Τέλος στο μονοπώλιο του πετρελαίου; Πώς ο πόλεμος στο Ιράν άλλαξε ριζικά τον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη

Οι πολεμικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή προκαλούν βαθιά αναδιάρθρωση στην παγκόσμια αγορά ενέργειας, επανακαθορίζοντας τις ισορροπίες ανάμεσα στα ορυκτά καύσιμα και την πράσινη μετάβαση. Από τα τέλη Φεβρουαρίου, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν πόλεμο εναντίον του Ιράν, ο παγκόσμιος ενεργειακός τομέας βιώνει πρωτοφανείς κλυδωνισμούς.

Σύμφωνα με το δίκτυο του Al Jazeera, οι τιμές του πετρελαίου κατέγραψαν ακραίες διακυμάνσεις, φτάνοντας αρχικά σε επίπεδα που είχαν να σημειωθούν από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022, για να υποχωρήσουν στη συνέχεια κοντά στα επίπεδα προτού ξεσπάσει η σύγκρουση πριν από περίπου τέσσερις μήνες.

Οι προμηθευτές ενέργειας αναζητούν εναγωνίως εναλλακτικές εμπορικές οδούς, καθώς το Ιράν ελέγχει ασφυκτικά τα Στενά του Ορμούζ, από όπου σε περιόδους ειρήνης διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Την ίδια ώρα, από το Τόκιο και το Νέο Δελχί μέχρι το Λονδίνο, οι κυβερνήσεις επιστράτευσαν έκτακτα μέτρα για να προστατεύσουν τους πολίτες από το κύμα ακρίβειας που προκάλεσε η εκτόξευση του κόστους των καυσίμων.

«Η αγορά πετρελαίου δεν θα είναι ποτέ ξανά η ίδια μετά από αυτή τη σύγκρουση»

Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι οι εν εξελίξει διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για μια μόνιμη ειρήνη αναζωπυρώνουν τις ελπίδες για σταθεροποίηση των αγορών, οι ειδικοί εκτιμούν ότι ο πόλεμος έχει ήδη επιφέρει βαθιές και πιθανότατα μόνιμες αλλαγές στο παγκόσμιο ενεργειακό τοπίο.

«Η αγορά πετρελαίου δεν θα είναι ποτέ ξανά η ίδια μετά από αυτή τη σύγκρουση», δήλωσε στο Al Jazeera ο Άντι Ιμσίροβιτς, έμπειρος αναλυτής της αγοράς πετρελαίου και επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

«Θα κατασκευαστούν επειγόντως νέοι αγωγοί. Θα εφαρμοστούν νέα μέτρα ασφαλείας και οι αγοραστές πετρελαίου από την περιοχή θα αναζητήσουν αλλού εναλλακτικές πηγές για να διαφοροποιήσουν τον εφοδιασμό τους», πρόσθεσε ο Ιμσίροβιτς.

Οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ αναμένεται να επηρεάσουν αρνητικά τις ναυτιλιακές εταιρείες για μεγάλο διάστημα, ακόμη και μετά την επίσημη λήξη του πολέμου.

Αν και στο μνημόνιο συνεργασίας (MoU) που υπεγράφη με τις ΗΠΑ στις 17 Ιουνίου το Ιράν συμφώνησε να καταβάλει «κάθε δυνατή προσπάθεια» για την ασφαλή διέλευση των πλοίων, η Τεχεράνη έκτοτε διεκδικεί επανειλημμένα το δικαίωμα ελέγχου αυτού του στρατηγικής σημασίας θαλάσσιου περάσματος.

Μετά την κορύφωση της θαλάσσιας κίνησης στις 24 Ιουνίου με περισσότερες από 70 διελεύσεις, η κυκλοφορία μειώθηκε απότομα ξανά το Σαββατοκύριακο. Οι επιθέσεις σε δύο εμπορικά πλοία, για τις οποίες θεωρήθηκε ευρέως υπεύθυνο το Ιράν, επανέφεραν τους φόβους για την ασφάλεια των πληρωμάτων.

Πάντα θα υπάρχει η πιθανότητα ανάφλεξης και κλεισίματος των Στενών

Υπό την απειλή των συνεχιζόμενων κινδύνων, οι προμηθευτές ενέργειας προσπαθούν να αυξήσουν τις χερσαίες εξαγωγές μέσω του αγωγού East-West της Σαουδικής Αραβίας, του αγωγού αργού πετρελαίου του Αμπού Ντάμπι στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και του αγωγού Ιράκ-Τουρκίας. Ωστόσο, η συνολική χωρητικότητα αυτών των αγωγών υπολείπεται κατά πολύ των περίπου 20 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου που μεταφέρονταν καθημερινά μέσω των Στενών πριν από τον πόλεμο.

Ο Νταν Μαρκς, ερευνητής σε θέματα ενεργειακής ασφάλειας στο Βασιλικό Ινστιτούτο Αμυντικών Μελετών (RUSI) στο Λονδίνο, εκτιμά ότι η ανησυχία για τη διέλευση από τα Στενά θα είναι «μακροπρόθεσμη».

«Όσο το τρέχον ιρανικό καθεστώς παραμένει στην εξουσία και βρίσκεται σε αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, θα υπάρχει πάντα η πιθανότητα ανάφλεξης της έντασης και κλεισίματος των Στενών», δήλωσε ο Μαρκς στο Al Jazeera.

«Η παγκόσμια αγορά απέδειξε ότι μπορεί να αντέξει αυτή την κατάσταση για ένα σχετικά μεγάλο διάστημα, όμως αυτό επηρεάζει τη διάθεση για επενδύσεις στην περιοχή, καθώς η παραγωγή και οι εξαγωγές ενδέχεται να διακοπούν, ενώ και οι τουρίστες μπορεί να αποτραπούν».

Η Τζουν Γκο, ανώτερη αναλύτρια της αγοράς πετρελαίου στην εταιρεία δεδομένων εμπορευμάτων Sparta με έδρα τη Σιγκαπούρη, προβλέπει μια συντονισμένη προσπάθεια από παραγωγούς και καταναλωτές για τη μείωση της εξάρτησης από τα Στενά.

«Για τους παραγωγούς, αυτό θα σημάνει τη δημιουργία περισσότερων οδών διαφυγής μέσω αγωγών από τη Μέση Ανατολή», ανέφερε η Γκο στο Al Jazeera. «Για τους αγοραστές, θα σημάνει τη διατήρηση επαρκών στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου».

Μια άλλη αναμενόμενη επίπτωση του πολέμου είναι η επιτάχυνση των προσπαθειών των χωρών για τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως η αιολική, η ηλιακή και η υδροηλεκτρική ενέργεια.

Τον Απρίλιο, ο Σάιμον Στιλ, ο κορυφαίος αξιωματούχος του ΟΗΕ για το κλίμα, δήλωσε σε συνάντηση κυβερνητικών στελεχών στον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας ότι η σύγκρουση ήδη «υπερτροφοδοτεί την παγκόσμια έκρηξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας».

Τέλος στο μονοπώλιο του πετρελαίου;

Η παγκόσμια χωρητικότητα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σημείωσε ρεκόρ το 2025, με τα έργα καθαρής ενέργειας να αντιπροσωπεύουν περίπου το 86% της νέας ισχύος που προστέθηκε εκείνο το έτος, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (IRENA).

«Μετά από αυτόν τον πόλεμο, ελάχιστοι από όσους αναζητούν νέο αυτοκίνητο θα επιλέξουν όχημα με κινητήρα εσωτερικής καύσης», σημείωσε ο Ιμσίροβιτς του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.

«Γιατί να το κάνουν, δεδομένων των εναλλακτικών λύσεων στα ηλεκτρικά οχήματα;» πρόσθεσε.

«Αυτό θα βάλει τέλος στο σημαντικό μονοπώλιο του πετρελαίου στις οδικές μεταφορές. Αυτό που απομένει είναι το μονοπώλιο στις αεροπορικές μεταφορές και τα πετροχημικά, το οποίο όμως αποτελεί σχετικά μικρό ποσοστό της συνολικής ζήτησης», συμπλήρωσε ο Ιμσίροβιτς.

Αν και οι επιταγές της ενεργειακής ασφάλειας ενδέχεται να ωθήσουν βραχυπρόθεσμα πολλές κυβερνήσεις στη δημιουργία αποθεμάτων ορυκτών καυσίμων, η μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη οικονομική σκοπιμότητα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα ενισχυθεί, καθώς ο γεωπολιτικός κίνδυνος αυξάνει το «πραγματικό κόστος» της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, εξήγησε ο Μοχάμεντ Ελχεντάντ, επίκουρος καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Λάνκασιρ στο Ηνωμένο Βασίλειο.

«Η σύγκρουση μπορεί τελικά να επισπεύσει επενδυτικές αποφάσεις που βρίσκονταν ήδη σε τροχιά υλοποίησης», δήλωσε ο Ελχεντάντ στο Al Jazeera.

Η Κίνα, περισσότερο από κάθε άλλη χώρα, αναμένεται να επωφεληθεί από αυτή την επιταχυνόμενη παγκόσμια στροφή.

Η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου είναι μακράν ο κορυφαίος εξαγωγέας εξαρτημάτων που σχετίζονται με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, παράγοντας πάνω από το 80% των ανεμογεννητριών, των ηλιακών συλλεκτών και των μπαταριών αποθήκευσης ενέργειας παγκοσμίως, σύμφωνα με την εταιρεία ερευνών Wood Mackenzie.

Ο πόλεμος προσέφερε ένα «ζωντανό μάθημα για την αξία ενός πολύ πιο διαφοροποιημένου ενεργειακού μείγματος», δήλωσε ο Μορίς Όμπστφελντ, ανώτερος συνεργάτης στο Ινστιτούτο Peterson για τα Διεθνή Οικονομικά και πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.

«Η Κίνα θα βγει κερδισμένη, δεδομένης της κυριαρχίας της στην παροχή υποδομών ανανεώσιμης ενέργειας», σημείωσε ο Όμπστφελντ στο Al Jazeera.

Άλλες χώρες, όπως οι ΗΠΑ και το Κατάρ, ενδέχεται επίσης να εδραιώσουν τη θέση τους ως κορυφαίοι προμηθευτές ενέργειας μετά τον πόλεμο, σύμφωνα με τον Ελχεντάντ.

«Από την οπτική των ενεργειακών οικονομικών, κερδισμένοι θα είναι όσοι διαθέτουν εξαγώγιμο πλεόνασμα και εγγυήσεις σταθερού εφοδιασμού», ανέφερε ο Ελχεντάντ.

«Οι ΗΠΑ ενισχύουν τη θέση τους ως ευέλικτος προμηθευτής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), ενώ το Κατάρ εδραιώνει τον ρόλο του ως αξιόπιστος εταίρος μακροχρόνιων συμβολαίων».

Διαβάστε ακόμη

Ο εφιάλτης του ΟΠΕΚΕΠΕ, οι φήμες για παραίτηση «βόμβα» και το δημοσκοπικό παράδοξο της Αμαλίας

Τέλος ο δωρεάν Προσωπικός Γιατρός για όλους - Πότε θα πληρώνουν οι πολίτες με βάση νέα υπουργική απόφαση

Επιχείρηση… ήρεμα γαλάζια νερά στο δρόμο προς τις κάλπες: Τα μηνύματα Μητσοτάκη στους βουλευτές της Ν.Δ.

Ο Ερντογάν ποντάρει στη Σύνοδο του NATO για διεθνή αναβάθμιση - Το γεωπολιτικό χαρτί του