Πού θα ζούμε το 2100; Μελέτη - έκπληξη για το μέλλον των μεγαλουπόλεων

Για δεκαετίες, η ιστορία της αστικής ανάπτυξης φαινόταν σχεδόν προδιαγεγραμμένη: οι μεγάλες πόλεις γίνονται ακόμη μεγαλύτερες, προσελκύουν όλο και περισσότερους ανθρώπους, δημιουργούνται όλο και περισσότερες θέσεις εργασίας και «κλέβουν» διαρκώς τους κατοίκους της επαρχίας. Ωστόσο, μια νέα επιστημονική ανάλυση δείχνει ότι αυτό το μοτίβο έχει «ημερομηνία λήξης», κάτι που αναμένεται να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ο πλανήτης σχεδιάζει τον επόμενο αιώνα.

Ερευνητές από το Complexity Science Hub και το Πολυτεχνείο της Ζυρίχης (ETH Zurich) εκτιμούν ότι μέχρι το 2100, περίπου το 38% του παγκόσμιου πληθυσμού θα ζει σε πόλεις με περισσότερους από ένα εκατομμύριο κατοίκους. Αν και το νούμερο αυτό δείχνει ένα «φορτωμένο» μέλλον στις πόλεις, είναι κατά πολύ χαμηλότερο από αυτό που θα περίμενε κανείς αν συνεχιζόταν η τρέχουσα τάση. Πρόκειται, ουσιαστικά, για 450 εκατομμύρια λιγότερους ανθρώπους στις μεγαλουπόλεις μέχρι το τέλος του αιώνα.

Η διαφορά αυτή έχει τεράστια σημασία, καθώς οι πόλεις είναι ο τόπος όπου τα κράτη επενδύουν τα περισσότερα χρήματά τους. Η στέγαση, τα δίκτυα μεταφορών, τα συστήματα ενέργειας, οι υπηρεσίες υγείας, η υδροδότηση και η θωράκιση απέναντι στην κλιματική αλλαγή εξαρτώνται άμεσα από το πού μετακινείται ο πληθυσμός και με τι ταχύτητα.

«Σήμερα, υπολογίζουμε ότι το ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού που ζει σε πόλεις άνω του ενός εκατομμυρίου είναι περίπου 24%», αναφέρει ο Andrea Musso, ερευνητής στο Complexity Science Hub και διδακτορικός φοιτητής στο ETH Zurich.

Ο «κύκλος ζωής» των πόλεων

Η μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό PNAS, υποστηρίζει ότι οι μεγάλες πόλεις δεν διατηρούν για πάντα το πλεονέκτημα της ανάπτυξης. Σε χώρες που βρίσκονται στην αρχή της αστικοποίησης, οι μεγαλύτερες πόλεις αναπτύσσονται συχνά πολύ πιο γρήγορα από τις μικρότερες. Οι θέσεις εργασίας, τα πανεπιστήμια, τα νοσοκομεία και άλλες υπηρεσίες τείνουν να συγκεντρώνονται σε αυτούς τους μεγάλους κόμβους, προσελκύοντας κόσμο από την περιφέρεια.

«Διαπιστώσαμε ότι μεταξύ 1975 και 2025, οι πόλεις με περισσότερους από ένα εκατομμύριο κατοίκους σε λιγότερο αναπτυγμένες αστικά χώρες (συμπεριλαμβανομένων πολλών χωρών της Ασίας και της Αφρικής), αναπτύχθηκαν περίπου 7,3% ταχύτερα από τον μέσο όρο των υπόλοιπων πόλεων της χώρας τους», σημειώνει ο Musso.

Αυτό εξηγεί γιατί τα μεγάλα αστικά κέντρα διογκώθηκαν τόσο εντυπωσιακά στον αναπτυσσόμενο κόσμο τις τελευταίες δεκαετίες. Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι αυτή η δυναμική εξασθενεί όσο μια χώρα αστικοποιείται.

Σε έντονα αστικοποιημένες περιοχές, όπως στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης και της Αμερικής, οι πόλεις άνω του ενός εκατομμυρίου αναπτύχθηκαν τα τελευταία 50 χρόνια με ρυθμό σχεδόν ίδιο με τον εθνικό μέσο όρο. Με άλλα λόγια, οι μεγαλύτερες πόλεις σταμάτησαν να «ξεφεύγουν» αναπτυξιακά από τις υπόλοιπες.

Οι συγγραφείς περιγράφουν αυτό το φαινόμενο ως έναν προβλέψιμο «κύκλο ζωής» των πόλεων: Στην αρχή, οι μεγαλουπόλεις κερδίζουν γρήγορα έδαφος. Αργότερα, αυτό το πλεονέκτημα σταθεροποιείται και η ανάπτυξη μοιράζεται πιο ομοιόμορφα σε πόλεις διαφορετικών μεγεθών.

Ένα παγκόσμιο μοτίβο κρυμμένο σε κοινή θέα

Η επιστημονική ομάδα στήριξε τα συμπεράσματά της σε δύο νέα σύνολα δεδομένων, που σχεδιάστηκαν για να παρακολουθούν τις πόλεις διαχρονικά, ξεπερνώντας τα εθνικά σύνορα. Το πρώτο καλύπτει 99 χώρες από το 1975 έως το 2025 (αντιπροσωπεύοντας το 94% του παγκόσμιου πληθυσμού), ενώ το δεύτερο ανασυνθέτει την ιστορία των αμερικανικών πόλεων από το 1850 έως το 2020.

Αντί να βασιστούν στα στενά διοικητικά όρια των δήμων, τα οποία συχνά παραμορφώνουν την πραγματική εικόνα, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν γεωγραφικούς ορισμούς με βάση την πυκνότητα του πληθυσμού και τη δόμηση.

«Οι περισσότερες προηγούμενες μελέτες βασίζονταν στα επίσημα διοικητικά όρια των πόλεων, τα οποία όμως είναι παραπλανητικά», εξηγεί ο Musso. «Το Παρίσι, για παράδειγμα, είναι πολύ μεγαλύτερο από τον διοικητικό Δήμο του Παρισιού. Η Νέα Υόρκη δεν είναι μόνο το Μανχάταν ή έστω οι πέντε δήμοι της».

Αυτή η επιλογή, βέβαια, είχε και τα μειονεκτήματά της. Η συγκεκριμένη μέθοδος καταγράφει το καθαρά οικιστικό «αποτύπωμα» των πόλεων στο έδαφος και όχι την ευρύτερη οικονομική και κοινωνική τους επιρροή. Έτσι, τα προάστια ή οι οικισμοί-δορυφόροι, που στην πραγματικότητα συνδέονται με μια μεγάλη πόλη λόγω της καθημερινής μετακίνησης των εργαζομένων, εμφανίζονται στη μελέτη ως ξεχωριστά μέρη. Αυτός είναι και ο λόγος που οι συγγραφείς χαρακτηρίζουν τις προβλέψεις τους «συγκρατημένες», ειδικά για τις πιο αναπτυγμένες αστικά χώρες.

Το διπλό νόμισμα της επιβράδυνσης των μεγαλουπόλεων

Οι μεγάλες πόλεις προσφέρουν σαφή οφέλη: τείνουν να είναι πιο καινοτόμες και παραγωγικές, συγκεντρώνουν εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό, προηγμένες βιομηχανίες και μεγάλα δίκτυα γνώσης. Ωστόσο, το μεγάλο μέγεθός τους συνεπάγεται και βαρύ τίμημα.

«Μελέτες σε πόλεις των ΗΠΑ δείχνουν ότι οι κάτοικοι μιας πόλης ενός εκατομμυρίου ανθρώπων περνούν διπλάσιο χρόνο στο μποτιλιάρισμα και έχουν σχεδόν τριπλάσιες πιθανότητες να κολλήσουν ορισμένες ασθένειες σε σύγκριση με όσους ζουν σε μια κωμόπολη 10.000 κατοίκων», αναφέρει ο Musso. «Την ίδια στιγμή, όμως, οι κάτοικοι της μεγάλης πόλης είναι τρεις φορές πιο καινοτόμοι και σχεδόν δύο φορές πιο παραγωγικοί».

Αυτή η ισορροπία βρίσκεται στον πυρήνα της μελέτης. Εάν οι μεγαλουπόλεις αναπτύσσονται πιο αργά, η ώθηση στην παραγωγικότητα μπορεί να χάσει τη δυναμική της. Από την άλλη πλευρά, όμως, τα βάρη που φέρνει η μεγάλη κλίμακα -όπως η κυκλοφοριακή συμφόρηση και η περιβαλλοντική επιβάρυνση- ενδέχεται να μειωθούν.

«Το γεγονός ότι η αστική ανάπτυξη ακολουθεί έναν προβλέψιμο κύκλο ζωής είναι εξαιρετικά σημαντικό για όσους λαμβάνουν αποφάσεις», τονίζει ο Frank Neffke, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας Transforming Economies. «Μπορεί να βοηθήσει στον σχεδιασμό υποδομών, στις στρατηγικές για την κλιματική αλλαγή και στις προβλέψεις για την οικονομική ανάπτυξη».

Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον

Το μήνυμα της μελέτης για τους πολεοδόμους και τις κυβερνήσεις δεν είναι ότι οι μεγάλες πόλεις θα σταματήσουν να μεγαλώνουν, αλλά ότι τα μεγαλύτερα αστικά κέντρα του πλανήτη μπορεί να μην συγκεντρώνουν κόσμο με τον ρυθμό που υπέθεταν πολλές μέχρι τώρα προβλέψεις. Αυτό αλλάζει τα δεδομένα για το πού πρέπει να κατασκευαστούν δρόμοι, σιδηρόδρομοι, κατοικίες, σχολεία, νοσοκομεία και αντιπλημμυρικά έργα.

Παράλληλα, η μελέτη δείχνει ότι οι μικρότερες πόλεις ενδέχεται τελικά να απορροφήσουν πολύ μεγαλύτερο μερίδιο της μελλοντικής ανάπτυξης από ό,τι αναμενόταν.

Σε κάθε περίπτωση, το κεντρικό συμπέρασμα είναι πρακτικό: Το αστικό μέλλον του πλανήτη ίσως να μην αφορά την ασταμάτητη διόγκωση ελάχιστων τεράστιων «μεγα-πόλεων», αλλά μια πιο αργή, ισορροπημένη και ομοιόμορφη κατανομή της ανάπτυξης προς τις μικρότερες και μεσαίες πόλεις.

Διαβάστε ακόμη

Έρχονται σαρωτικές αλλαγές στις πολυκατοικίες: Τι θα ισχύει με κοινόχρηστα και συνελεύσεις

Τα καρτέρια βίας, οι εμπρησμοί και η διακίνηση «ροζ κοκαΐνης» - Πώς δρούσε η εγκληματική οργάνωση οπαδών

Ελαφόνησος: Ένας από τους πλοιοκτήτες ήταν ο άνδρας που επιβιβάστηκε κολυμπώντας στο φέρι μποτ

Διονύσιος Ταμπάκης: Ο Έλληνας «μέταλ παπάς» που «παντρεύει» το doom με techno, ραπ και... ψαλμούς