Η Αθήνα στο επίκεντρο της διεθνούς λογοτεχνίας - Szalay, Barry, Lynch και Thuram μιλούν για τον κόσμο που αλλάζει

Το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Αθήνας (Athens International Literature Festival - AILF) άνοιξε τις πύλες του, στην Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων, καλώντας το κοινό σε μια πολυήμερη γιορτή λέξεων, ιδεών και διεθνούς διαλόγου. Με έντονο ενδιαφέρον ήδη από την προπώληση, το φεστιβάλ αναμένεται να προσελκύσει μεγάλο αριθμό επισκεπτών, οι οποίοι καλούνται να γνωρίζουν ορισμένες βασικές πληροφορίες για την καλύτερη εμπειρία τους.

Η πρώτη ημέρα της διοργάνωσης άνοιξε δυναμικά, με συναντήσεις και συζητήσεις με τη Selva Almada, τον Laszlo Krasznahorkai και τη Merve Emre, υπογραφές βιβλίων και ένα ατμοσφαιρικό βραδινό πάρτι που ολοκλήρωσε ιδανικά την ημέρα.

Τις επόμενες μέρες, ο David Szalay συνομιλεί με τη συγγραφέα Σοφία Νικολαΐδου για τη σχέση γραφής και φύλου, αντλώντας από το μυθιστόρημά του «Σάρκα» και από το ευρύτερο έργο του, με αναφορές σε ζητήματα ταυτότητας, εξουσίας και κοινωνικής εμπειρίας. Ο Ιρλανδός συγγραφέας Paul Lynch συζητά με τον συγγραφέα Νίκο Μάντη για τη διαδικασία της δημιουργίας, το «ιρλανδικό μπουμ», τη σύγχρονη πεζογραφία και τις προκλήσεις της εποχής της τεχνητής νοημοσύνης και της παγκόσμιας αναταραχής, ενώ ο Ιρλανδός Kevin Barry συναντά τον συγγραφέα και μεταφραστή Χρήστο Αστερίου σε μια συζήτηση για τους αντισυμβατικούς ήρωες, τη γλώσσα και τις αφηγηματικές του επιλογές, με αφετηρία τα μυθιστορήματά του «Νυχτερινό πλοίο στην Ταγγέρη» (εκδόσεις Gutenberg, μτφ. Ορφέας Απέργης).

Η ιστορία εκτυλίσσεται σε ένα λιμάνι της Ισπανίας, στην Αλγεθίρας. Εκεί, σ' έναν φθαρμένο σταθμό πλοίων, δύο άντρες, ο Μόρις και ο Τσάρλι, περιμένουν. Δεν τους ενδιαφέρει η πόλη ούτε τα ταξίδια. Περιμένουν μια κοπέλα, τη Ντίλι, κόρη του Μόρις, που έχει χαθεί από τη ζωή του εδώ και χρόνια. Οι δύο άντρες περνούν τον χρόνο τους μιλώντας. Οι διάλογοί τους είναι σύντομοι, κοφτοί και συχνά μισοτελειωμένοι. Θυμούνται το παρελθόν, τις επιλογές τους και τα λάθη τους. Ήταν κάποτε μπλεγμένοι με ναρκωτικά και μια ζωή επικίνδυνη. Τώρα, όμως, νιώθουν ότι έχουν μείνει πίσω. Ο κόσμος έχει αλλάξει και αυτοί δεν ανήκουν πια σε αυτόν.

Μέσα από τις συζητήσεις τους, εμφανίζονται εικόνες από άλλες εποχές: η Ιρλανδία, η Ισπανία, παλιοί έρωτες και χαμένες ευκαιρίες. Ιδιαίτερα σημαντικές είναι οι αναμνήσεις με τη Σίνθια, μητέρα της Ντίλι. Η σχέση της με τον Μόρις ήταν έντονη αλλά και καταστροφική. Μετά τον θάνατό της, η Ντίλι έφυγε, αναζητώντας έναν δικό της δρόμο. Το βιβλίο δεν έχει έντονη δράση. Στην ουσία, δύο άνθρωποι περιμένουν. Κι όμως, μέσα από αυτή την απλή κατάσταση, ο Kevin Barry δημιουργεί μια δυνατή ιστορία. Η αναμονή γίνεται αφορμή για σκέψη και απολογισμό ζωής.

Η γραφή συνδυάζει το σκοτάδι με το χιούμορ και τον κυνισμό με τη συγκίνηση. Οι χαρακτήρες του δεν ζητούν τη συμπόνια του αναγνώστη. Παρουσιάζονται, όπως είναι, κουρασμένοι, πληγωμένοι, αλλά και βαθιά ανθρώπινοι. Το «Νυχτερινό Πλοίο στην Ταγγέρη» είναι ένα μυθιστόρημα για τον χρόνο που περνά, για τις επιλογές που μένουν πίσω και για την αγάπη που δεν χάνεται ποτέ εντελώς. Και ίσως αφήνει ένα απλό μήνυμα, ότι η πιο δυνατή εμπειρία στη ζωή είναι, τελικά, μια καρδιά που έχει ραγίσει.

Η «Σάρκα» και η σύγχρονη ανδρική ταυτότητα

Γεννημένος το 1974 στο Μόντρεαλ, με καταγωγή από τον Καναδά και την Ουγγαρία, ο David Szalay μεγάλωσε σε διαφορετικές χώρες και σήμερα ζει στη Βιέννη. Αυτή η πολυπολιτισμική εμπειρία φαίνεται έντονα στο έργο του. Οι ιστορίες του κινούνται σε έναν κόσμο ανοιχτό, αλλά και αβέβαιο, όπου οι άνθρωποι συχνά μοιάζουν χαμένοι. Στο έκτος μυθιστόρημά του, με τίτλο «Σάρκα» (εκδόσεις Ψυχογιός, μτφρ. Βάσια Τζανακάρη), ο συγγραφέας εξετάζει την ανδρική συνθήκη («masculinity») στη σύγχρονη εποχή με μια γλώσσα γυμνή και ουδέτερη, που η λογοτεχνικότητά της εκρήγνυται ανάμεσα στις γραμμές, αποσπώντας έτσι διθυραμβικές κριτικές καθώς και το βραβείο Booker 2025.

Η ιστορία ακολουθεί τη ζωή του Ίστβαν, ενός λιγομίλητου άντρα από την Ουγγαρία, από την εφηβεία μέχρι την ωριμότητα. Η ζωή του δεν εξελίσσεται με σχέδιο. Αντίθετα, παρασύρεται από τα γεγονότα και τις συνθήκες. Όλα ξεκινούν από μια τραυματική εμπειρία στην εφηβεία. Αυτή τον οδηγεί σε αναμορφωτήριο και αργότερα στον στρατό. Στη συνέχεια, η ζωή του αλλάζει και αποκτά χρήματα και κοινωνική άνοδο. Όμως, τίποτα από αυτά δεν τον αλλάζει πραγματικά. Παραμένει ο ίδιος άνθρωπος, σιωπηλός και αποστασιοποιημένος.

Το βασικό θέμα του βιβλίου είναι η «σάρκα». Ο τίτλος δεν αναφέρεται μόνο στο σώμα. Δείχνει έναν ολόκληρο τρόπο ύπαρξης. Ο άνθρωπος παρουσιάζεται ως ένα ον που καθορίζεται από το σώμα του, τις επιθυμίες του και τις συγκυρίες. Η ζωή του Ίστβαν δεν καθορίζεται από μεγάλες ιδέες ή στόχους, αλλά από το τι του συμβαίνει. Η πλοκή της ιστορίας αποτελείται από σύντομες προτάσεις, περιορισμένους διαλόγους, χωρίς αναλύσεις. Συχνά αφήνει κενά στην αφήγηση. Σημαντικά γεγονότα δεν περιγράφονται άμεσα, αλλά φαίνονται από τα αποτελέσματά τους. Αυτό κάνει την ιστορία πιο ρεαλιστική, αλλά και πιο σκληρή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και ο τρόπος που παρουσιάζεται η ανδρική ταυτότητα. Ο Ίστβαν δεν είναι ήρωας. Δεν έχει μεγάλες φιλοδοξίες ούτε έντονα συναισθήματα. Οι σχέσεις του είναι επιφανειακές και προσωρινές. Συχνά μοιάζει περισσότερο αντικείμενο παρά πρόσωπο. Το βιβλίο δεν δίνει εύκολες απαντήσεις. Αντίθετα, αφήνει μια αίσθηση κενού και μοναξιάς. Δείχνει έναν κόσμο όπου η ζωή δεν έχει πάντα νόημα ή κατεύθυνση. Με αυτόν τον τρόπο, η «Σάρκα» γίνεται μια βαθιά μελέτη για το τι σημαίνει να ζει κανείς σήμερα.

Ο Paul Lynch και η λογοτεχνία του ανήσυχου παρόντος

Ο Paul Lynch ανήκει σε εκείνη τη σπάνια κατηγορία σύγχρονων λογοτεχνών που καταφέρνουν να συνδυάσουν το κοινωνικοπολιτικό σχόλιο με μια έντονα ποιητική, σχεδόν υπνωτική γραφή. Με πέντε μυθιστορήματα στο ενεργητικό του, έχει ήδη χαράξει μια ξεχωριστή πορεία, εστιάζοντας σε σύνθετα και συχνά σκοτεινά ζητήματα της ανθρώπινης ύπαρξης. Γεννημένος το 1977 στο Λίμερικ και εγκατεστημένος στο Δουβλίνο, ο Lynch δεν ενδιαφέρεται να προβλέψει το μέλλον, αντίθετα, καταγράφει με οξύτητα όσα ήδη συμβαίνουν γύρω μας.

Το 2023 τιμήθηκε με το βραβείο Booker για το μυθιστόρημά του «Τραγούδι του Προφήτη» (εκδόσεις Gutenberg, μτφ Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), ένα έργο που φωτίζει τη λεπτή ισορροπία της δημοκρατίας και τον τρόπο με τον οποίο αυτή μπορεί να διαρραγεί. Μέσα από μια κοινωνία που βυθίζεται σταδιακά στον αυταρχισμό, ο συγγραφέας αναδεικνύει την ευθραυστότητα των θεσμών και την ταχύτητα με την οποία η κανονικότητα μπορεί να μετατραπεί σε εφιάλτη. Η αφήγηση, αν και τοποθετημένη σε ένα οικείο περιβάλλον, αντηχεί πραγματικές συγκρούσεις από τη Βόρεια Ιρλανδία έως τη Συρία και την Ουκρανία, δημιουργώντας μια αίσθηση επείγοντος και αναγνώρισης.

Αν όμως το «Τραγούδι του Προφήτη» κοιτά προς την κοινωνία, το «Πιο πέρα από τη θάλασσα» (εκδόσεις Gutenberg, μτφ Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης) στρέφεται βαθιά προς το εσωτερικό του ανθρώπου. Σε αυτό το έργο, ο Paul Lynch εγκαταλείπει τη συλλογική αγωνία για να εξερευνήσει την υπαρξιακή μοναξιά. Δύο άνδρες, ο Μπολίβαρ και ο Χέκτορ, χαμένοι στον απέραντο Ειρηνικό, δεν παλεύουν μόνο με τα στοιχεία της φύσης αλλά και με τον ίδιο τον εαυτό τους. Η θάλασσα, άλλοτε απειλητική και άλλοτε αινιγματική, λειτουργεί ως σκηνικό μιας εσωτερικής δοκιμασίας.

Ο Μπολίβαρ, έμπειρος και γειωμένος, και ο Χέκτορ, άπειρος και σχεδόν μεταφυσικός, αντιπροσωπεύουν δύο διαφορετικούς τρόπους θέασης του κόσμου. Καθώς η επιβίωση γίνεται ολοένα και πιο ασταθής, οι βεβαιότητές τους καταρρέουν, και στη θέση τους αναδύονται θεμελιώδη ερωτήματα, όπως ποιοι είναι, τι πιστεύουν, και τι σημαίνει τελικά να υπάρχει κανείς. Διαβάζοντας την ιστορία, είναι σαν να βρισκόμαστε κι εμείς μέσα στη βάρκα, αντιμέτωποι με το άγνωστο. Έτσι, το «πιο πέρα» δεν είναι μόνο γεωγραφικό, αλλά υπαρξιακό. Είναι εκεί όπου ο άνθρωπος συναντά τα όριά του και αναμετριέται με το ίδιο το νόημα της ζωής.

Τι σημαίνει να είσαι λευκός; 

Ο Lilian Thuram είναι μια ξεχωριστή προσωπικότητα, όχι μόνο για όσα πέτυχε στο ποδόσφαιρο, αλλά και για τη δράση του μετά το τέλος της καριέρας του. Υπήρξε βασικό μέλος της εθνικής Γαλλίας που κατέκτησε το Παγκόσμιο Κύπελλο 1998 και το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα 2000. Σήμερα, όμως, είναι γνωστός κυρίως για τον αγώνα του ενάντια στον ρατσισμό και υπέρ της ισότητας. Το 2008 ίδρυσε τον οργανισμό Education contre le racisme, pour l’egalite, με στόχο την εκπαίδευση και την ευαισθητοποίηση γύρω από τα ζητήματα των διακρίσεων. Από τότε, συμμετέχει ενεργά σε κοινωνικές δράσεις, συνεργάζεται με διεθνείς οργανισμούς και γράφει βιβλία που απευθύνονται σε ένα ευρύ κοινό.

«Η Λευκή Σκέψη» (εκδόσεις Αντίποδες, μτφ. Άγγελος Μουταφίδης) θέτει ένα απλό αλλά ουσιαστικό ερώτημα: Τι σημαίνει να είσαι «λευκός»; Ο συγγραφέας εξηγεί ότι το θέμα δεν είναι το χρώμα του δέρματος. Το βασικό πρόβλημα είναι ένας τρόπος σκέψης που έχει διαμορφωθεί μέσα στην ιστορία. Αυτός ο τρόπος σκέψης δημιουργεί ιεραρχίες, χωρίζει τους ανθρώπους και δικαιολογεί ανισότητες. Μέσα από ιστορικά παραδείγματα, αλλά και προσωπικές εμπειρίες, δείχνει πώς αυτή η «λευκή σκέψη» χρησιμοποιήθηκε για να δικαιολογήσει τη δουλεία και την αποικιοκρατία. Παράλληλα, εξηγεί ότι οι συνέπειες αυτής της νοοτροπίας υπάρχουν ακόμα και σήμερα. Επηρεάζουν τον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας και τους άλλους.

Ένα βασικό σημείο του βιβλίου είναι ότι κανείς δεν γεννιέται «λευκός» ή «μαύρος». Αυτές οι ταυτότητες διαμορφώνονται μέσα στην κοινωνία. Ο ίδιος λέει ότι κατάλαβε αυτή την πραγματικότητα όταν μετακόμισε από τη Γουαδελούπη στο Παρίσι σε μικρή ηλικία. Τότε «έγινε μαύρος», μέσα από το βλέμμα των άλλων. Το βιβλίο είναι και μια πρόταση για αλλαγή. Ο Lilian Thuram καλεί όλους τους ανθρώπους, και ιδιαίτερα τους λευκούς, να σκεφτούν πιο βαθιά αυτά τα ζητήματα. Πιστεύει ότι για να αλλάξει η κοινωνία, πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε την ιστορία και τις ρίζες των διακρίσεων.

Τέλος, τονίζει ότι η αλλαγή δεν έρχεται εύκολα από τις αρχές. Συνήθως ξεκινά από τους ανθρώπους. Όταν οι ίδιοι οι πολίτες απαιτούν δικαιοσύνη, τότε τα συστήματα αναγκάζονται να αλλάξουν. Με αυτόν τον τρόπο, η «Λευκή Σκέψη» είναι μια πρόσκληση για έναν πιο δίκαιο και ανθρώπινο κόσμο. Ο Lilian Thuram θα συνομιλήσει με τους Ντέμη Νικολαΐδη, Λορέττα Μακόλεϊ και Παναγιώτη Μένεγο στην εκδήλωση «Αποδομώντας τη "λευκή σκέψη" μέσα στο ίδιο το γήπεδό της», την Κυριακή 29 Μαρτίου, 19:00 - 20:30 στο Αεριοφυλάκιο 1 – Αμφιθέατρο «Μιλτιάδης Έβερτ» και αμέσως μετά θα ακολουθήσει υπογραφή βιβλίων.

Διαβάστε ακόμη

Πέθανε η εμβληματική τραγουδίστρια Μαρινέλλα - Η ζωή και το σπουδαίο έργο της

Οι πρώτες εκτιμήσεις του ιατροδικαστή για το τραυματισμένο βρέφος στην Πάτρα - Στα χέρια του εισαγγελέα το πόρισμα

Βουλωμένες τουαλέτες και χαλασμένα πλυντήρια στο USS Ford - Πώς βγήκε εκτός μάχης το μεγαλύτερο αεροπλανοφόρο

«Η εφεύρεση της χρονιάς»: Κουβανός έφτιαξε... καρβουνοκίνητο αμάξι ως απάντηση στο πετρελαϊκό εμπάργκο των ΗΠΑ