Μετά τους Metallica, οι μεγάλες συναυλίες του φετινού καλοκαιριού συνεχίζουν με την άφιξη της Patti Smith στην Αθήνα. Η εμβληματική μορφή της αμερικανικής μουσικής σκηνής ανεβαίνει σήμερα στο Δημοτικό Θέατρο Λυκαβηττού, φέρνοντας μαζί της μια διαδρομή που ξεπερνά τα όρια της ροκ και αγγίζει τη λογοτεχνία, την ποίηση, τη φωτογραφία και τη δημόσια θέση για κοινωνικά θέματα. Για περισσότερα από πενήντα χρόνια, η Patti Smith παραμένει μία από τις σπουδαιότερες προσωπικότητες της σύγχρονης τέχνης, μια δημιουργός που ένωσε την ένταση του punk με τον ποιητικό λόγο και μετέτρεψε τη σκηνή σε τόπο ελευθερίας.
Η ίδια υπήρξε πάντοτε μια ξεχωριστή παρουσία. Πνευματική συγγένεια με τον Arthur Rimbaud, τον Allen Ginsberg και τη γενιά των «μπιτ», αγάπη για τη λογοτεχνία και τη ζωγραφική, βαθιά πίστη στη δύναμη της τέχνης και ένας σπάνιος συνδυασμός τρυφερότητας και ορμής συνθέτουν το πορτρέτο της. Στα 79 της χρόνια, συνεχίζει να γράφει, να φωτογραφίζει, να περιοδεύει και να συγκινεί ένα κοινό που συναντά στη μουσική της κάτι πολύ περισσότερο από τραγούδια. Συναντά μια στάση ζωής.
Από το Σικάγο στη Νέα Υόρκη των ποιητών και των ονείρων
Η Patti Smith γεννήθηκε το 1946 στο Σικάγο και μεγάλωσε στο Νιου Τζέρσεϊ, σε μια οικογένεια εργατικής τάξης που της μετέδωσε αξίες απλότητας, αξιοπρέπειας και ελευθερίας πνεύματος. Ο πατέρας της εργαζόταν ως μηχανικός και η μητέρα της ως σερβιτόρα, ενώ το σπίτι τους ήταν γεμάτο μουσική, βιβλία και μια ισχυρή ανάγκη για ελευθερία. Από πολύ μικρή διάβαζε ποίηση και γοητευόταν από συγγραφείς που έβλεπαν την τέχνη ως τρόπο ύπαρξης.
Το 1967, μετακόμισε στη Νέα Υόρκη, αναζητώντας έναν κόσμο όπου η δημιουργία θα μπορούσε να γίνει καθημερινότητα. Εκεί γνώρισε τον φωτογράφο Robert Mapplethorpe, τον άνθρωπο που συνδέθηκε καθοριστικά με τη ζωή και την καλλιτεχνική της πορεία. Μαζί έζησαν τα χρόνια της φτώχειας, της αδιάκοπης αναζήτησης και της δημιουργικής έξαρσης στο θρυλικό Chelsea Hotel, ανάμεσα σε ποιητές, ζωγράφους, μουσικούς και θεατρικούς συγγραφείς που διαμόρφωσαν τη μυθική ατμόσφαιρα της Νέας Υόρκης των 70s.
Η Smith τραγουδούσε σε μικρές σκηνές, διάβαζε ποιήματα και αναζητούσε έναν νέο τρόπο έκφρασης που θα ένωνε τη λογοτεχνία με τη μουσική. Το ιστορικό CBGB έγινε σύντομα το φυσικό της περιβάλλον. Εκεί, ανάμεσα σε κιθάρες, ποιήματα και αυτοσχεδιασμούς, γεννήθηκε μια νέα αισθητική που επηρέασε καθοριστικά τη μετέπειτα πανκ σκηνή.
Η ίδια έμοιαζε περισσότερο με ποιήτρια που κρατούσε ηλεκτρική κιθάρα παρά με συμβατική ροκ σταρ. Κυκλοφορούσε με σημειωματάρια και polaroid φωτογραφικές μηχανές, διάβαζε William Blake και Jean Genet, ενώ αντιμετώπιζε τη σκηνή σαν χώρο καλλιτεχνικής έκφρασης. Η Νέα Υόρκη τής έδωσε τον χώρο να μετατρέψει την ποίηση σε ηλεκτρική ενέργεια και η Patti Smith άλλαξε για πάντα τη σχέση του ροκ με τη λογοτεχνία.
Το «Horses» και η στιγμή που άλλαξε την ιστορία του punk
Πριν ασχοληθεί με το τραγούδι, δούλεψε ως δημοσιογράφος για μουσικά έντυπα. Μάλιστα, πήρε συνέντευξη από τον Eric Clapton. Το 1969, βρέθηκε στο Παρίσι, όπου έπαιζε μουσική στον δρόμο για τους περαστικούς. Λίγα χρόνια αργότερα, κυκλοφόρησε το άλμπουμ «Horses», ένας δίσκος που θεωρείται σήμερα σημείο καμπής για τη σύγχρονη μουσική. Από την εμβληματική πρώτη φράση «Jesus died for somebody’s sins, but not mine» μέχρι το ασπρόμαυρο εξώφυλλο που φωτογράφισε ο Robert Mapplethorpe, το «Horses» έφερε μαζί ποίηση, garage rock, performance art και μια νέα αίσθηση καλλιτεχνικής ελευθερίας.
Ο δίσκος περιγράφεται συχνά ως η σπίθα που άναψε την έκρηξη του punk. Η Patti Smith πήρε τη δυναμική της beat ποίησης και την ένταση της ροκ σκηνής και δημιούργησε κάτι εντελώς νέο. Οι στίχοι της είχαν λογοτεχνική δύναμη, οι εμφανίσεις της διέθεταν θεατρικότητα και η παρουσία της εξέφραζε μια εποχή που αναζητούσε αυθεντικότητα και προσωπική φωνή.
Το «Horses» εντάχθηκε το 2010 στο Εθνικό Μητρώο Ηχογραφήσεων της Βιβλιοθήκης του αμερικανικού Κογκρέσου, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική του σημασία. Η επιρροή του απλώθηκε σε ολόκληρη τη μετέπειτα alternative και punk σκηνή, από το new wave μέχρι το grunge. Καλλιτέχνες από διαφορετικές γενιές αναγνώρισαν στη Smith μια μορφή που απέδειξε ότι η μουσική μπορεί να συνυπάρχει με τη διανόηση και την πολιτική σκέψη.
Τα επόμενα χρόνια η Patti Smith συνέχισε να δημιουργεί εμβληματικούς δίσκους όπως τα «Radio Ethiopia», «Easter», «Wave» και «Dream of Life». Το «Because the Night», γραμμένο μαζί με τον Bruce Springsteen, έγινε παγκόσμιος ύμνος, ενώ το «People Have the Power», δημιουργημένο μαζί με τον σύζυγό της Fred Sonic Smith, παραμένει έως σήμερα τραγούδι δύναμης και αισιοδοξίας.
Η λογοτεχνία, οι απώλειες και η επιστροφή στη δημιουργία
Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, η Patti Smith επέλεξε μια διαφορετική διαδρομή. Παντρεύτηκε τον Fred "Sonic" Smith των MC5 και εγκαταστάθηκε στο Μίσιγκαν, αφιερώνοντας μεγάλο μέρος της ζωής της στην οικογένεια και στην ανατροφή των παιδιών της, του Jackson και της Jesse.
Η επιστροφή της στη μουσική συνδέθηκε με μια περίοδο από μεγάλες προσωπικές απώλειες. Ο θάνατος του Robert Mapplethorpe, του αδελφού της Todd και του Fred Smith σημάδεψαν τη ζωή της και τροφοδότησαν έναν νέο κύκλο δημιουργίας. Το άλμπουμ «Gone Again» του 1996 θεωρείται μία από τις πιο συγκινητικές στιγμές της δισκογραφίας της, ένας δίσκος γεμάτος ευαισθησία, δύναμη και ανθρωπιά.
Παράλληλα, η Smith ανέπτυξε μια σπουδαία συγγραφική πορεία. Το βιβλίο «Just Kids» τιμήθηκε με το Εθνικό Βραβείο Βιβλίου των ΗΠΑ και αγαπήθηκε από αναγνώστες σε όλον τον κόσμο. Μέσα από τις σελίδες του ζωντανεύει η Νέα Υόρκη των 70s, η σχέση της με τον Mapplethorpe και η καθημερινότητα δύο νέων ανθρώπων που αναζητούσαν χώρο για την τέχνη και τα όνειρά τους. Ακολούθησαν τα «M Train» και «Year of the Monkey». Η γραφή της διαθέτει απλότητα, τρυφερότητα και ποίηση.
Σήμερα, η ιέρεια του punk εξακολουθεί να εμφανίζεται ζωντανά με το συγκρότημά της, στο οποίο συμμετέχουν ο ιστορικός συνεργάτης της Lenny Kaye, ο Jay Dee Daugherty, ο Tony Shanahan και ο γιος της Jackson Smith. Η πρώτη εμφάνισή της, στη χώρα μας, πραγματοποιήθηκε το 1999. Από τότε, έχει δημιουργήσει έναν ιδιαίτερο δεσμό με το ελληνικό κοινό, επιστρέφοντας συχνά στη Ελλάδα για συναυλίες σε εμβληματικούς χώρους, ανάμεσά τους και το Ωδείο Ηρώδου Αττικού, όπου εμφανίστηκε το 2022.
Η προγραμματισμένη της εμφάνιση, την Παρασκευή 15 Μαϊου, στην Αθήνα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το κοινό του Λυκαβηττού θα συναντήσει μια δημιουργό που παραμένει ανήσυχη, δραστήρια και βαθιά ανθρώπινη. Μια γυναίκα που γερνά με αξιοπρέπεια και διατηρεί ακέραιη τη δημιουργική της φλόγα.
Παράλληλα, συνεχίζει να στηρίζει δράσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και το περιβάλλον. Συνεργάζεται ενεργά με την οργάνωση Pathway to Paris, την οποία συνίδρυσε η κόρη της Jesse Paris Smith, ενώ παρεμβαίνει συχνά δημόσια για ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης και ελευθερίας της έκφρασης. Η σχέση της με τη Γαλλία παραμένει επίσης ιδιαίτερα στενή. Η γαλλική πολιτεία την έχει τιμήσει με σημαντικές διακρίσεις, αναγνωρίζοντας τη συνολική προσφορά που έχει στις τέχνες. Το 2014, προσκλήθηκε από τον Πάπα Φραγκίσκο να παίξει στην Χριστουγεννιάτικη συναυλία στο Βατικανό.
Η Patti Smith ανήκει στους καλλιτέχνες που εξακολουθεί να υπενθυμίζει πως οι λέξεις και η μουσική διαθέτουν ακόμη τη δύναμη να συγκινούν, να ενώνουν και να φωτίζουν τον κόσμο.
