοί αριθμοί. Θα μπορούσαν να είναι περισσότερα ή λιγότερα τα θέματα. Εκείνο που είχε σημασία ήταν να βασίζονται σε δεδομένα που να μην μπορούν να αμφισβητηθούν», σημείωσε.

Στη συνέχεια, ο Χρήστος Χωμενίδης έθεσε το ερώτημα ότι «αν κάθε κεφάλαιο ήταν από μία τελεία και ήθελε κάποιος να τις ενώσει, όπως κάνουμε στα παζλ, ποιο πρόσωπο θα εμφανιστεί;» Την απάντηση έδωσε ο Σταύρος Θεοδωράκης, τονίζοντας ότι το «πρόσωπο» του βιβλίου είναι η ίδια η ελληνική κοινωνία. «Είμαστε όλοι. Σε ορισμένα ζητήματα η ευθύνη ανήκει στην πολιτεία, σε άλλα υπάρχει και ευθύνη των πολιτών. Δεν είναι ένα βιβλίο που υποστηρίζει ότι για όλα ευθύνονται οι πολιτικοί. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου και εμείς οι ίδιοι συμβάλλουμε στη διαιώνιση των προβλημάτων», είπε.

Από τη μεριά του, ο κ. Σημανδηράκης εξέφρασε την επιφύλαξή του απέναντι στην άποψη ότι ένα μερίδιο της ευθύνης ανήκει στους πολίτες. Όπως παρατήρησε, όταν η πολιτεία δημιουργεί σαφείς και λειτουργικούς κανόνες, οι πολίτες ανταποκρίνονται. Έφερε ως παράδειγμα την ανακύκλωση, σημειώνοντας ότι το πρόβλημα δεν είναι η απροθυμία των πολιτών, αλλά η απουσία ενός σωστά οργανωμένου πλαισίου. «Είναι ένα βαθιά πολιτικό βιβλίο που υπερασπίζεται τη δημοκρατία, αναδεικνύοντας ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά εδώ και χρόνια. Εύχομαι σε μια επόμενη έκδοσή του πολλά από αυτά τα προβλήματα να έχουν βελτιωθεί. Αν συμβεί αυτό, θα σημαίνει ότι το βιβλίο συνέβαλε κι εκείνο, με τον τρόπο του, σε αυτή την αλλαγή», κατέληξε.

Παράλληλα, ο δημοσιογράφος Γιάννης Πανταζόπουλος, όταν έπιασε το βιβλίο στα χέρια του, σκέφτηκε ότι «θα είναι μια καταγραφή όλων αυτών των ελληνικών παθογενειών που όλοι μας αντιμετωπίζουμε καθημερινά. Αυτά που συζητάμε στα πάνελ, στα καφενεία, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτά που όλοι πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε. Αλλά όταν το διαβάζεις συνειδητοποιείς κάτι τελείως διαφορετικό. Δεν είναι ένα βιβλίο για όσα ξέρουμε. Είναι ένα βιβλίο για όσα νομίζουμε ότι ξέρουμε. Και αυτή είναι η σημαντική διαφορά για μένα». Στόχος του βιβλίου είναι να βοηθήσει τον αναγνώστη να κατανοήσει καλύτερα όσα συμβαίνουν σήμερα στη χώρα και να σκεφτεί πιο ψύχραιμα για το μέλλον της.

«Το βιβλίο έρχεται να μας θυμίσει κάτι που στη δημοσιογραφία συχνά ξεχνάμε, ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη από τα εύκολα συνθήματα. Πάρτε για παράδειγμα το δημογραφικό. Δεν είναι ένα θέμα που "πουλάει", το λέω ως δημοσιογράφος. Δύσκολα θα το δείτε να πρωταγωνιστεί σε πρωτοσέλιδα, γιατί δεν προκαλεί έντονες αντιπαραθέσεις ούτε εύκολες συγκρούσεις. Κι όμως, είναι ένα ζήτημα που επηρεάζει σχεδόν τα πάντα, όπως το ασφαλιστικό, την οικονομία, την αγορά εργασίας, την περιφερειακή ανάπτυξη, ακόμη και το μέλλον των πόλεων και των χωριών μας, κάτι που γνωρίζει πολύ καλά και ο δήμαρχος που βρίσκεται σήμερα εδώ. Διαβάζοντας το βιβλίο, καταλαβαίνει κανείς ότι το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο τι συμβαίνει σήμερα, αλλά κυρίως τι κοινωνία θέλουμε και τι κοινωνία θα είμαστε σε είκοσι χρόνια από τώρα» πρόσθεσε.

Ο Χρήστος Χωμενίδης παρατήρησε ότι πολλές φορές στεκόμαστε μόνο στα αρνητικά και δεν βλέπουμε όσα έχουν βελτιωθεί τα τελευταία χρόνια. Όπως είπε, έτσι δημιουργείται μια εικόνα που δεν ανταποκρίνεται πάντα στην πραγματικότητα που ζουν οι πολίτες. «Έχουμε μια περίεργη σχέση με τη χώρα μας. Πολύ συχνά στεκόμαστε μόνο σε ό,τι δεν λειτουργεί και ξεχνάμε να δούμε όσα έχουν αλλάξει προς το καλύτερο. Κι όμως, αν συγκρίνουμε την Ελλάδα του σήμερα με την Ελλάδα πριν από είκοσι ή τριάντα χρόνια, θα διαπιστώσουμε ότι έχουν γίνει σημαντικά βήματα».

Η παρατήρησή του άνοιξε το θέμα για το τι σημαίνει πραγματική πρόοδος. Το βιβλίο αναφέρεται στις αδυναμίες του ελληνικού κράτους, αλλά δείχνει και τους τομείς όπου η χώρα έχει κάνει σημαντικά βήματα. Έτσι παρουσιάζει μια πιο ισορροπημένη εικόνα, χωρίς υπερβολική αισιοδοξία αλλά και χωρίς μόνιμη απαισιοδοξία.

Στο σημείο αυτό πήρε τον λόγο ο Σταύρος Θεοδωράκης και εξήγησε ότι αυτός ήταν ο στόχος του βιβλίου από την αρχή. «Δεν γράψαμε ένα βιβλίο που περιγράφει μια χώρα καταδικασμένη να αποτυγχάνει. Ούτε ένα βιβλίο που παρουσιάζει μια ιδανική Ελλάδα. Η πραγματικότητα βρίσκεται κάπου στη μέση. Υπάρχουν τομείς στους οποίους έχουμε προχωρήσει και άλλοι στους οποίους εξακολουθούμε να υστερούμε».

Η Ελλάδα του 2050 αρχίζει από τις επιλογές του σήμερα

Προς το τέλος της παρουσίασης, τον λόγο πήρε ξανά ο Άρης Βουρβούλιας, ο οποίος μίλησε για τέσσερα βασικά συμπεράσματα που προέκυψαν από τη μεγάλη έρευνα για το βιβλίο. Όπως είπε, αυτά τα συμπεράσματα διαμορφώθηκαν σταδιακά, καθώς ο ίδιος και ο Σταύρος Θεοδωράκης συγκέντρωναν στοιχεία, προσπαθώντας να αποκτήσουν μια ολοκληρωμένη εικόνα της Ελλάδας.

Το πρώτο συμπέρασμα είχε να κάνει με το πόσο καλά γνωρίζει η χώρα τον εαυτό της. Όπως εξήγησε, σε αρκετά θέματα η συγκέντρωση στοιχείων άργησε πολύ να ξεκινήσει, όπως για παράδειγμα «το 2018, δεν υπήρχε ακόμη συστηματική καταγραφή της μεθόδου γέννησης κάθε παιδιού σε πανελλαδικό επίπεδο, ενώ ήμασταν ήδη στο 57% στις καισαρικές τομές», είπε χαρακτηριστικά. Ο ίδιος τόνισε ότι ένα σύγχρονο κράτος χρειάζεται αξιόπιστα και εύκολα προσβάσιμα στοιχεία. Μόνο έτσι μπορεί να σχεδιάζει καλύτερες πολιτικές και οι πολίτες να γνωρίζουν τι πραγματικά συμβαίνει. 

Στη συνέχεια αναφέρθηκε στη θέση της Ελλάδας μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όπως είπε, όσο προχωρούσε η έρευνα τόσο περισσότερο συνειδητοποιούσε πόσο σημαντικό ρόλο παίζει η συμμετοχή της χώρας στην Ευρώπη. «Ολοκληρώνοντας αυτό το βιβλίο ένιωσα ακόμη πιο ευρωπαϊστής. Πίσω από πολλές παθογένειες της χώρας συναντούσαμε έναν ευρωπαϊκό στόχο που έπρεπε να επιτευχθεί, ένα πρόγραμμα που έπρεπε να εφαρμοστεί ή έναν κανόνα που μας πίεζε να προχωρήσουμε». Σύμφωνα με τον ίδιο, η συμμετοχή της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αφορά μόνο την οικονομία ή τη γεωπολιτική. Βοηθά επίσης το κράτος να λειτουργεί με μεγαλύτερη σταθερότητα και στηρίζει αλλαγές που ίσως να καθυστερούσαν πολύ περισσότερο χωρίς αυτήν.

Το τρίτο συμπέρασμα αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο η χώρα αντιμετωπίζει τα προβλήματά της. Ο Άρης Βουρβούλιας παρατήρησε ότι πολύ συχνά οι αποφάσεις παίρνονται αφού έχει ήδη εμφανιστεί το πρόβλημα, αντί να υπάρχει σωστός σχεδιασμός από πριν. «Είμαστε μονίμως πίσω. Αντιδρούμε πυροσβεστικά στα γεγονότα και στις κρίσεις, αντί να τολμήσουμε να οραματιστούμε την Ελλάδα του 2050», είπε, αναφέροντας ως παραδείγματα τη διαχείριση των απορριμμάτων, τις αγροτικές επιδοτήσεις και τον εκσυγχρονισμό των σιδηροδρομικών υποδομών.

Το τελευταίο συμπέρασμα ήταν πιο αισιόδοξο. Όπως εξήγησε, σχεδόν σε κάθε κεφάλαιο του βιβλίου η εξέλιξη της τεχνολογίας εμφανίζεται ως ένα σημαντικό εργαλείο για την αντιμετώπιση προβλημάτων που ταλαιπωρούν τη χώρα εδώ και χρόνια. Η ψηφιοποίηση των χρηματικών συναλλαγών μπορεί να περιορίσει τη φοροδιαφυγή, τα σύγχρονα συστήματα ελέγχου να βελτιώσουν την οδική ασφάλεια και η τηλεϊατρική να διευκολύνει την πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας σε απομακρυσμένες περιοχές. «Συχνά αντιμετωπίζουμε την τεχνολογία με καχυποψία. Αξίζει όμως να τη δούμε και από μια άλλη πλευρά. Ως μία από τις μεγαλύτερες ευκαιρίες της εποχής μας», είπε.

Διαβάστε ακόμη

Σαουδική Αραβία: 14 νεκροί από συντριβή ελικοπτέρου του πετρελαϊκού κολοσσού Aramco

Συγκλονιστικές εικόνες από τη φωτιά σε διώροφο κτίριο στην Καλλιθέα - «Της φώναξα "γιαγιά πήδα" και την έπιασα»

Τέλος διαδρομής για το «Αίολος Κεντέρης»: Η στιγμή που το εμβληματικό ταχύπλοο περνά για πάντα στην Ιστορία

Εντυπωσιακή εικόνα στο Παρίσι: Η στιγμή που κεραυνός χτυπά τον Πύργο του Άιφελ